مقالة في العبودية المختارة

by Étienne de La Boétie, مصطفى صفوان (ترجمة وتحقيق)

Édition augmentée avec dossier "Servitude et soumission" pour les prépas scientifiques 2016-2017.

Le renom d’Étienne de La Boétie, ami de Montaigne, s’attache à un écrit composé "à l’honneur de la liberté, contre les tyrans". Comment expliquer qu’un peuple entier puisse ployer sous le joug d’un seul homme sans force ni prestige ? À cette question, l’auteur répond que la servitude est volontaire ; ce sont les peuples qui, en acceptant de se soumettre, contreviennent à ce qu’il y a de plus profond dans la nature humaine : la liberté. Pourtant – et c’est là tout le scandale dénoncé par l’auteur –, rien de plus simple que s’affranchir du tyran. "Soyez résolus de ne servir plus, et vous voilà libres", affirme-t-il. Interrogeant les ressorts secrets de la domination, La Boétie construit une œuvre majeure pour l’histoire de la pensée politique.

Genres: Philosophy, Politics, Nonfiction, Classics, Sociology, History, Essays

185 pages

First published January 1, 1549

About the author

Étienne de La Boétie (ou Estienne de La Boetie was a French judge, writer and "a founder of modern political philosophy in France". He is best remembered as the great and close friend of the eminent essayist Michel de Montaigne "in one of history's most notable friendships", as well as an earlier influence for anarchist thought.

Étienne de La Boétie (or Estienne de La Boetie est un écrivain humaniste et un poète français. La Boétie est célèbre pour son Discours de la servitude volontaire. À partir de 1558, il fut l’ami intime de Montaigne, qui lui rendit un hommage posthume dans ses Essais.

Reviews

[فايز Ghazi]

- منذ بداية الخطاب او التحليل الذي يقوم به "إتيان" يضع يده على قلب المشكلة

ص12 "ان موافقة المسترقين لا قوة الطاغية هي التي تؤسس الطغيان"

"إتيان" يعتبر ان الإنسان بطبعه يعشق الحرية، لكنه قد يتطبع بالعبودية

ص54 "ان طبيعة الإنسان ان يكون حراً وان يرغب في ان يكون حراً، غير ان من طبيعته ايضاً ان يتطبع بما تربى عليه"

ثم يعرج على كيفية تعاطي الطغاة مع شعبهم، وأنواع الطغاة الثلاثة الى ان يخلص الى ان الشعب اذا ما تركهم سقطوا لوحدهم، واذا لم يتركهم:

ص 95 "اما انا فأعتقد، ولست بمخدوع، ان الله الغفور الرحيم، لمّا كان الطغيان ابغض شيئ اليه، قد اعدّ للطغاة وشركائهم عقاباً خاصاً في الدار الآخرة."

هذه الخاتمة رغم طوبويتها، الا ان هكذا تحليل اجتماعي وسياسي كان يحتمل نهاية منطقية او عقلية او دلالية..!

الكتاب جيد جداً بشكل عام

[دعاء ممدوح]

كتاب رائع عن الطغيان ومن يقبل به، ويفسر الكثير من مظاهر السلبية لدى بعض الشعوب والناس ممن يقبلون بالديكتاتورية بديلا عن الحرية

[Tahani Shihab]

كتاب رائع عن الشعوب التي تفضل نير الظلم والإستبداد على أن تحيا تحت شمس الحرية والديمقراطية.

كيف نستوعب أن يقومَ “ملايين من البشر فيشقَوْا ليخدموا رجلاً واحدًا، وهمُ فخورون به ومسحورون”. في حين أنّه حيالهم “متوحّش وبلا رحمة؟”.

إتين دي لابويسي.

[Mohammad Hrabal]

تنها می‌خواهم بفهمم چه می‌شود که گاه این‌ همه آدم، این‌ همه شهر و روستا، این‌ همه ملت یک تن جبار را تاب می‌آورند، جباری که قدرتی جز همان که ایشان به او می‌دهند ندارد، جباری که نمی‌تواند آزارشان دهد مگر از آن روی و به همان اندازه که می‌خواهند تابش آورند، جباری که نمی‌توانست کمترین آسیبی به ایشان رساند تنها اگر نمی‌خواستند به او گردن نهند و رویاروی او می‌ایستادند. صفحه ۳۳ کتاب
پس خود مردمند که می‌گذارند جبار سرکوبشان کند و بدتر از آن این‌ که سبب سرکوب خود هم می‌شوند زیرا اگر از بندگی دست می‌کشیدند از آن می‌رهیدند. مردم به دست خود در بند کشیده می‌شوند، خودشان گردن به یوغ می‌سپرند، و با پای خود به کشتارگاه می‌روند. بر سر دوراهی میان بنده ماندن و آزاد زیستن، خود مردمند که آزادگی را پس می‌زنند و بندگی پیشه می‌کنند. مردم خود به این ذلت تن در می‌دهند و در طلب آن‌هم می‌دوند. صفحه ۴۱ کتاب
می‌توانید برهید اگر برای رهایی بکوشید. نه اینکه بکوشید که برهید بلکه تنها بکوشید که بخواهید برهید. بر آن شوید که دیگر بندگی نکنید و آنک شما آزادید. نمی‌گویم که او را بجنبانید یا بلرزانید، تنها دیگر پشتیبانش نباشید و خواهید دید که چون ستون گرانی که پایه‌اش را از جا ببرند زیر بار خود فرو خواهد ریخت و درهم خواهد شکست. صفحه ۴۶ کتاب
بی‌گمان پس‌ از مرگ آن مردم آزارترین آیندگان هم از گناهشان در نمی‌گذرند، نامشان را با جوهر هزاران قلم لکه‌دار می‌کنند، در شرح رسوایی‌شان هزاران کاغذ سیاه می‌کنند، هر چه را از آنان مانده باشد از بیخ و بن بر می‌اندازند، و در گور هم آسوده‌شان نمی‌گذارند و باز آنان را کیفر می‌دهند. صفحه ۱۱۳ کتاب
۱۴۰۴/۰۴/۲۶

[Hanan elyousefi]

