Multatuli: leven en werk van Eduard Douwes Dekker

by Dik van der Meulen

Multatuli wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste schrijver van het Nederlandse taalgebied. Tot nu toe bestond er van hem geen volledige biografie. Dit boek voorziet in deze leemte.Multatuli. Leven en werk van Eduard Douwes Dekker gaat over het leven van een schrijver die geen schrijver wilde zijn; een man die zoveel heeft betekend voor de Nederlandse en Vlaamse arbeidersbeweging, de vrouwenemancipatie, het atheïsme en uiteraard voor de veranderingen in het denken over Nederlands-Indië. Multatuli werd door veel tijdgenoten en latere generaties als een heilige vereerd, maar door evenzovelen als een gevaarlijke nieuwlichter verguisd.In zijn biografie legt Dik van der Meulen de nadruk op de relatie tussen het ontstuimige leven van Douwes Dekker en de boeken die hij schreef. Hij gaat onder meer in op Multatuli's moeizame verhouding met zijn lezers, die hij met 'grote innigheid'verachtte, en zijn pogingen om door te dringen tot het centrum van de politieke macht.

Genres: Biography

912 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Dik van der Meulen (Neede, 1963) is een Nederlands neerlandicus, schrijver en biograaf.

Van der Meulen studeerde Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Leiden en schreef zijn doctoraalscriptie over Menno ter Braak en Hendrik Marsman. Hij werkte bij het Onderzoekinstituut voor Geschiedenis en Kunstgeschiedenis van de Universiteit Utrecht. De laatste twee, in 1995 verschenen delen (XXIV en XXV) van de Volledige Werken van Multatuli werden mede door hem geredigeerd. Zijn promotie in 2002 betrof een biografie van deze Eduard Douwes Dekker, waarvoor hij in 2003 de AKO Literatuurprijs won.

In 2014 was hij een van de drie auteurs van de reeks Koningsbiografieën waarvoor hij het deel over koning Willem III der Nederlanden schreef; in oktober 2014 won Van der Meulen de Libris Geschiedenis Prijs voor deze biografie.

Op 15 oktober 2017 werd zijn boek De kinderen van de nacht bekroond met de Jan Wolkers Prijs voor het beste Nederlandse natuurboek.

Reviews

[Tom Van Hal · Rating 3 out of 5]

Goed geschreven en indrukwekkend gedocumenteerd. Wel erg gedetailleerd waardoor het regelmatig langdradig wordt.

[Olaf Koopmans · Rating 2 out of 5]

2,5 *
Dit boek is een tenenkrommende poging van een Boekhouder-Biograaf om uit te pluizen wat er waar en niet waar is aan alles wat er omtrent Eduard Douwes Dekker bekend is. En omdat leven en werken van Douwes Dekker is omgeven met raadsels, onduidelijkheden, maar vooral door het ontbreken van betrouwbare verifieerbare bronnen, verzandt het betoog als snel in een eindeloos vergelijkend onderzoek tussen wat Multatuli geschreven heeft en wat er daadwerkelijk bekend is over zijn leven.
Dit is eigenlijk alleen interessant voor hele grote liefhebbers van Multatuli, die antwoord willen op de vraag in hoeverre Eduard Douwes Dekker Max Havelaar is. En of Multatuli Woutertje Pieters is. En of de latere Multatuli al te ontwaren is in de schrijfseltjes van de jongere Eduard Douwes Dekker. En hoe werkelijkheid, waarheid en verzonnen zaken zich verhouden in z’n leven en werk.
Oftewel, eindeloos, literatuur-wetenschappelijk geneuzel van een obsessieve oogkleppen biograaf, maar niet boeiend voor wie op een leesbare manier wil kennis maken met één van de bekendste schrijvers uit de Nederlandse Cultuur.

Spoiler-alert trouwens voor wie van Multatuli een hoge dunk heeft als mens. Daar blijft in dit boek niet veel van over.
In wezen was hij een kleinzielig, gekrenkt persoon, die vroeger of later met iedereen ruzie zocht. De overeenkomst met Gerard van het Reve is opmerkelijk in mijn ogen.
Daarnaast was hij goklustig, had voortdurend schulden, die hij ondanks gedane belofte vaak niet terug betaalde, en ging hij ongegeneerd veel vreemd. Tot verdriet van zijn trouwe vrouw Tine. Wat uiteindelijk ook leidt tot een bijna totale vervreemding van haar en zijn kinderen.

Daarnaast blijkt Multatuli minder idealistisch te zijn dan men vaak denkt. Gedeeltelijk omdat zijn gedachtengoed, vaak ten onrechte, is toegeëigend door politiek denkers en groeperingen ter linker zijde. En dat terwijl Multatuli tijdens zijn leven vaak genoeg heeft aangegeven niets te moeten hebben van het socialistische denken.
Opmerkelijker is echter dat ook zijn bevlogenheid voor de Javaanse onderdrukte medemens op losse schroeven kwam te staan als hem dat zo uitkwam. Hij was zelfs bereid de publicatie van Max Havelaar tegen te houden als hij daarvoor in ruil een hoge positie in Nederlands Indië kreeg aangeboden, en voor hem misschien nog belangrijker, een lintje.
Geldgebrek en eergevoel dreven Multatuli wel vaker tot wanhoopsdaden, maar dit laat toch wel een heel getroebleerd indruk achter van deze zogenaamde voorvechter van de onderdrukte Indonesische bevolking.

Misschien is het beter alleen het boek 'de Max Havelaar' te lezen en zo proberen te begrijpen wat de uitgave van dit boek heeft betekent voor de politieke en sociaal maatschappelijke verhoudingen in Nederland en Indië als het ging om de toekomst van het koloniaal beleid. Want dat die invloed enorm is geweest, dat staat wel vast.
En alleen daarom al zal Multatuli toch altijd een grootheid blijven in de Nederlandse Cultuur. Al zijn opportunisme ten spijt.

[Rick · Rating 4 out of 5]

Deze grondige biografie geeft een beeld van EDD aan de hand van zijn leven (voor zover nog bekend), zijn brieven en teksten en van wat anderen van hem vonden. Mina Kruseman's oordeel: twee volkomen van elkaar gescheiden individuen: een schrijver die ze bleef bewonderen, en een ellendig klein mannetje en zeker de gevaarlijkste vijand van Multatuli'. Eigenkennis: een vat vol tegenstrijdigheden.
Ik wilde dit boek lezen omdat ik een fijne herinnering heb aan een aantal van zijn werken die ik op school las en omdat Jan Wolkers heel lovend over hem was. Overigens vind ik het boek een stuk minder pakkend boek dan 'Het litteken van de dood', de biografie van Wolkers.

[Jan De Meulder · Rating 3 out of 5]

Interesting. Great writer, poor human being.
Far too long.

[Edwin Velzel · Rating 5 out of 5]

Met veel plezier gelezen! Niet teveel spoilers zoals bijv in de biografie van Willem Frederik Hermans. Geeft veel inzicht in de complexe persoon Multatuli / Eduard Douwes Dekker.

[Leon · Rating 4 out of 5]

Dik van der Meulen lijkt alle informatie die er over Multatuli/Eduard Douwes Dekker te achterhalen valt, achterhaald te hebben en heeft op basis van al die gegevens toch een bijzonder leesbare biografie geschreven.

Fijne studie van dit "vat vol tegenstrijdigheden" en zijn werk, tijd en omgeving.