İyi Akşamlar Bay Soares

by Mário Cláudio, Ceren Dalgıç Tuzcu (Translator)

Çağdaş Portekiz edebiyatının usta isimlerinden Mário Cláudio İyi Akşamlar Bay Soares romanında halktan bir genç olan António da Silva Felício’nun dilinden ailesini, iş arkadaşlarını, otuzlu yılların Lizbon’unu, şehrin sokaklarıyla meydanlarını, şarap kokan meyhanelerini ve bir şair olduğuna inandığı Bay Soares’le kurduğu dostluğu okuyoruz.

António herkesten gizlediği uzak diyarlara seyahat tutkusuna, gizemli ve ulaşılmaz bulduğu Bay Soares’i pusula, dürbün ve teleskopuyla donanmış bir kaşif imgesiyle ortak ediyor.

Kitap, Lizbon’da, Huzursuzluğun Kitabı evreninde akarken, okurunu Java Adası’ndan Kanada’ya, Ümit Burnu’ndan Hindistan’a kadar uzanan bir coğrafyada hayallere taşıyor.

Satırların üzerinde Fernando Pessoa’nın gölgesi süzülürken bir elimiz hep Huzursuzluğun Kitabı’nda…

Genres: Portugal, Fiction, Romance, Portuguese Literature, School

72 pages, Paperback

First published January 1, 2008

About the author

Mário Cláudio, pseudónimo de Rui Manuel Pinto Barbot Costa, nasceu no Porto a 6 de Novembro de 1941. Frequentou o curso de Direito em Lisboa, tendo-o terminado na Universidade de Coimbra. Frequentou a Universidade de Londres, graduando-se como Master of Arts. De regresso a Portugal, tem exercido funções como técnico do Museu Nacional de Literatura e como professor universitário. Ganhou o prémio APE de Romance e Novela em 1984 com a obra 'Amadeo'. É considerado um dos mais importantes autores portugueses das últimas décadas. Embora se tenha dedicado à poesia, ao teatro e ao ensaio, é no romance que Mário Cláudio mais se tem destacado. Em 2004 foi agraciado com o Prémio Fernando Pessoa. Criou um heterónimo, o poeta Tiago Veiga, hipotético bisneto de Camilo, de quem publicou em 2011 uma extensa biografia. Vencedor do Grande Prémio de Romance e Novela APE/DGLAB 2014, com a obra 'Retrato de Rapaz'.
Grande Prémio de Romance e Novela, da APE, em 2019.

Reviews

[Eylül Görmüş · Rating 4 out of 5]

Ya ben bu kitabı çok sevdim ama bu bence biraz benle ilgili bir durum oldu: Zira Mario Claudio'nun anlattığı öyküden çok, yaptığı işe bayıldım. İzah etmeye çalışayım.

Kitabımızın adı "İyi Akşamlar Bay Soares" - kim bu Bay Soares? Portekizli yazar Fernando Pessoa'nın heteronimlerinden biri, hatta aslında Huzursuzluğun Kitabı'nın yazarı. Pessoa'yı heteronimlerinden bağımsız düşünemeyiz; en bilinenleri Alberto Caeiro, Ricardo Reis ve Álvaro de Campos olmakla beraber, çok sayıda heteronimi var kendisinin. Bunların basbayağı hayat hikayeleri, meslekleri vs. var, örneğin Ricardo Reis doktor ve Caerio hem Reis'in hem Campos'un hocası gibi bir pozisyonda.

Bunlar Pessoa'nın zihninde elbette. Yaşadığı sürece kendi ismiyle neredeyse hiçbir şey yayımlamayan yazarın ölümünden çok sonra bulunan sandıkla çözüldü bu heteronim meselesi. Avrupa edebiyatının kült metinlerinden olan Huzursuzluğun Kitabı'nın basım tarihi 1982 mesela, sandık sonrası! Başka isimler altındaki tüm o metinleri yazanın Pessoa olmasının anlaşılmasıyla beraber tarihi yeniden yazmak zorunda kaldık, Pessoa da edebiyat tarihinde hiç talep etmediği ama fazlasıyla hak ettiği o değerli yere yerleştirildi.

