Het psalmenoproer

by Maarten 't Hart

Maarten ’t Hart brengt in Het psalmenoproer, zijn eerste historische roman, een fascinerende en merendeels vergeten periode uit de vaderlandse geschiedenis tot leven. In de roman wordt het levensverhaal verteld van een kleine reder die in zijn leven één faux pas begaat waardoor hij betrokken raakt bij het psalmen oproer, een opstand van ‘verpauperde luyden’ tegen ‘voorname meesters’.

Genres: Fiction, Literature, Roman, Dutch Literature, Historical Fiction, Novels, Audiobook

288 pages, Hardcover

First published January 1, 2006

About the author

Maarten ’t Hart made his debut under the name Martin Hart with the novel Stenen voor een ransuil (Stones for a Long-Eared Owl, 1971). He studied biology in Leiden and worked as an ethologist at Leiden University. One of the most important themes in his oeuvre is his childhood in a Calvinist community and his distancing himself from it. His passions for nature and music also constantly crop up in his work. ’t Hart broke through to a wide audience with his melancholy novel about meeting his teenage love: Een vlucht regenwulpen (A Flight of Curlews, 1978). Many novels, short-story and essay collections later, ’t Hart, with his authentic tone and work which often touches upon the tension between biography and fiction, has grown to be one of the most popular and most translated of Dutch authors. In an interview he said: ‘What I like about literature is that one can show a compressed piece of one’s most intimate self.’ Some of his other novels are Het woeden der gehele wereld (The Fury of the Whole World,1993), a Bildungsroman and a thriller in one, De zonnewijzer (The Sundial, 2002), Lotte Weeda (2004) and Het psalmenoproer (Psalms and Riots, 2006), a historical novel.

Reviews

[Marco · Rating 4 out of 5]

Historische roman met, om de sfeer op te roepen deels archaïsche taal, mede door het citeren van oude bronnen. De vele natuurbeschrijvingen storen niet, integendeel zij dragen juist bij aan de situering in de roerige 18e eeuw. In dit boek berijdt van ‘t Hart naar hartelust zijn favoriete stokpaardje van godsdienst en vooral zijn twijfels daarover. Hij etaleert zijn grote kennis van de bijbel zonder dat het vervelend wordt. We halen nu veelal de schouders op, maar toentertijd konden verschillende interpretaties van de Bijbel tot grote twistpunten uitgroeien. Uit de verantwoording blijkt dat veel onderzoek is gedaan naar de historische basis van deze roman. Dat heeft geleid tot een enerzijds vermakelijk en anderzijds sfeervol boek waarbij je echt het gevoel hebt een inkijkje te krijgen in het vissersdorp Maassluis met alle perikelen rondom kerk en haar gezangen, haringvisserij, prinsgezindten en patriotten, verpaupering, sociale onrust, oorlogen met de Engelsen en overheersing door het Frankrijk van Napoleon. Een roman over hoe het leven toen was.

[Pieter · Rating 4 out of 5]

Ik had dit boek al eens gelezen vlak na publicatie in 2006.
Nu ik mij voorgenomen heb het hele oeuvre van 't Hart tot mij te nemen heb ik deze herlezen.

Maarten 't Hart heeft een bijzonder boek afgeleverd. Het boek is een historische roman wat zich afspeelt in Maassluis tussen 1750 en 1815. De lezer ziet het verhaal via de ogen van Roemer Stroombreker. Hij is een Maassluise reder met vier vissersschepen in de vaart.
De centrale gebeurtenis is het psalmenoproer wat uitbreekt in Maassluis naar aanleiding van een nieuwe zingtrant en de nieuwe psalmberijming.
Dit loopt danig uit de hand. Mensen worden gemolesteerd, huizen worden zwaar beschadigd en iedereen die voor de nieuwe zingtrant is wordt bedreigd of afgeperst. Met stijgende verbazing volg je, als lezer, de gebeurtenissen. Het is duidelijk dat er grote sociale onrust heerste in de maatschappij, waarvan de nieuwe zingtrant alleen maar het lont in het spreekwoordelijke kruitvat is. Op een of ander manier is het geruststellend te kunnen constateren dat er niets nieuws is onder de zon. Bedreigingen door middel van schotschriften en nepnieuws waren toen ook al aan de orde van de dag.
Het helpt, als je als lezer, affiniteit hebt met het protestantisme is Nederland. Er komen, zoals je kan verwachten bij 't Hart, weer veel bijbelteksten voorbij en kerkelijke gebruiken.