مع الكتاب باختصار شديد..
يخلصُ المؤلف إلى أن مشكلة الاستبداد والطغيان تعودُ بالأساس إلى الشعوب التي تقترفُ "الذل" وَ "الاستكانة" وَ "الخضوع"... ومن ثمَّ هي من تَخلقُ طغاتها، على اعتبار أن "القطيع" هو من يُوجدُ "الراعيَ" ذا العصا الغليظة. الكاتبُ يحاول أن يردَّ المشكلة التي تتمظهرُ سياسياً إلى "الثقافة" لأنها –كما يرى- هي المسئولة عما لَحِقَ "الوعي" من تضليل، إذ عدمُ إدراك الناس لحريتهم التي فُطروا عليها هو ما جعلهم –بشكلٍ تلقائي- ينخرطون -عن اختيار محض- في التخلي عنها، وهذا واضح، لأنك لن تتحرك بالمطالبة بشيءٍ إلا بعد وعيك بأنه من حقوقك، أما كونك تعتقد أن هذا ليس لكَ بحق ؛ فلن تنهض يوماً بالمطالبة به، وعلى سبيل التقريب فكما يحصل كثيراً أن نجهل بعض الأنظمة في مراجعاتنا للدوائر الحكومية، فإننا غالباً نسير وفقاً للمعتاد ولا نطالب بخلاف المعهود من الإجراءات، لكننا إذا علمنا أن النظام ينصُ على أن ثمتَ حقوقاً لنا هي في واقع الحال مهدرة ؛ فسوفَ ستستيقظُ فكرة "المطالبة وَ "عدم التنازل" في أذهاننا، وربما خامرتنا رغبةٌ في "التمرد" وَ "الاعتراض".

إذن يتركّز التفكيرُ هنا في إعادة بناء "الوعي" حول فكرة "الحقوق" نفسها: ما أصلها؟.. وما الذي يحدد نطاقها؟.. ومن أين تستمدُ شرعيتها؟.. وأينَ الدين من هذا كله؟.. وهل الدين مسئول عن تزييف وعي الناس بحقهم؟.. ثم هل للعقل قدرة على استنباط أصلٍ لفكرة الحق؟.. ومن أين يستنبطه؟..
وهذا ما أدى لاحقاً إلى نشوء فكرة "الحق الطبيعي" باعتبارها شرعية بديلة عن "الحق الإلهي"، وكون الطبيعة هي "المتن" الذي ستستنبطُ منه الأطر الحاكمة للأخلاق والقوانين والنظم.. بل والقيم، بعدَ أن تم إلغاء –أو استبعاد- "المتن الديني" بكافة ملحقاته التفسيرية البشرية باعتباره خطاباً بشرياً منسوباً إلى الله سبحانه، وأدى إلى مساندة الظلم والخرافة ضد الحق والعلم. وهنا يجب أن ننتبه إلى السياق التاريخي يتحدث عن تجربة المسيحية في أوروبا.

مجملُ القول: إن المقالة –الكتاب- تنطلقُ من مشكلة سياسية إلى تقرير قضية حقوقية يتمُ تشخيصها باعتبارها أزمة وعي بفكرة "الحقوق" ذاتها.


والآن..
وبناءً على ما مضى تأكيدُه من ضرورة استحضار فكرة "السياقات" في قراءة التجارب الحضارية، فإن "نقد النقد" ممارسة فكرية عالية المستوى. ولأننا نعرفُ اللهَ تعالى عبرَ وحيه المصون وهو القرآن الكريم، وهو ينصُ صراحةً على وحدة المنبت البشري، وأن الإنسان مخلوقٌ مكرمٌ، وأن معيار التفضيل الإلهي هو "التقوى" لا غير، هذا في الآخرة أما في الدنيا ؛ فإن الناس سواسية كأسنان المشط، هذا هو ما يُفهم من الخطاب القرآني، ولم يسبق -فيما أعلم- أن كان للدين في تاريخ المسلمين مؤسسات قائمة بذاتها ولها سلطة الأمر والنهي، ولم يسبق أن كان الدين –عبر مؤسسات- عقبة أمام تفكير أو إبداع، صحيح كانت هناك فتاوى تدّعم موقف سلطة معينة، لكنها معارضة بفتاوى أخرى، ثم هي مسالك فردية، وكان للناس قدرة معينة في التمييز بين الأمرين عبر التحاكم إلى النصوص الواضحة، فتمَّ تقسيم العلماء في الوعي الشعبي إلى: "علماء سلطان" وَ "علماء آخرة".. إلى غير ذلك من المظاهر التي تؤكد أن الدين –الإسلام تحديداً- لم يكن يوماً عبأً على الحقوق أو مشرعاً للظلم، بل إن الثورات ضد السلطات الحاكمة كان مبعثُ كثيرٍ منها هو "الدين"، ومن هنا أنا ضد التساهل مع نقول تستخف بـ"الله" عبرَ نقدها للخطاب الذي يُنسبُ إلى الله وهو "الدين". إن الخطابَ يُنسبُ إلى الناس باعتبار اعتناقهم إياه، ويُنسبُ إلى الله تعالى باعتباره من أنزله، وُينسبُ إلى الآراء والاجتهادات باعتبارها تنطلقُ منه وفي حدوده، مع أنها ليست معصومة، والنصُ نفسه يمنحنا شرعية نقدها وفقاً لمنهجية معينة.

يجبُ أن نحتفي بالاسم الكريم "الله"، وأن لا نسايرَ غيرنا في ابتذاله –مهما كان الأمر-، لأننا نعي مكمن الخطأ عندهم، فـ"الله" جلَّ جلاله أنزلَ وحيَه الذي تضمّنَ كلَ عدلٍ وخيرٍ ورحمة، "إن الله يأمرُ بالعدل والإحسان وإيتاء ذي القربى وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغي"، فكونُ الأفهامُ البشرية تخطؤ في فهم رسالات الله لا يسوغُ لها النيل من اسمِ ربِ العالمين عبر إطلاقات غير مسئولة..

[Philippe Malzieu]

Proust takes me many time but I try to read other books. I wanted to re reread Montaigne but I begin by it. Short text but genius.

"À vrai dire, il est bien inutile de se demander si la liberté est naturelle, puisqu’on ne peut tenir aucun être en servitude sans lui faire tort : il n’y a rien au monde de plus contraire à la nature, toute raisonnable, que l’injustice. La liberté est donc naturelle ; c’est pourquoi, à mon avis, nous ne sommes pas seulement nés avec elle, mais aussi avec la passion de la défendre." In english :

"To tell the truth, it is very useless to wonder if the freedom is natural, because we can hold nobody in servitude without harming him: there is nothing to the world furthermore against nature, quite reasonable, than the injustice. Thus the freedom is natural; that is why, in my opinion, we were not only born with her, but also with the passion to defend her."