Tabii bu tuhaf adam, kelimeleriyle olduğu kadar heteronimleriyle de ardıllarını etkiledi. (Örneğin Saramago, Ricardo Reis'in Öldüğü Yıl'ı, o heteronimlerden biri üzerine kurgulamıştı.) Bu kitap da işte bu konuyla meşgul oluyor. Bay Soares'in çevirmen ve muhasebeci olarak çalıştığı (Pessoa'nın, Soares'in ağzından yazdığı Huzursuzluğun Kitabı'ndan biliyoruz buraları) büroda çalışan bir çocuğun, bu tuhaf bay Soares'i anlama çabasının öyküsü. Çocuğun kendi hikayesini de okuyoruz ama beni en çok Soares'i bir görünüp bir kaybolan arkadaşlarıyla (evet, onlar diğer heteronimler!) yakaladığı anlar çekti. Ne anlattığından bağımsız, Pessoa'ya çok güzel, iddiasız ve lezzetli bir saygı duruşu niteliğinde bence bu kitap.

Huzursuzluğun Kitabı'nı döne, döne, döne onlarca kez okumuş ve Pessoa'ya hiç doyamamış biri olarak, türlü heteronimlerini bir romanda karakterler olarak okumak, özlediğim arkadaşlarıma kavuşmak gibi oldu. Durmaksızın gülümsedim ve işte tam da bu yüzden sevdim bu minik tatlı kitabı.

[Kuszma · Rating 4 out of 5]

Úgy gondolom, a mester és tanítvány viszony olyan hierarchikus kapcsolat, amelynek alapja a két (vagy több) résztvevő közti vitathatatlan tudáskülönbségen alapul. A többi hierarchikus kapcsolattól viszont megkülönbözteti az a sajátossága, hogy önmaga felszámolására törekszik, hisz célja a fenti különbség megszüntetése. Pont ezért van benne valami mélységesen paradox, hisz egyszerre merev és rugalmas, egyszerre autokratikus és demokratikus.



Na most ha a fenti megállapítást elfogadom (és persze hogy elfogadom, különben minek írtam volna le), akkor e kötet három kisregénye ellentmondásba kerül a címmel, hisz egyáltalán nem tanítványokról szól. Mert:

1.) Az első történet elbeszélője például egyáltalán nem tanítvány, sokkal inkább voyeur, akit a véletlen egy légtérbe vetett Pessoával. Ugyanakkor Pessoa nem pessoai minőségében van jelen, egyszerű irodai fordítóként végez valami lélektelen kulimunkát. Közte és a kukkoló között a kapcsolat esetleges, nincs szó direkt tudásátadásról – egyszerűen azt látjuk, hogy a zseniális költő még így „álruhában”, takaréklángon is sugároz magából annyi radioaktivitást, hogy az a fogékony szemlélőben változást idézzen elő. Finoman megírt szöveg, ahol a „mester” háttérben pulzáló entitás, a „tanítás” pedig csupán (csupán?) annyit jelent, hogy mi, szegény földi halandók felcsipegetjük azokat a magokat, amiket a zseni passzív jelenlétével elibénk hullat.
2.) Aztán itt van Leonardo Da Vinci és Salai kapcsolata. Utóbbi a festő egyik állandó modellje volt, az ördögi jelenség, akinek arca a leonardói angyalok arcából köszön vissza. Struktúrájában ez emlékeztet leginkább a mester-tanítvány viszonyra, hisz legalább szoros és hosszú ideig tartó egymás mellett élést látunk, ugyanakkor a lényeget tekintve Salai pont ellentéte a tanítvány fogalmának. Jellemének lényege ugyanis a taníthatatlanság: hogy hiába fürdőzik napestig a zseni kipárolgásában, megőrzi sajátos démoni vonásait, szatírokhoz való hasonlatosságát, eszébe sincs művésszé válni: inkább megmarad Dionüszosznál, nem pártol át Apollóhoz. Talán pont ezért tud kapcsolatuk tartós maradni – hisz azzal, hogy Salai elutasítja a tanítvány szerepét, egyben elutasítja azt is, hogy a mesterrel kialakított kapcsolata később önmagát számolja fel. Nagyon masszív, erőteljes kisregény ez, ami sokat épít az ellentétekre, amelyek a korszak sajátjai is: egyszerre buja és szenteskedő, zabolátlan és filozofikus, bölcs és babonás.
3.) A harmadik sztori Lewis Carrollról és egy kislányról szól – ez a felállás pedig ad valami baljós ízt az egész sztorinak, mert amit Carrolltól látunk, az bizonyos értelmezésben rokon azzal, amikor gyanús bácsik kukkolják kimeredt szemmel az általános iskola kerítésén keresztül a lurkókat. Ugyanakkor ez a kétértelmű helyzet a műalkotásban mágikus vonást nyer: a bálványozott kislány Alice-ként nyer örök életet az író életművében. Ez pedig egyszerre toxikus és varázslatos, ha belegondolunk. Termékeny paradoxonról van tehát szó. Ugyanakkor az átváltozás olyan intenzív, hogy a valós személyen is rajta hagyja a nyomát – mintha Carroll magával vitte volna a modell lelkének egy részét a nyúl üregébe, és hozzáláncolta volna Alice szerepéhez. Ezt pedig csak aláhúzza Cláudio ravasz prózája, ami elegánsan megmunkált mondataival intonálja az Alice-könyvek hangulatát.