Maarten 't Hart kiest voor een ouderwetse, archaïsche schrijfstil. Hij gebruikt veel oudnederlandse woorden. Waar hij citeert, neemt hij letterlijk de oude teksten over, zonder hertaling. Dit maakt het soms wat lastig on te lezen, maar het resultaat is het waard. Hij weet hiermee langvervlogen tijden tot leven te wekken.

Het is duidelijk dat er veel onderzoek in het boek is gegaan en het resultaat is een goed gedocumenteerd, vermakelijk doch leerzaam verhaal.

4,5 ster

[Wijnand · Rating 4 out of 5]

Maarten 't Hart heeft zich helemaal kunnen uitleven in deze historische roman over een kerkelijke strijd in Maassluis, gelardeerd met mooi archaïsch taalgebruik. Prachtig prozaïsche literatuur, de zinnen kunnen stuk voor stuk in het Nationaal Dictee, 't Hartop zijn best, inclusief de onvermijdelijke kritische bijbelse beschouwingen over de zondeval, de zondvloed etc. Het boek leest als een documentaire, niet alleen over de kerkelijke beslommeringen in de jaren 70 van de 18e eeuw, maar ook over de visserij en het leven van alledag binnen een kleine Hollandse gemeenschap. Tien jaar geleden legde ik het boek halverwege opzij, nu opnieuw begonnen en het lukte om met veel plezier dit boek te volbrengen.

[Hermien · Rating 3 out of 5]

Historisch interessant met veel bekende motieven van Maarten 't Hart.

[A · Rating 5 out of 5]

Dit boek is geweldig want:
- Het brengt je echt terug in die tijd.
- Het taalgebruik is geweldig.
- Het verhaal raakt.
- Er zit veel humor in.
Vooral dat laatste vond ik tegen het eind van het boek toenemen. Roemer en meester Spanjaard konden er wat van met zijn tweeën, heerlijk!
Ik vond het taalgebruik een mooie mix van ouderwetse en gangbare woorden in (meestal) moderne spelling. In tegenstelling tot veel hedendaagse, vlot geschreven historische romans helpt hier zelfs de taal om je in het verleden te wanen.

[Joris vleer · Rating 3 out of 5]

Maarten t hard wel lekker agrarisch taalgebruik in elkaar geschroefd wat n topper. Stukje over naar heilbot riekende vagijn en als slak naar binnen trekkend lid was wel bijzonder

[Peter · Rating 2 out of 5]

't Hart heeft duidelijk meer met dieren dan met mensen. Zijn omschrijvingen en benoemingen van de aanwezige vogels, otters en ratten zijn uitgebreider dan de uitwerking van de relaties van de hoofdpersoon. Paginalang wordt genegeerd dat Roemer, de protagonist, getrouwd is met de vrouw van zijn nachtmerries; nadat hij een kind heeft verwekt bij zijn eigenlijke liefde verdwijnt ook zij bijna geheel uit de vertelling, zelfs als zij bij hem in huis komt wonen. Het enige wat we van haar weten is haar haarkleur, haar nukkigheid en dat Roemer haar geur niet kan negeren---het lijkt goddorie Twilight wel.* Maar we worden wel op de hoogte gebracht van welke vogelsoorten getuige zijn van elke gebeurtenis. Frappant.

Verder ontkomen we natuurlijk niet aan 't Harts religiekritiek, wat het bijkans onnodig maakt om diens boeken "de schrift betwist" te lezen. Ruimschoots komt de feilbaarheid van Gods woord aan bod.