La Boetie is well known as the friend (boyfriend?) of Montaigne ("Because it was him, because it was me"). It is totally unjust. This text is a magnetic synthesis on Natural right in the line of Thomas d'Acquin ans spanish theologist (Las Casas, Suares...).

He was 18 when he wrote it. It was civil war in France between catholic and protestant. He was completely discouraged by the horrors of the war. We say that he died from it of sorrow. Montaigne desperate by his death, withdrew to write his essays. They will inspire the Edict of Nantes which ended the war.
The voluntary servitude, it is the acceptance of the unacceptable, no tyrant survives without the submission. The solution it is ours. This text is one of the most beautiful on the freedom.

[Ali]

چراست ملت من پشت پرده ناپیدا؟
و قرن‌هاست که سردارهای خون‌آشام
به جای ملت من طبل و سِنج می‌کوبند؟
چراست ملت من پشت پرده ناپیدا؟
چراست دربدری اعتیاد دائمی اش ؟
و چیست اینکه چنان بختکی است،
افتاده
به روی سینه‌ی ملت
و دست‌های پلیدش تمام ملت را
همیشه در تهِ دریا نگاه می‌دارد
کجاست ملت من؟
کجاست ملت من؟
رضا براهنی

[Mohammad Ali Shamekhi]

کتابی است پرشور از نویسنده ای جوان - رفیق چند سال مسن تر مونتنی - در توضیح ذلت مردمان و حتی خود خودکامگان و اطرافیانشان با پذیرش بندگی از سوی مردم و خودکامگی از سوی حاکمان. نویسنده آزادی را حقی طبیعی و عقلی می داند و سلب آن یا رها کردن آن را بالتبع خلاف عقل و غیرطبیعی و در نتیجه همراه با عذاب و ناراحتی و تشویش

کتاب در پی نشان دادن علل برپاماندن بندگی است و علل سه گانه ای را برای این امر برمی شمرد: 1) عادت و تربیت - مردمان تربیت شده در نظام خودکامه پیشاپیش این وضعیت را می پذیرند و تربیت طبیعت آزادی طلب آنها را پس می زند؛ 2) کسالت و سستی - مردمان نظام های خودکامه به آن دلیل که افعالشان برای خودشان و برآمده از خواست و منطق خودشان نیست و صرفا برای برآوردن خواست دیگری می کوشند، زندگی بدون شور و حرارتی را تجربه می کنند؛ این کرختی خود به عاملی بدل می شود برای تحمل بیشتر بار بندگی؛ 3) سلسله ی وابستگان به شخص خودکامه - شاه - ؛ دولبوئسی این عامل را مهمترین عامل می شمارد و معتقد است پیرامونیان شاه نقشی بسیار قاطع در برقرار ماندن خودکامگی دارند؛ آنان با اجیر کردن عده ای و آن عده با اجیر کردن عده ای دیگر و الخ سلسله ای از وابستگان را برمی سازند که باعث نفوذ بندگی در شهرها و مناطق می شود و در مقابل آزادی مقاومت می کند

------------------------------

اما نظر من در مورد این کتاب

باید تصریح کنم که این کتاب فلسفی نیست. افزون بر این باید تأکید کنم که حرف ها کلی است. حتی اول و آخر رساله در تقابلند؛ در ابتدا رهایی صرفا منوط به خواست مردم است اما در آخر معلوم می شود شبکه ی کارگزاران آنقدر گسترده است که صرف خواست کافی نیست. فایده اش اینه که انرژی به آدم بده و شور در آدم پدید بیاره همین

ترجمه هم ترجمه ی روون و مناسبیه

[Raya راية]

كان الطغاة يجودون برطل من القمح، ونصف ليتر من النبيذ،" وبدرهم، وكان أمراً يدعو إلى الحسرة أن يعلوا عندئذ الهتاف: عاش الملك! فما كان يخطر على بال هؤلاء الأغبياء أنهم إنما كانوا يستردون جزءاً مما لهم."

كتاب رائع وكفى!
...

[باقر هاشمی]

گفتاری درباره‌ی «آزادگی» که در پانصد سال پیش نوشته شده است و به موضوع سرسپردگیِ مردمان به «جبّار» و قدرت دادن به او پرداخته است. به نظرم این کتاب در مقابل «شهریار» ماکیاولی قرار می‌گیرد.
در ذات هر انسانی میل به جبّاریت نهفته است اما خیلی از انسان‌ها فرصت جبّار شدن را نمی‌یابند یا دست‌کم برای رسیدن به جبّاریت به اندازه‌ی کافی تلاش نمی کنند اما در پستوی روانِ همه‌ی آدم‌ها یک جبّار در انتظارِ فرصتی برای عرض اندام آرمیده است. این کتاب می‌گوید اگر نمی‌توانی جبّار باشی، جبّاریت را انکار کن و به جبّار سَر نسپار.
گمان نمی کنم انسان‌هایی که به رفاه خو گرفته باشند با خواندن این‌چنین کتاب‌هایی، تبدیل به انسان‌هایی آزاده و آزاد شوند و اثر این گونه کتاب‌ها تنها در برانگیختن شور و احساسات خوانندگان خلاصه می‌شود. گواه آنکه مردان و زنانِ اهلِ عمل، حرف‌اش را نمی‌زنند؛ بلکه فقط عمل می‌کنند.
فکر می‌کنم در این‌باره، ماکیاولی دست کم با خودش روراست‌تر بوده است.

[Ahmed Oraby]

من أجمل ما قرأت يومًا .