Vöröshagymához hasonlatos mind a három kisregény: elég rétegből állnak ahhoz, hogy legyen mit lehántolni, és a tetejébe még erejük is van. Csak azért nem mondom, hogy „rosszabb könyvet ne lássak az idén”, mert akkor mi lesz a lehúzós értékelésekkel.

[merixien · Rating 3 out of 5]

Bernardo Soares’in çalıştığı yerde işe başlayan genç bir memurun sorunlu ailesiyle geçen hayatının Bay Soares ile gerçekle hayal arasında kalmış bağlantılarıyla birleşmiş kısacık bir anlatısı. Düşündüğünüzde fikir olarak muazzam aslında, çünkü basit bir gencin hayatının sıradanlığı arasında görünüp kaybolan Pessoa kimlikleri insanı heyecanlandırıyor. Ancak okuduğunuz şey tamamlanmış bir anlatıdan çok bir taslakmış hissi veriyor, sanki belli düşüncelerini not almış bunları görünmez iplerle birbirine bağlamayı düşünmüş ama henüz bu fikri geliştirmemiş gibi. Bu noktada elbette anlatılanların 300-400 sayfalık bir hikayeye dönüşmesini beklemiyorum. Ancak rastlantısal olarak Pessoa ile aynı iş yerinde yolu kesişen ve bu kadar sönük sıradan bir ortamda dahi onun çekim alanına girip -pasif varlığından dahi- bu kadar güçlü etkilenen bir gencin zihninde ve gerçekliği belirsiz hayatında daha uzun gezinmek, Pessoa etkisini görmek isterdim. O yüzden kötü diyemem ama ortaya atılan fikrin karşısında oluşturulan hikaye biraz eksik ya da yavan kalmış sanki. Benim için kitabın en keyifli yanı 1930’lardan beri pek de büyük değişim göstermeyen Lizbon sokaklarında yeniden gezinmek oldu diyebilirim.

[Sara Jesus · Rating 3 out of 5]

Uma novela de fácil de leitura que debroça-se sobre o mistério de Bernardo Soares, mas não se alonga muito sobre em descrever um pouco mais este heterónimo. A narrativa se foca mais num jovem com uma familia problemática que vive deambulando pelas ruas de Lisboa, tentando descobir um pouco da vida do Sr. Soares.

Achei a premissa interessante, mas o desenvolvimento desta ficou um pouco aquém da minhas expectátivas. Pois o Sr. Soares tem pouco destaque na ação, e eu não me conectei com o narrador. Teve muitos momentos em que o achei muito aborrecido, e sem prespetiva.