Al met al is het een tamelijk onbevredigend boek, waarin geen enkel element in de verhaallijn naar behoefte wordt uitgewerkt; of dat nou zijn relaties met vrouwen zijn, het Psalmenoproer uit de titel, de rol van zijn zoon in zijn leven, of de Maassluise visserij doorheen de jaren 1750 - 1811.

---
*Voor oningewijden: de hele premisse van Twilight is, dat een 116-jarige vampier een 17-jarig meisje interessant vindt omdat zij een onweerstaanbare geur heeft.

[Lyda Van Den Bos · Rating 2 out of 5]

Kon mij niet zo boeien, mede door de schrijfstijl.

[Henneke Wateringen · Rating 4 out of 5]

Luisterboek. Altijd leuk een Maarten te lees/ luisteren. En mooi voorgelezen door Jeroen Willems. Zeker leuk om dit te luisteren terwijl ik ook het verhaal van Nederland kijk op de NPO.

[Marjanneke · Rating 4 out of 5]

Boeiende historische roman over het Psalmenoproer is Maassluis, evenals een heldere inkijk in het leven in het dorp in die tijd.

[Victor · Rating 3 out of 5]

I read the book in German, actually. Wish I had done so before living in Den Haag for half a year. An elegant, quiet tale, based on historical facts, about a shipowner in a small Dutch village in the 1700's. Reading about the calvinist-protestant disputes about singing hymns in longer, drawn-out or shorter style, I got a better feel for struck me as the no nonsense, life's a bitch, not drawn in by the little pleasures in life-lifestyle in Holland.

[Maarten Van Elburg · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk had ik de verantwoording als eerst moeten lezen. De tijd en aandacht die gestoken is in het oud-nederlandse taalgebruik is indrukwekkend. Echt heb ik mijzelf er wel voor het grootste gedeelte van het boek aan geërgerd. Het zorgde er ook een beetje voor dat ik maar moeilijk in kon komen.

Toch vond ik het een leuk boek om te lezen. De tijd sprak mij erg aan en om eerlijk te zijn sloot het taalgebruik daar goed op aan.

[Wil Van der heide · Rating 4 out of 5]

MtH pg146: “(…) Het lijkt alsof de gemoederen verhit zijn vanwege die oude toon, maar daaronder gisten andere woelingen... gebrek, armoede, broodnood, verpaupering, de oude toon is de stof waaraan zich de vlam hecht, de vlam die ons allen mogelijkerwijs zal verteren.”

[Sal · Rating 3 out of 5]

Nicht der beste Maarten 't Hart, aber auch nicht der schwächste seiner Romane. Sehr unterhaltsamer religiöser Wahnsinn in einer bewegten Zeit. Gut gemachter "historischer" Roman...

[Heleen · Rating 1 out of 5]

Geen onaardig boek, maar het grijpt me niet genoeg om het uit te lezen.

[Harold · Rating 2 out of 5]

Genoten van dit boek.

[Jan · Rating 3 out of 5]

Intrigerend, maar uiteindelijk te lang. De schrijver weet mijn aandacht na 2/3 van het boek niet echt meer vast te houden.

[Margrit Belfi · Rating 4 out of 5]

Fijn boek soms iets te uitgebreid

[Inge · Rating 3 out of 5]

Nou, meneer van 't Hart, u heeft me verrast - dit is een prachtig boek.

[Loretta · Rating 4 out of 5]

Die tijd begint echt te leven door dit boek. Knap !

[Karla Ubels · Rating 5 out of 5]

Ongelooflijk veel historisch (literatuuronderzoek) heeft Maarten 't Hart voor dit boek verricht. In de verantwoording lees je dat hij rechtbankverslagen las voor het vinden van het juiste taalgebruik. Het is even wennen, maar het oud Nederlands trekt je het verhaal in. Een e-reader is bij het lezen van dit boek wel handig: je selecteert een woord dat je niet kent en zoekt het op in het woordenboek of online. Het boek speelt zich af in het vissersdorp Maassluis (nu een stad) in de tijd van Willem III en Napoleon. Het psalmenoproer, onenigheid over de manier van psalmen zingen in de kerk (de korte of lange zingtrant), zorgt voor vergaande onrust in het vissersdorp, met voor sommige inwoners grote gevolgen. Zoals de hoofdpersoon, een kleine vermogende reder, op een bepaald moment zegt. Het gaat de mensen helemaal niet om de zingtrant, sommigen horen het verschil niet eens, er zit meer achter. Het is hun armoede, machteloosheid en ellende, dat hen drijft in deze strijd over zoiets onbeduidends.