مقاطع من الكتاب :
إن ما درج الإنسان عليه وتعوَّدَه يجري عنده بمثابة الشيء
الطبيعي، فلا شيء ينتسب إلى فطرته سوى ما تدعوه إليه طبيعته الخالصة
التي لم يمسّها التغيير. ومنه كانت العادة أول أسباب العبودية المختارة
كشأن الجياد الشوامس تعضّ الحَكَمة بالنواجذ في البدء، ثم تلهو بها
أخيراً، وبعد أن كانت ترجم، ولا تكاد تستقرّ تحت السرج إذا هي الآن
تتحلّى برحالها، وتركبها الخيلاء وهي تتبختر في دروزها، تقول إنها
كانت منذ البدء ملكاً لمالكها، وإن آباءها عاشت كذلك، وتظن أنها
ملزمة باحتمال الجور، وتضرب الأمثلة لتقتنع بهذا الإلزام، ويمرّ الزمن
تدعم هي نفسها امتلاك طغاتها إياها. ولكن الحقيقة هي أن السنين لا
تجعل أبداً من الغبن حقاً، وإنما تزيد الإساءة استفحالاً) 24 (. آجلاً أو
عاجلاً يظهر أفراد ولدوا على استعداد أحسن يشعرون بوطأة الغلّ، ولا
يتمالكون عن هَزَّه هَزّاً، ولا يرضون أنفسهم أبداً على التبعيّة والخضوع،
بل هم مثلهم كمثل أوليس وهو يجتاب الأرض والبحر عساه يرى الدخان
الذي يصعد من داره، لا يمسكون قَطّ عن التفكير في حقوقهم الطبيعية
وعن تذكُّر من تقدَّموهم وتذكُّر وضعهم الأوَّل. أولئك هم الذين إذا ملكوا
فهماً نافذاً ورأياً بصرياً، وانصقلت عقولهم لم يكتفوا -كما يفعل العامة-
بالنظر إلى مواطئ أقدامهم دون التفات إلى ما أمامهم وما وراءهم، ودون
أن يتذكَّروا وقائع الماضي ليسترشدوا بها في الحكم على المستقبل وسبر
الحاضر. أولئك هم الذين استقامت أذهانهم بطبيعتها فزادوها بالدراسة
والمعرفة تهذيباً. أولئك لو أن الحرّيّة امّحَت من وجه الأرض، وتركتها
كلها لتخيَّلوها، وأحسّوا بها في عقولهم، وتذوَّقوها ذوقاً، ولم يجدوا
للعبودية طمعاً مهما تبرقعت.
~~~~~
إن السبب الأول الذي يجعل الناس ينصاعون طواعية للاستعباد، هو كونهم يولدون
رقيقاً وينشأون كذلك. إلى هذا السبب يُضاف سبب آخر: إن الناس
يسهل تحوُّلهم تحت وطأة الطغيان إلى جبناء مخنَّثين. ولكم أشكر أبا
الطب هيبوقراط إذ فطن إلى ذلك، وعَبَّرَ عنه أحسن تعبير في كتابه المُعَلَّى
عن الأمراض. لقد كان هذا الرجل يملك يقيناً في جميع أحواله قلباً
يزخر بالمروءة، أبدى ذلك حين أراد ملك الفرس جذبه بالعطايا والهدايا
فأجابه أنه لن يسلم من وخزات الضمير لو أنه أشتغل بعلاج الأجانب
الذين يريدون موت الإغريق، وراح يخدمهم بفِنّه بينما هو يريد إخضاع
بلادهم. ولا يزال خطابه المرسَل إلى ملك الفرس ماثلاً إلى يومنا هذا
بين سائر كتاباته، يشهد مدى الدهر على قلبه الطِيّب وطبيعته النبيلة. من
المحقَّق إذاً أن الحرّيّة تزول بزوالها الشهامة. فالقوم التابعون لا هِمّة لهم
في القتال ولا جَلَد، إنهم يذهبون إلى الخطر كأنهم يُشَدّون إليه شدّاً،
أشبه بنيام يؤدّون واجباً فُرِض عليهم، لا يشعرون بلهب الحرّيّة يحترق في
قلوبهم، هذا اللهب الذي يجعل المرء يزدري المخاطر، ويودّ لو اكتسب
بروعةِ موتهِ الشرفَ والمجدَ بين أقرانه. إن الأحرار يتنافسون كلٌ من أجل
الجماعة ومن أجل نفسه، وينتظرون جميعاً نصيبهم المشترك من ألم
الانكسار أو فرحة الانتصار، أما المُستعْبَدون فهم- عدا هذه الشجاعة
في القتال- يفقدون أيضاً الهمّة في كل موقف، وتسقط قلوبهم وتخور
وتقصر عن عظيم الأعمال. وهذا أمر يعلمه الطغاة جيداً، فهم ما إن يروا
الناس في هذا المنعطف حتى يعاونونهم على المضيّ فيه كي يزيدوا
استنعاجاً.

[Seyed Hashemi]

خیلی خوب یادمه که توی یکی از سفر/اردوهای مدرسه با دوتا از رفقا، جمع رو ول کردیم و رفتیم شهرکتاب و این کتاب رو از اونجا خریدم.

وقتی خوندمش خیلی خوشم نیومد. چون نویسنده در باب سیاست و اینکه چی‌ می‌شه افراد تن به سرسپردگی به قدرت می‌دن داشت حرف می‌زد و برای جوونی که استبدادهای قرن 20 و 21 رو دیده و ازشون خونده، حرف‌های نویسنده ناکامل و نابسنده می‌اومد. ولی شاید اگه الان بازخوانی‌اش کنم و به فضل تقدم متن و اینکه یک اثر کلاسیک در نظریهٔ سیاسی است توجه کنم، شاید متن برام ارزش بیشتری پیدا کنه.

[Sahar Zakaria]

العبودية المختارة هي مقال كتبه القاضي الفرنسي إتيان دو لا بويسي وهو في الثامنة عشرة من عمره ينتقد فيه الملكية المطلقة وحكم الشخص الواحد .. ويستنكر خضوع الناس تحت وطأة طاغية وحيد لا يملك من القوة إلا ما أعطوه .. ولا قدرة له على أذيتهم إلا بقدر ما أرادوا أن يحتملوا منه .. ولا يستطيع أن يوقع بهم مكروها إلا لأنهم يفضلون أن يعانوا منه الأمرين على أن يعارضوه ..

"إن موافقة المسترقين لا قوة الطاغية هي التي تؤسس الطغيان"
.

[محمد إلهامي]

هذا الكتاب ربما هو أقدم ما قرأت قاطبة في مسألة "التغيير اللاعنفي"، ولا أحسب أن أصحاب هذا المنهج تجاوزوا -على كثرة ما كتبوه- فكرة جوهرية جاءت بها هذه الرسالة الصغيرة.

فكرة الكتاب الرئيسية قائمة على أن الناس إذا امتلكت الوعي عرفت أنها هي التي تقيم السلطان وهم عماده، وهم لو تخلوا عنه فقط لسقط بسهولة فضلا عن أن يفكروا في مواجهته.

الكتاب من حيث بيان فلسفة الطغيان ونفسية الطاغية رائع إلى الغاية، وهو يشبه كثيرا جدا كتاب الكواكبي طبائع الاستبداد، ولكن كتاب الكواكبي أعمق وأكثر تفصيلا، لكن لو ثبت أن الكواكبي اطلع على هذا الكتاب فلا ريب في أن له فضلا على الكواكبي وأن الكواكبي شديد التأثر به.