[Mayk Can Şişman · Rating 2 out of 5]

Aşırı kısa bir metin. Oradan oraya sürüklenmeyi, birçok kısmında ilgimi kaybetmeyi nasıl başardım bilmiyorum ama asla beklediğim şey bu değildi.

[Seyhan · Rating 5 out of 5]

I loved loved loved this tiny enigmatic story.

Before reading this great work of art, it is better if you have some familiarity with Portuguese literature, by all means I only mean Fernando Pessoa. 😉

First of all, I didn’t know this useful, huge information about this book as I was reading. I have just read some reviews in Goodread and delved into it a bit more on Google. Damnn. I wish I had known this enlightening information before reading this work.

Let me summarise what I gathered!

Pessoa, one of the greatest 20th century Portuguese poet. The author of the Book of Disquietude. He is quite a strange character in the history of literature. He is also well known for his heteronyms, naming his works with fictional authors, total of 136 fictitious authors! One of them is Bernardo Soares. In this book, Mario Claudio creates an incredible, unforgettable obsessive, peculiar character António da Silva Felìcio who tells us about his destitute life. António is stucked in a little town in Lesbon and obsessed with the idea of travelling and discovering the world. Herewith, he travels all over the world in his mind. In the center of António‘s imaginary world author places a peculiar poetic character Mr. Soares whom António is truly obsessed with. This short fictional story revolves around these two characters’ lives .

Bernardo Soares is the heteronym of Pessoa in „the Book of Disquietude“ . You will most probably read the story a bit differently since you now know that the heteronym of Pessoa becomes the main figure in this imposing work of Claudio.

[okurgezer · Rating 4 out of 5]

Ya müthişti bu kitap bence, içimi ezen bir hüzün hakimdi kitaba ama Huzursuzluğun Kitabı evreninde gezinmek, Bay Soares’e hayran hayalperest bir gencin hikayesini dinlemek çok güzeldi. Yine Huzursuzluğun Kitabı hayranı olmayana önermek istemem ama o kitabı hiç okumayan birinin de keyif alabileceği bir hikaye bu aslında.

Kitapta anlatıcımız Huzursuzluğun Kitabı’nın yazarı olan Bay Soares’le aynı yerde çalışan gariban bir genç. Kültürel anlamda bizdekine aşırı benzer bir ataerkil evlilik süren ablasıyla yaşıyor ve pek de mutlu olmayan hayatlarını çaresizce gittiği yere kadar sürdürüyorlar birlikte. 7 bölümden oluşan kitapta bölümler kronolojik ilerlemiyor. Böyle anlatımları çoğu zaman seviyorum, kitabın sonunda o ana kadar topladığımız yapboz parçalarını bir araya getirip resmi ortaya çıkartmış gibi hissettiriyor. Mario Claudio anlatımı çok güçlü yazarlardan çıktı, herhalde kendisinin başka kitaplarını da okurum artık.

Bu minicik kitap içimi eze eze de olsa beni çok mutlu etti. Canım Soares, sana ben de İyi Akşamlar demek isterdim ama eminim utanırdım bundan 🙈

[João Teixeira · Rating 3 out of 5]

Livro de "memórias" de um antigo aprendiz de caixeiro no mesmo armazém onde trabalhou Bernardo Soares (o mesmo que escreveu O Livro do Desassossego). Este aprendiz de caixeiro viu uma vez o senhor Soares num piquenique com um "tal" de Ricardo Reis. Este género de referências aos heterónimos de Fernando Pessoa, a par do enquadramento da história (Lisboa nos anos 30) são muito do meu agrado. No entanto, e infelizmente, julgo que Mário Cláudio escreve de uma forma que não é muito apelativa. Em todo o caso, gostei deste livro, tanto que o li mais do que uma vez.

[Marta Cruz]

S/LP(J)0066-CLA

[Ptjerónimo · Rating 2 out of 5]

Uma narrativa pouco consistente e quase caricatural. O heterónimo merecia melhor...