Ik zie in dit boek gelijkenis met de hedendaagse zwarte pieten oproer ...

Prachtig boek, ongelooflijk knap geschreven en historisch interessant. Een mooie tweede, meer persoonlijke, verhaallijn over de hoofdpersoon maken het ook een heel leesbaar en spannend boek.

[Kirsten · Rating 4 out of 5]

Das Buch konnte mich nicht vollständig überzeugen, hinterläßt aber insgesamt einen deutlich besseren Eindruck als andere Werke von 't Hart. Ich bin nicht wirklich ein Freund seiner ständigen Auseinandersetzungen mit der Kirche, aber abgesehen von diesem eher persönlichen Problem hat mir die Geschichte sehr gut gefallen. Roemer Strombreeker ist Reeder wider Willen, viel lieber würde er sich der Natur oder der Musik widmen. Schon früh macht er sich Gedanken über das, was ihm die Bibel und der Pastor erzählt und scheut sich auch nicht, unbequeme Fragen dazu zu stellen. Auch wenn er einen Lebensweg einschlägt, den andere für ihn gewählt haben steckt auch im erwachsenen Reeder viel von dem Jungen, der lieber Vögel beobachtete. Maarten 't Hart stellt Strombreeker als warmherzigen Menschen dar, der sich viele Gedanken um seine Mitmenschen macht und ihnen nur das Beste tun will, manchmal mit ungeahnten Folgen. Aber auch die Menschen in seiner Umgebung kommen nicht zu kurz. Sei es die Ehefrau, die Geliebte oder der Freund aus Jugendtagen: alle spielen eine große Rolle in seinem Leben und dementsprechend auch im Buch. Und weil der Autor nihts dazu kann, dass ich nicht so gerne in die Kirche gehe wie viele seiner Hauptpersonen gibt es

[Piet · Rating 3 out of 5]

Het ouderwetse taalgebruik was niet altijd aangenaam. De vele details over de haring- en kabeljauwvisserij deden ook weleens een aanslag op ‘s lezers concentratie. Je krijgt wel wat geschiedenis mee: de overstroming met grote schade aan buizen en hoekers, het psalmenoproer, de patriotten en prinsgezinden, Willem de Vijfde en tenslotte het bezoek van Napoleon( de usurpator) aan Den Haag. De boeiendste passages waren de overstroming, de bedreigingen van de kant van de voorstanders van het trage psalmgezang, de conceptie van Gilles Guldenbier, de gesprekken met meester Spanjaard, de eerste echte huwelijksnacht met Diderica en de bevrijding van Gilles uit het Raadhuis.
Ze vormden jammer genoeg misschien slechts een kwart van het boek.
De hoofdpersoon Roemer was zoals gewoonlijk weer te zachtaardig, de bijbel was weer present en de vogels tierden welig.

[Herman · Rating 4 out of 5]

De strijd tussen aanhangers van het tergend langzaam zingen van psalmen en diegenen die het iets minder langzaam willen doen is natuurlijk een onderwerp dat is gemaakt voor 't Hart. Hij gaat er dan ook met ziel en zaligheid tegenaan en alle bekende thema's uit zijn werk komen langs. Ik had soms een beetje moeite met de gebruikte taal (regelmatig uit die tijd, dus achttiende eeuws), maar vooruit: voor het documentaire karakter van het boek is het wel verdedigbaar. En passant komen we veel te weten over de visserij in het Nederland van toen. En 't Hart heeft niet zo'n hoge pet op van de Oranjes. Wist ik niet, maar kan ik me grotendeels in vinden.