ولكن الكتاب من حيث كونه واقعيا عمليا ليس بشئ، كسائر مذهب "التغيير اللاعنفي" ذلك أن فكرته التي تبدو بديهية ومنطقية وبسيطة هي في ذاتها فكرة غير واقعية ومستحيلة.

الناس إذا علموا مضار الاستبداد وعلموا مذاق الحرية وتخلوا عن المستبد فضلا عن مواجهته فإنهم منتصرون لا محالة.. هذه فكرة بسيطة وبديهية، وهي من فرط بساطتها تصيب بعض المصلحين بالجنون حين يفشلون في تطبيقها، وما ذلك إلا لأنها غير قابلة للتطبيق.

فكيف يمكن تعليم الناس وتوعيتهم، وكيف يمكن للناس أن يتحركوا كالجسد الواحد.. في ظل الطاغية المستبد؟! الطاغية -ببساطة- لا يسمح بهذا.

والطاغية ليس فردا بل نظام، ينعم على من حوله بشئ من مكاسب الاستبداد ليصنع نظاما متماسكا حوله تزيد فيه مساحة وعدد المدافعين عنه، وهذا النظام بما فيه من كهنة/ شيوخ وسحرة/إعلاميين وأثرياء وساسة يجعل تعلم الشعب وحركته في حكم المستحيل.. لأنه يصنع عقائد وعادادت وتقاليد وأكاذيب.

ولذلك لم ينجح تغيير لا عنفي في إسقاط المستبدين.. التغيير يحدث حين ينهض من أدركوا فينتزعون حياة الطاغية وأعوانه فيتم التغيير.

[Hamid]

رساله اي بي همتا در موشكافي ی خودكامگي، رودرويي با آن، سبب‌ها و آيندهايش و البته نقشِ یک به یک افراد جامعه در بالیدنِ خودکامگی و تبدیل یک انسان به اَبَر انسانی که دیگر هیچ کس را بنده نیست و دم از خدایی می زند(آن چنان که جمشیدِ جم زد و عاقبت که به دو نیم شد با اره ی اژی دهاک/ شاهنامه) كوتاه اما بي اندازه ژرف. از بهترين نوشته هاست كه بي گمان خواندنش واجب است بر اهلِ تحقیق و اندیشه. اين رساله در قرن شانزدهم به وسيله‌ي متفكر فرانسوي اتيين دو لا بوئسي نگارش يافته و به حق، روحی پیوسته زنده دارد. زنده است در تمامِ دوران ها. بي گمان خواننده ي هوشمند با نظري دروني تر به خويشتن خويش با دوباره اندیشی در مناسبات و ارتباط خود با جامعه و شکل دادنِ فرآیند خودکامگی به يافته هايي شگفت انگيز دست خواهد يافت
همچنين سپاسگزاري مي شود از: 1- لاله ي قدكپور با بازگردانِ نابش از زبانِ مادري رساله يعني فرانسه به پارسي ي امروزي با لحنی در فضاي نوشتار اصلي 2- نشر متعهدِ گمان كه بازگردان را اينچنين آراسته و خوش منظر به چاپ رسانده است. و 3- محسن قلندري رفيقي عافيت گريز كه كتاب را برايم آورد تا بخوانم و در حيرت او سهيم باشم، او كه در خلوت خود مرشدي راه پيماست و الفباي دانستن را با او دوره ميكنم.
Anything has price and freedom's price is less than other things. This venerable book is a article about freedom and avoid of lackeyng. Anyone must read it and think about people and our world. Because it seems world is going to hell with our opinions.

[Carlo Mascellani]

Spirito fine e lungimirante, in quest'opera (che, a mio parere, meriterebbe un posto di spicco nel percorso educativo formativo al posto di altre ben più decantate, ma assai meno utili) La Boétie esamina le ragioni che inducono l'uomo a sceglier di servire volontariamente, di piegarsi al giogo di un "padrone" non per obbligo, ma per scelta inconsapevole. Presentato, a volte, come un testo a sostegno dell'anarchia, a mio modesto parere è un libro che mira a ricordare a ognuno di noi il valore della propria libertà, a non darlo mai per scontato e a coltivarlo, giorno per giorno, con grande consapevolezza, così da non ritrovarsi, per via della conseguente abitudine del conseguente obnubilamento mentale, naturale o abilmente indotto, semplice servo volontario.

[Mehmet]

"Demek ki halklar ellerinin kollarının bağlanmasına izin veriyorlar veya daha doğrusu bağlattırıyorlar, çünkü kulluk etmeyi reddetseler bağları koparacaklar." (s.23)

Okumadan önce yazarın biyografisine göz attım, tarihlere başta fazla kafa yormamıştım lakin kitabı okumaya başladıktan sonra yeniden ve yeniden tarihlere baktım. Evet, yanılmıyordum. Bu kitap henüz 1500lü yıllarda yazılmıştı! Bugün bile geçerli olacak denli haklı söylemleri olan, özgürlüğü bu derece kutsayan bu kitabın tüm dünyanın karanlığa gömülü olduğu bir dönemde yazılmış olmasına hayret ederek okumaya devam ettim. Zira, Perikles Atinası'ndan beri özgürlüğün ve özgürlük düşüncesinin karanlığa gömüldüğünü düşünen birisi olarak, böyle la Boetie gibi istisnai isimlerle karşılaştığımda mutlu oluyorum.

