Wat ons het meest doet lijden is de onvermijdelijkheid van verandering (Judith Viorst, Noodzakelijk verlies).
Stressoren
Moderne stressoren uit de evolutie vanwege de algemene aanpassingsneiging om plezier na te jagen en pijn te vermijden zijn goed voor overleving van de soort, maar niet per se voor individuele mensen: we zijn geprogrammeerd om te herhalen wat in het verleden heeft geholpen om te overleven en voort te planten. Resulteert in stress:
- over de onvermijdelijkheid van verandering en verlies.
- Plus er is altijd wel iets niet goed genoeg in vergelijking met verleden of het beeld van hoe het zou moeten zijn en dat belemmert gewoon te zijn.
- Mens is fysiek niet sterk genoeg voor overleven; overleving door denken: technologie, strategieën. Helaas zijn denken en plannen kern van veel emotionele ellende; valt niet te stoppen: zorgen maken over toekomst, betreuren verleden, eindeloos vergelijken met anderen en verbeterplannen maken.
- Omdat alles voorbij gaat, weten we bij plezier dat dat voorbij gaat. (De clou is dat het andersom ook zo is...)
- Ouderdom, ziekte en dood zijn onvermijdelijk.
- Sociaal: de criteria om hogerop te komen in de pikorde zijn soms juist dingen waar je ongelukkig van wordt. Daarnaast zijn die criteria niet stabiel. We blijven ons eeuwig vergelijken met anderen die het beter hebben, terwijl de groepen met wie we ons vergelijken verschuiven.
- Aanleg om lief te hebben. Daardoor pijn, zorgen en leed om dierbaren.
- Herinnering: pijnlijke herinneringen bewaren we beter, waarschijnlijk als waarschuwingsmechanisme voor de toekomst (rookmelder voor brand).
- Overtuiging dat ellende onze eigen schuld is.
Mindfulness is niet een geestestoestand maar een houding ten aanzien van wat we ervaren: je bewust zijn van wat je nu ervaart en dat accepteren.
Mindlessness=alledaagse onoplettendheid, leven op de automatische piloot.
We haasten ons vaak om naar een volgend moment te gaan, of om zaken volgens ons plan te laten verlopen. Mindfulness is één ding tegelijk doen. Mdflns verandert je relatie met lastige ervaringen.
Strategieën tegen psychisch leed in dagelijks leven:
- Verdoven. Alcohol, eten
- Afleiden. Shoppen, televisie kijken
- Jezelf gevangen houden in vermijdend gedrag
Soorten mindfulness:
- informeel: in dagelijks leven aandacht hebben
- Formeel: mediteren
- Retraites: vakanties
Meditatie op liefdevolle vriendelijkheid: 'moge ik gelukkig zijn, moge ik vredig zijn, moge ik vrij zijn van lijden.' (Of variant daarvan). Begin bij jezelf en breidt uit naar een dierbare, anderen (familie, vrienden), iemand die je mededogen nodig heeft, steeds brede kring, en eindig met: 'mogen alle wezens etc'.
Kweekt intentie om liefdevol te zijn voor jezelf en anderen.
Angst
Angst is:
- Fysiologisch: lichamelijke gewaarwordingen
- Cognitief: bezorgde gedachten over de toekomst. De kern van angst: angst loopt vooruit op dingen.
- Gedrag: vermijding. Maakt het meestal erger.
Piekeren is manier om je rot te voelen terwijl alles goed gaat.
Datgene waar we psychologisch weerstand aan bieden, blijft voortduren.
Signaalangst=angst die we voelen wanneer een ongewenste innerlijke ervaring naar de oppervlakte dreigt te komen. Ook wel: 'innerlijke tijger'. Oplossing mindfulness: gewaarworden, niet handelen en accepteren.
Exposure en responspreventie: je brengt jezelf in de situatie die angst oproept en blijft daarin tot de angst vanzelf afneemt.
Angst heeft weerstand nodig als brandstof. Oplossing is niet weerstand bieden, accepteren en je angst binnengaan.
Moed = ondanks angst toch doen wat zinnig is. Mindfulness: angst verdragen, bij je angst blijven en accepteren.
Gedachten zijn maar gedachten.
Tegen angst: bewegen (vermindert spierspanning); de natuur in, aandacht voor de natuur.
Duister
Droefheid geeft gevoel van iets vloeiends en levends.
Depressie geeft gevoel van iets doods en van stagnatie.
Angst proberen te vermijden is een valkuil. Pijnlijke emoties proberen te ontkomen draagt bij aan depressie.
Emotionele vrijheid: vrij zijn van angst voor eenzaamheid, wanhoop, razernij of zelfhaat.
Pijn
Veel pijn wordt veroorzaakt door spierspanning, en die weer door stress.
Lijden = pijn x verzet
Interzijn = de realiteit van de onderling verbonden aard van alle dingen.
Identiteit = aantal patronen die je in de loop van de tijd uit ervaringen hebt gevormd. Je zelfgevoel wordt ieder moment opnieuw gecreëerd.
Schaduw = persoonlijkheidskanten die we niet erkennen omdat ze niet passen bij de persoonlijkheid die we bewust koesteren. Ongeveer: alles wat je niet leuk vindt aan jezelf.
Mindfulness niet een pad naar perfectie maar naar heelheid.
Door mededogen ontdek je dat andere mensen precies zo zijn als jij.
Kwetsbaar en gevoelig: tegenovergestelde van leven in een ruimtepak van beschermingsmechanismen.
"Wees vriendelijk, want iedereen die je ontmoet levert een harde strijd."
Drie objecten van bewustzijn:
1. Je eigen lichamelijke gewaarwordingen, gedachten en gevoelen.
2. Die van een ander
3. Je gevoel van (gebrek aan) contact met je partner.
Laatste adviezen
- Stap uit de hedonistische tredmolen: zoeken naar geluk is onbevredigend
- Waardeer wat er is, dankbaarheid
- Dienstbaarheid
- Vrijgevigheid
- Flow
- Reis zonder doel