[Yvonne de Wijn · Rating 3 out of 5]

Mijn eerste boek van Maarten 't Hart.
Door wat research te doen, begreep ik dat de omschrijving van de dieren en de geloofstwijfel kenmerkend zijn voor zijn boeken.
Deze waren zeker terug te vinden hierin.

Een knap staaltje historische vertelling. Vanwege het archaïsche taalgebruik wordt het decor geloofwaardig neergezet.
Het zorgt er echter ook voor dat ik hele stukken niet begreep.
Het is interessant te lezen hoe men destijds met elkaar omging, het echte Psalmenoproep vond ik wat matig aanwezig.

In de Bijbelkritiek wordt duidelijk dat 't Hart zeer grondige kennis van de Bijbel heeft. Indrukwekkend hoe hij passages weet te koppelen aan de gebeurtenissen en personages.

[Maarten Hagg · Rating 4 out of 5]

Bijzonder boek vanwege het taalgebruik, dat min of meer moet zijn hoe mensen rond 1875 in ‘Maas(land)sluys’ spraken. Was even een drempeltje, maar went verrassend snel. Bovendien een boeiend tijdloos verhaal dat polarisatie over schijnbaar futiele zaken voelbaar maakt. Polarisatie waar zoals altijd economische onvrede als drijvende kracht onder ligt. En de sussende rol van de goedbedoelende elite, die averechts werkt. Met het kerkse vissersdorp als decor. Uiteraard ontbreekt de biologische blik van ‘t Hart niet. Aan de hoofdpersoon - reder door het lot - is een goede bioloog verloren gegaan. Hoewel hij zelf nog het liefst ‘wiskunstenaar’ was geworden.

[Mirjam B · Rating 4 out of 5]

Ik ben een enorme fan van Maarten ' t Hart. Toch heb ik wat moeite met dit boek. Het is een mooi historisch verhaal, goed uitgewerkt en met soms onderkoelde humor geschreven. Maar het leest moeilijk. Ten eerste zijn er heel veel personages. Daarnaast is het taalgebruik ouderwets, passend bij de tijd waarin het verhaal zich afspeelt, maar doordoor wel wat moeilijk te lezen. Terwijl 't Hart normaal gesproken zo toegankelijk is.
Het verhaal is de moeite waard en hoewel er grote sprongen in de tijd worden gemaakt, weet 't Hart dit telkens goed op te lossen en er een mooi, samenhangend verhaal.van te maken.

[Harm · Rating 3 out of 5]

De historische achtergrond is uitermate interessant. Polarisatie is van alle tijden en dit boek laat duidelijk zien hoe snel mensen tegen elkaar kunnen opstaan en wat de gevolgen van patstellingen kunnen zijn. In dit geval in een religieus vissersdorp aan het eind van de achttiende eeuw.
De grote veranderingen in Nederland rond 1800 en de reacties daarop in Maasluis zijn knap verweven met een persoonlijk (fictief) verhaal. Zelf had ik geen last van de wat ‘oud-Nederlandse’ formuleringen. Toch wordt het nooit echt spannend en eindigt het verhaal wat abrupt en onbevredigend.

[Esmeralda · Rating 4 out of 5]

Alhoewel historische fictie niet mijn genre is, moet ik voor dit boek een hoge beoordeling geven. Dit verhaal is zeer goed uitgewerkt, de hoofdpersonen zeer genuanceerd neergezet en er is een interessante wisselwerking tussen goed en kwaad in dit boek. Zeker een aanrader voor iedereen die van historische verhalen houdt en weer eens iets anders wil lezen dan de gebruikelijke historische onderwerpen.

[Maartjes · Rating 4 out of 5]

Geweldig verhaal: tragisch, geestig, onderhoudend. Mooie beschrijvingen van muziek en vogels, zoals Maarten ’t Hart dat zo goed kan. Grappige dialogen, vooral die waarbij de hoofdpersoon met een prostituee onderhandelt. De taal in het boek (veel 17e eeuws) is geweldig.