Kendisi Jean-Jacques Rousseau gibi isimlerden neredeyse iki yüzyıl önce ortaya attığı fikirleriyle son derece önemli bir isim. Siyaset bilimi ve benzeri sosyal alanlarda öğrenim görenlerin ise mutlaka okuması gereken bir kitaba imza atmış. Kitapta insanın özünde iyi olduğu lakin kolayca kandırılabilir ve itaate yatkın hale getirilebilir olduğu düşüncesinden hareketle; tiranların varlıklarında cisimleşmiş safi kötülüğü her ne kadar kötü eylemleri temelinde eleştirerek demokratik bir yönetimi ismen olmasa da fikren tavsiye ediyor gibidir. Bir önceki cümlemde geçen "kötü eylem temelinde"yi açayım. Boetie, kötü yöneticileri kötülük yapan yöneticiler olarak basit ve anlaşılır bir temelde eleştirirken anakronizme kapılarak; Boetie'den yönetme eyleminin ve devletin bizatihi kötülüğün kendisi olduğunu ifade etmesini bekleyemeyiz. Dolayısıyla onun eleştirilerinin çoğu, tiranca davranışlar sergileyen kişilere ve bu kişilere sorgusuz itaat eden halk kitlelerine yöneliktir ve yönetimin kendisini, iktidarın doğasını ve neden yönetime ihtiyaç duyulduğunu açıklamazlar.

Boetie ayrıca dalkavukluğu da sertçe eleştirerek, kötü bir yönetimin kötü tipleri çekeceğini ve tiranların etrafında kötü karakterli kişilerin de toplanacağını ifade etmektedir. Bu bakımdan çağında veya çağından önce yaşanan bazı olayları hedef almış gibidir.

Her ne kadar yer yer göze batan cinsiyetçi bir üslupla yazılsa da bu kitap, yazıldığı dönemin koşulları içerisinde değerlendirilmeli ve büyük halk kitlelerinin ellerindeki gücü ve bununla onların kötü yönetimden kurtulabileceklerini yazarın henüz 18 yaşında fark etmesi ve bu kadar başarılı ifade etmesi açısından çağının koşullarında özgün bugünün koşullarında bir klasik olarak görülmelidir. Yine yazarın tiranların gücünün kaynağını henüz Max Weber
gibi isimlerin doğmasından asırlar önce tespit ederek ortaya koyması; bu kitabın sosyoloji ve siyaset bilimi açısından da önemini göstermektedir.

Çok genç yaşta hayatını kaybeden yazarın çağlar sonrasına ulaşan bu satırlarını okuyun, okutun ve özellikle çocuklarınıza anlatın.

M.B.

[Bekhradaa]

96
به کورش خبر رسید که لیدیان برای بازیافتن آزادی خود به پا خاسته اند و او بی درنگ سپاهی به سارد فرستاد و شورش را فرونشاند... کورش در آن شعر عشرتکده ها و قمارخانه هایی بنا کرد و دستور داد که مردم به آن بنگاهها رفت و آمد کنند. بنگاههایی که از هر پادگانی بهتر به کار او آمدند زیرا آن بیچارگان بدبخت سرگرم این شدند که هر روز بازی تازه ای را بیازمایند و او دیگر نیازی نداشت تا برایشان تیغ بکشد. همین است که لاتینی زبانان از نام آن ملت واژه ای برای نامیدن آنچه ما وقت گذرانی مینامیم ساخته اند و می گویند "لود" انگار که بخواهند بگویند لید

70
دوستی بیش از آنکه با نیکی رساندن یکی به دیگری برپا نگاه داشته شود، با نیک زیستن است که پابرجا می ماند. دوستی استوار نمی گردد مگر اینکه هر یک دیگری را به درستکاری شناخته باشد... اما جایی که سختدلی و نادرستی بیداد می کنند، نشانی از دوستی نمی ماند. میان بدکارانی که بر سر یک سفره می نشینند همدستی هست ولی همدلی نیست ... اگر همه آنچه گفتم هم جبار را از دوستی با دیگران باز ندارد او کسی را نمی یابد که بتواند دوستش بدارد، چون بالاتر از همه است همتایی ندارد و همین او را از مرزهای دوستی بیرون می راند

69
کاش حرف تنها بر سر آن یک نفر جبار بود، دیگر نیازی به جنگیدن با او نبود. شکست دادن او کاری نداشت، خود در هم می شکست اگر مردم تن به بندگی او نمی دادند. نباید چیزی از او باز می گرفتند، همین بس که دیگر چیزی به او وا نمی گذاشتند. لازم نبود تلاشی کنند تا سودی ببرند، کافی بود که دیگر به خود زیانی نرسانند. پس خود مردمند که می گذارند جبار سرکوبشان کند و بدتر از آن اینکه سبب سرکوب خود هم می شوند زیرا اگر از بندگی دست می کشیدند از آن می رهیدند. مردم به دست خود در بند کشیده می شوند، خودشان گردن به یوغ می سپرند و با پای خود به کشتارگاه می روند. بر سر دوراهی میان بنده ماندن و آزاد زیستن، خود مردمند که آزادگی را پس می زنند و بندگی پیشه می کنند. مردم خود به این ذلت تن در می دهند و در طلب آن هم می دوند

65
اغلب برای خوشایند او به این بیندیشند که چه می خواهد، بس نیست که از او فرمان برند، باید که پسند او هم بیایند، ناچارند برای پیشبرد کار او به هر دری بزنند و به هر ننگی تن بدهند، وانگهی باید از خوشی او خوش باشند و ذوق خود را به فراخور ذوق او بگردانند. وادار می شوند که از سرشت خود دست بشویند و نهاد خود را زیر پا بگذارند. پیوسته به او چشم می دوزند و به هر سخن و هر آوای او گوش می سپارند، سراپا نگرانند مبادا اشاره ای را نبینند یا کنایه ای را نشوند... آیا این هم زندگی است؟ چیزی جانفرسا تر از این در جهان هست؟... آیا حالی سیاه تر از این هست که از خود هیچ نداشته باشی و اراده و سلیقه و تن و جانت را هم از دیگری به وام بگیری؟

۱۰
این چه مصیبتی است؟ این چه رذیلتی است؟ یا بالاتر از همه، این چه نکبتی است؟ ببینید این انبوه مردمانی را که فرمان نمی برند بلکه بندگی می کنند، که بر ایشان حکم رانده نمیشود بلکه ستم میرود، و نه مالشان و نه خانواده شان، نه همسر و فرزندانشان، و نه زندگی شان هم از آن خودشان نیست

