Θάνατος ενός ταξιδιώτη

by Didier Fassin, Μανώλης Πιμπλής (Translator)

Ο Άντζελο, ένα καταζητούμενο μέλος της κοινότητας του ταξιδιού, όπως αυτοαποκαλούνται στη Γαλλία οι Ρομά, σκοτώνεται στο οικογενειακό αγρόκτημα κατά τη διάρκεια μιας αστυνομικής επιχείρησης από επίλεκτη και βαριά οπλισμένη μονάδα. Οι δυνάμεις της τάξης επικαλούνται λόγους νόμιμης άμυνας και ισχυρίζονται ότι τηρήθηκαν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Οι συγγενείς του θύματος, που βρίσκονταν ακινητοποιημένοι στο έδαφος και δεμένοι με χειροπέδες, αμφισβητούν την αστυνομική εκδοχή. Η έρευνα που διεξάγεται δικαιώνει τους αστυνομικούς. Η αδελφή του θύματος συγκροτεί μια επιτροπή αγώνα για τη δικαίωση του αδελφού της, διεκδικώντας δικαιοσύνη και αλήθεια. Η επιτροπή οργανώνει κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις, απευθύνοντας κάλεσμα και στους κατοίκους των υποβαθμισμένων γαλλικών προαστίων, μαύρους και Άραβες, που δύσκολα, κατ' αρχήν, αδελφώνονται με τους Ρομά: «Όταν διαδηλώνουμε για έναν, διαδηλώνουμε για όλους». Η επιτροπή έρχεται σε επαφή με τον Ντιντιέ Φασέν. Η ιστορία συγκινεί τον κοινωνιολόγο, ο οποίος διακρίνει σε αυτήν, πέρα από ένα σύνηθες γεγονός του αστυνομικού δελτίου, και ένα επεισόδιο που φέρνει στο φως τις μεθόδους των καταπιεστικών μηχανισμών. Επανεξετάζοντας τα αποδεικτικά στοιχεία του φακέλου και συλλέγοντας τις μαρτυρίες των πρωταγωνιστών, ο Ντιντιέ Φασέν προβαίνει σε μια αντίθετη -από την επίσημη- έρευνα και επικεντρώνεται στο ηθικό και φιλοσοφικό πεδίο. Οι οικείοι του θύματος πληγώθηκαν σε κάτι που είναι γι' αυτούς, αλλά και για εμάς, ιδιαίτερα σημαντικό: στην ίδια τους την αξιοπρέπεια, εξαιτίας της εικόνας που δόθηκε για τον Άντζελο αλλά και της περιφρονητικής συμπεριφοράς που αντιμετώπισαν, με παρόντα όλα τα στερεότυπα που από πολύ παλιά στιγματίζουν τους Ρομά, αυτούς τους πολίτες δεύτερης κατηγορίας.

Το βιβλίο, που κινείται στα όρια ιστορίας και λογοτεχνίας, ανιχνεύει τη λειτουργία του δικαστικού μηχανισμού και περιγράφει πόσο σχετικές είναι οι έννοιες της αλήθειας και του ψεύδους. Μπορούμε να προσάψουμε στον συγγραφέα έλλειμμα αμεροληψίας, αλλά ο ίδιος δικαιολογεί το εγχείρημά του: «Εξετάζοντας με την ίδια προσοχή και σοβαρότητα τόσο την επίσημη εκδοχή όσο και το αφήγημα που απορρίφθηκε, δεν κάνω τίποτε άλλο παρά να αποδώσω τον ίδιο βαθμό αξιοπιστίας σε όλες τις αφηγήσεις. Οφείλουμε στο θύμα και την οικογένειά του την πλήρη γνώση των συνθηκών που επέτρεψαν το τραγικό του τέλος. Πρόκειται για θέμα αξιοπρέπειας. Γι' αυτόν και για εμάς».

Ο Θάνατος ενός "ταξιδιώτη" συμβάλλει σε αυτό ακριβώς: να επιστρέψει στους Ρομά, στην κοινότητα του ταξιδιού, ένα μέρος από αυτό που η κοινωνία τους στερεί: την αξιοπρέπειά τους.
[Το οπισθόφυλλο βασίζεται στην κριτική της Isabelle Ruz που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα της Γενεύης Le Temps (20/6/2020)]

Genres: Nonfiction, True Crime, Anthropology

224 pages, Paperback

First published March 12, 2020

About the author

Didier Fassin is a French anthropologist and sociologist. He is currently the James D. Wolfensohn Professor of Social Science at the Institute for Advanced Study in Princeton and holds a Direction of Studies in Political and Moral Anthropology at the École des Hautes Études en Sciences Sociales in Paris.

Reviews

[Δημήτρης Κώτσος · Rating 5 out of 5]

Ο αναίτιος χαμός του Άντζελο που ήταν Ρομά και σύμφωνα με το Γαλλικό δίκαιο ήταν μέλος της κοινότητας του ταξιδιού δίνει το έναυσμα στο συγγραφέα να διερευνήσει μία υπόθεση που μας αφορά όλους.

Ο Άντζελο ζήτησε άδεια εξόδου για να δει τους συγγενείς του και η επίσκεψη του στο σπίτι του ήταν η αφορμή να κινητοποιηθεί η ομάδα Gign για να τον ακινητοποιήσει.

Ο Fassin αναζητώντας τις μαρτυρίες της οικογένειας και των αξιωματικών προσπαθεί να βρει τι οδήγησε σε αυτήν την πράξη.