[أحمد شاكر]

كتاب بألف كتاب. بألف خطبة ومقالة. كتاب بحجم جراح أمة. وطن. علي رغم صغر حجمه، وصفحاته التسعين. إنه إيجاز لحالة القرف، والوسخ التي نحياها، بوطن أقل ما يوصف به بأنه كافر بالحرية، بالإنسان، عاشق للعبودية، والطغاة.. كتاب ينكأ الجرح، لو قرأته لوجدت نفسك تقول: كنا نريد أن نحرر أنفسنا. كنا نريد أن نحرر هؤلاء الجهلة. لكن للقيد حنين، وحياة خاصة.

كتاب..
يطعن العبيد في فروجهم،
ويؤجج نار الحرية،
في أعماق الأحرار.

لا أعرف ما دافعي بعد لقراءته. رغم أن الجواب ظاهر من العنوان: العبودية المختارة. أحرار ولدوا أحرارا واختاروا العبودية. اختارو الذل والقيد. أجيب: ثمة شيء مازوخي في الأعماق دفعني. هل هو حب الألم. لا أعرف. ربما. لقد فجر الكتاب كل مكامن الوجع. كل صور الأمل التي بذرناها في المخيلة علي مدار ثلاثة أعوام، من هبوب أنسام الحرية، علينا. كل صور الجثث المحترقة، الملقاة بالشوارع، ضريبة للحرية المنشودة، الحرية المحبوبة. باختصار لن يفهم تهويماتي تلك إلا من عاش أحداث الدم والرصاص، ووطأت أقدامه سجون الخزي، والذل والعار، في زيارة، أو في حبس.
أفكار كثيرة بالكتاب، تتشابه حد التطابق مع (طبائع الاستبداد ومصارع الاستعباد) لـ عبدالرحمن الكواكبي.
لو اقتبست من هذا الكتاب شيئا، لنقلته، كله.

سلام..
سلام علي كل الأحرار..
سلام علي كل
نقطة دم بذلت،
وستبذل،
من أجل الحرية،
ومن أجل،
ازهاق أنفاس الطغاة..

[Fateme]

این کتاب در روزهای ملتهب ایران در پائیز ۱۴۰۱ مطالعه شد. احتمالا در میان سرفه‌های ناشی از استشمام گاز اشک‌آور، اضطراب در بند بودن دوستان و آشنایان و قدم گذاشتن در خیابان‌های خون‌آلود، مطالعه کردن هم دیوانگی باشد. اما خب چه‌می‌شود کرد؟ این هم مرضی است به جان من!

سخن دراز نمیکنم، این کتاب مختصر و دارای زبانی جذاب است. تعداد قابل توجهی ضعف استدلال به خصوص در زمینه تاریخ دارد که آنهم با وجود در نظر گرفتن سن نویسنده و زمان آن قابل چشم‌پوشی است.

[Post Scriptum]

Non è difficile soggiogare un popolo. Basta inebetirlo, dividerlo e farlo litigare. Basta buttargli quattro denari facendogli credere che si tratti d’un atto generoso e non s’accorga che invece si spaccia come “dono” una parte dei beni di cui è stato derubato. Dopodiché milioni di uomini inneggeranno al signore e si ritroveranno volontariamente sottomessi a un loro simile solo un po’ più scaltro e disumano.
Infine, si mettano quattro o cinque persone a sostegno del tiranno e il gioco è fatto.
Ma allo stesso modo non è difficile sconfiggere il tiranno. Non c’è nemmeno bisogno di combatterlo. Egli verrà meno da solo nel momento in cui il popolo non accetterà più di servirlo. Non occorrerà togliergli qualcosa, basterà non attribuirgli nulla.
Il semplice rifiuto alla sottomissione è, di per sé, un atto di liberazione.
 
"Costui che spadroneggia su di voi non ha che due occhi, due mani, un corpo e niente di più di quanto possiede l'ultimo abitante di tutte le vostre città. Ciò che ha in più è la libertà di mano che gli lasciate nel fare oppressione su di voi fino ad annientarvi. Da dove ha potuto prendere tanti occhi per spiarvi se non glieli avete prestati voi? Come può avere tante mani per prendervi se non è da voi che le ha ricevute? E i piedi coi quali calpesta le vostre città non sono forse i vostri? Come fa ad avere potere su di voi senza che voi stessi vi prestiate al gioco? E come oserebbe balzarvi addosso se non fosse già d'accordo con voi? Che male potrebbe farvi se non foste complici del brigante che vi deruba, dell'assassino che vi uccide, se insomma non foste traditori di voi stessi?..."
 
Questo scritto non è un appello alla rivolta, ma la semplice constatazione di come si può arrivare alla condizione di sudditanza. È un invito alla riflessione sulle due figure, quella del servo e quella del tiranno. Poche pagine per far capire che il rifiuto del primo sconfiggerebbe la prepotenza del secondo.
 
E dire che lo scrisse intorno alla metà del '500.

[ولاء شكري]

"إن موافقة المُسترقين لا قوة الطاغية هى التى تؤسس الطغيان"

يُصنف الكاتب الطغاة لثلاثة أصناف: صنف يحكم لأن الشعب قد انتخبه، وصنف انتزع المُلك بقوة السلاح︎، وصنف ثالث جاءه المُلك بالوراثة.
وعلى الرغم من وجود بعض الإختلاف بين هؤلاء الطغاة إلا أن الكاتب يرى أن أسلوبهم في الحكم لا يكاد يختلف، فالذين انتخبهم الشعب يسوسونه كما لو أنه ثور ينبغي تذليله، والغزاة كما لو أنه غنيمة لهم، والوارثون يفكرون في معاملته معاملة العبيد الذين يمتلكونهم بشكل طبيعي.

موضحاً أن الشعوب هى من تصنع طغاتها قائلاً:
"إن هذا الذي يحكم سيطرته عليكم ليس له سوى عينَين ويدَين، وجسداً واحد، ولا يملك شيئاً أكثر مما يملكه أقل واحد منكم، ولكن أنتم من وهبتموه القدرة على تدميركم، إذ من أين له بالعيون الكثيرة التي تراقبكم لولا أنكم اعطيتموه إياها؟ وكيف أمتلك هذه الأيدي التي يضربكم بها لو لم يأخذها منكم؟ والأقدام التي يجوب بها مدنكم من أين جاء بها لو لم تكن هي أقدامكم؟ كيف تسنّى له أن يستقوي عليكم لو لم تمكنوه من ذلك؟ كيف يجرؤ على مهاجمتكم لولا تواطئكم معه؟"

جازماً أنهم بالكف عن مساعدته سوف يرونه ينهار كتمثالاً ضخم أُزيِحت قاعدته فهوى وتحطم.

ويطرح الكاتب تصوراً يعتبره محرك الهيمنة وعماد الطغيان وأساسه قائلاً:
"إن من يظن أن الرماح والحراس هي التي تحمي الطغاة يرتكب خطأ فادحاً في رأيي، فالطغاة يستخدمون هذه الأدوات من أجل المظاهر وكفزَّاعة وليس بناء على ثقتهم فيها، وإن الذي يحمي الطاغية ويثبته في طغيانه قلة من الرجال لا يتجاوز عددهم خمسة أو ستة، يتقربون إليه من تلقاء أنفسهم أو يُدنيهم هو منه ليكونوا شركاؤه، ويُخضع هؤلاء الستة مئة تابع يستفيدون منهم، والمئة تخضع ألفاً وهكذا، وما أطول سلسلة الأتباع الذين يأتون بعد ذلك، فكهذا يستعبد الطاغية رعاياه بعضهم عن طريق بعض"

》كُتبت هذه المقالة عام ١٥٤٧م من قبل شاب في الثامنة عشرة من عمره .. تشعر بين سطورها بحماس الشباب وعنفوانه وصدق شعوره وانفعاله.

[Ahmad Sakr]

ملحوظة: المراجعة عبارة عن توضيح لفكرة الكتاب مع تداخل واضح ببعض الاختلاجات الشخصية

الكتاب أقرب إلى صرخة مليئة بالحزن والغضب من الشعوب التي تسمح لنفسها بالخضوع للطغيان.. يتحدث الكاتب عن أن الطاغية لا يستمد قوته من حاشيته وحراسه وجيشه.. فكل هذا لا يساوي شيئا بالنسبة لأعداد الشعوب.. والتي بالمناسبة لا يطلب الكاتب منها ان تقوم بالمواجهة بل فقط بعدم طاعة الطاغية.. الكتاب لا يتحدث بتفاصيل كما ان الأنظمة حاليا أصبحت اكثر شمولية وتحكما في أمور الناس أكثر من الماضي.. للأسف وعي الحكومات (خاصة الطاغية منها) يزداد أكثر من وعي الناس لأن تلك الحكومات تسعى إلى تجهيل الشعوب عن عمد.. وفي أوطاننا العربية الأمر لا يحتاج مثال.. ولكن دائما يبقى على الطبقة المثقفة التي تشعر بالمسئولية تجاه شعبها وأمتها أن تقوم بزيادة وعي الشعوب حتى لا يصبحوا لقمة سائغة في وجة الطغاة يفعلون بهم ما يشاؤون..

[Khalid Almoghrabi]

هناك كتب نقرأها وانت تمسك برأسك خوفا ان تقع بعد ان تعلم انها كتبت قبل مئات السنين ولازالت ظازجة ليومنا هذا فمثلا يقول دي لا بويسيه:
"طالما بقي بالإنسان أثر من الانسان فهو لا ينساق إلى العبودية إلا عن أحد سببين: إما مكرها وإما مخدوعا"
هكذا يحلل دي لا سبوتية في كتابه الصغير الجميل مظاهر العبودية وسبب تحكم الطاغية الضعيف برقاب الناس وتنصاع له.
كتاب جيد وهو افضل بالتحليل من كتاب الكواكبي

[Mohamed]

شئ ممتع وهام جداٌ عليك قراءته بنفسك ولا تعتمد علي أى مراجعة من أى شخص

[Eli Za]

به نظرم کتابیه که فقط برای افرادی که تازه می‌خوان مطالعه در زمینه فلسفه و سیاست رو شروع کنن خوبه. در غیر اینصورت اصلا سمتش هم نرین.

[Mohammad Mirzaali]

نخستین علت بندگی خودخواسته عادت است. دلیرترین اسب‌ها هم که در آغاز لگام را با خشم به دندان می‌گیرند سرانجام به جویدن آن سرگرم می‌شوند و اگر چندگاهی زین را پس می‌زنند روزی می‌رسد که چون به یراق آراسته می‌شوند با خرسندی باد در غبغب می‌اندازند

[Rana Heshmati]

کتاب رو بنظر من میشه در دو بخش خلاصه کرد:
بخش اول: مردم، آزادی رو نمی خوان. ممکنه چون هیچ وقت تجربه ش نکرده اند. چون اگر بخوان، تنها کاری که لازمه انجام بدن اینه که از زیر فرمان جبار بیان بیرون. حتی لازم نیست با اون بجنگند. همین که کسی ازش فرمان نبره، اون رو نابود میکنه! ولی این کار رو نمی کنند، چون نمی خوان :)
بخش دوم: چرا نمی خوان؟
احتمالاً چون احمقن !
و مثال هایی در باب این حماقت میاره! :)

[Hameed Younis]

كتاب بليغ وغني رغم صغر حجمه ، لمقال يدونه الشاعر اتيان دو لا بويسي عن العبودية المختارة والطغيان والطغاة والحاشية والمتملقين على مر العصور
نقتبس منها:
ان الطاغية لا يُحب ولا يحَب، فالصداقة اسم مقدس ولها حرمة، ولذلك لا تقوم الا بين الافاضل ولا تكون الا بالتقدير المتبادل، ولا تصان باسداء المعروف وانما تديمها الحياة الفاضلة. وما يجعل صديثاً مطمئناً الى صديقه هو معرفته بنزاهته واستقامته، يضمن ذلك ما يراه فيه من طيبة طبيعية ومن ايمان ومن ثبات. ولا مكان للصداقة حيث القساوة، والخيانة والظلم. ولا تكون بين الاشرار اذا اجتمعوا صحبة بل تآمر. فهم لا يتحابون بل يتحاذرون، وما هم باصدقاء بل متواطئون

[Parastoo]

«دلسوختگان آزادی، اگر هم پرشمار باشند، شور و شوقشان به جایی نمی‌رسد زیرا یکدیگر را نمی‌شناسند. جبار آزادی را از ایشان به‌تمامی ربوده است، آزادی اینکه دست به کاری بزنند، آزادی اینکه با هم به گفت‌وگو بنشینند، کم‌وبیش آزادی این هم که به چیزی بیندیشند، و هر یک در آرمان خود از دیگران جدا افتاده است.»
--گفتار در بندگی خودخواسته، اتیین دولابوئسی، ترجمهٔ لاله قدکپور، صفحهٔ ۵۵.