Αυτό που παρατηρούμε σε αυτήν την υπόθεση αλλά και σε άλλες που έχουν συμβεί είναι η προκατάληψη του κόσμου προς το θύμα όσον αφορά την καταγωγή και την σεξουαλικότητά του. Στην προκειμένη περίπτωση η καταγωγή του ήταν η αφορμή για να δοθούν οι χαρακτηρισμοί επικίνδυνος και απόβλητος. Το κοινωνικό πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί για αυτήν την κοινότητα έχει κάνει την Δικαιοσύνη να βρίσκει πιο εύκολα δικαιολογίες προς υπεράσπιση της Αστυνομικής αρχής.

Οι μαρτυρίες της οικογένειας και το ιστορικό του θύματος χάνονται λόγω της προκατάληψης που υπάρχει για ανθρώπους που δεν ανήκουν στις κοινωνικές νόρμες που θέλει η πλειοψηφία.

Ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό δοκίμιο που αναλύει τα λάθη του δικαστικού συστήματος, τις κακές πρακτικές της αστυνομίας και το σπίλωμα της μνήμης ενός νεκρού Ρομά.

Αναζητήστε το και καλή ανάγνωση.

[Xenia Germeni · Rating 4 out of 5]

"Η αστυνομική βια κατά των μειονοτήτων αποτελεί προϊόν καθημερινών εντάσεων, που οξυνονται σε ορισμένες περιπτώσεις συλλήψεων, και εμπίπτει στον τομέα της δημόσιας ασφαλείας. Η αστυνομική βια κατά διαδηλωτών εκδηλώνεται με αφορμή ευκαιριακα γεγονότα και εμπίπτει στον τομέα της λεγόμενης τήρησης της δημόσιας τάξης. Δευτερον, οι πληθυσμοί στους οποίους αφορούν αυτές οι πρακτικές, και ως εκ τούτου τα θύματα αυτών των βιαιοτητων, δεν ανήκουν στα ίδια κοινωνικά περιβαλλοντα και δεν κατοικούν στα ίδια μέρη. οι εμπειρίες των νεαρών ανδρών λαϊκής προέλευσης και ξένης καταγωγής που ζουν σε υποβαθμισμενες περιοχές δεν έχουν πολλά κοινά σημεία με τις εμπειρίες των μελών των μεσαίων τάξεων που συμμετέχουν σε συγκεντρώσεις στο κέντρο της πόλης. οι δρόμοι τους διασταυρωνονται σπάνια, και ακόμα σπανιότερα σε κοινούς αγώνες.
ωστόσο, η πρόσφατη σκλήρυνση των κυβερνητικών κατασταλτικων πολιτικών, και η εξ αυτής αυξανόμενη ευαισθητοποιηση σε θέματα αστυνομικής βίας, έδωσαν το έναυσμα για μια προσέγγιση μεταξύ των δύο κινήσεων.[...]
με την ευκαιρία μιας από αυτές τις δημοσιες δράσεις, η αδελφή του Άντζελο είπε προς τα μέλη των άλλων συλλογικοτητων που είχαν συγκεντρωθεί για να τιμήσουν τη μνήμη ενός δικού τους: Η ισότητα, για εμας, δεν υπάρχει. μας μένει μόνο η αδελφοσυνη. και προσθεσε: όταν κάνουμε πορεία για έναν, κάνουμε πορεία για όλους."- Didier Fassin, θάνατος ενός ταξιδιώτη, μτφ Μανώλης Πιμπλής, εκδόσεις Πόλις, σ.114-15. ΥΓ εύχομαι να το διαβάσουν αρκετοί από τα "μεγάλα" βιβλιοφιλικα, δημοσιογραφικα, νομικά, ακτιβιστικα, πολιτικά ακακουντς...οι γνώμες των "ταπεινων" που βγαίνουν στους δρόμους "για όλους" ίσως είναι κάτι πεζό αλλά τελικά το πιο ουσιαστικό συστατικό μιας κοινωνίας που ζει "ακτιβιστικα" μέσα από τα πληκτρολόγια και τους καναπέδες. ευτυχώς ή δυστυχώς τα γεγονότα σε Ευρώπη και Ελλάδα μας καταδεικνυουν ότι θα ζήσουμε νια εποχή εντάσεων. Ο Fassin έγραψε ένα πραγματικά χρήσιμο βιβλίο για όσους τολμούν να αναζητούν την άκρη μιας εύθραυστης κλωστης και θέτει τον αναγνώστη σε διαρκή σκέψη όλων των συνιστωσων μιας πραγματικότητας. γραμμένο σχεδόν σαν ντοκιμαντέρ.

[Zoë Siobhan Baillie · Rating 5 out of 5]

Very accessible book dealing in great detail with the killing of a Traveller by French armed police. Fassin (my all time favourite anthropologist) is meticulous and sensitive in his examination of the death of Angelo and the context of racialised state violence in which it occurred.

Once you get past the compulsory preamble that all anthropological texts since Clifford and Marcus start with it doesn't read like a typical ethnography.

[Matthew Blum · Rating 3 out of 5]

Won this fascinating study in breaking down the parts that make up the whole in criminal/judicial investigations (the book focuses on a specific case) of the Traveller Community in France in a Goodreads Giveaway.
Happy I won it, since it is a concise and detailed exploration (indeed the author describes his method as ‘experimental’) of investigating the so-called (supposed to be) unbiased, neutral official investigators; a ‘counter investigation.’
Didier Fassin diligently works towards the goal of literally being what the lawful officials are lawfully mandated to be: factual, detailed, honest, diligent, completely unbiased and thorough.
In my unbiased opinion, Mr. Fassin succeeds in this endeavor.
Truth To Power!

[Βερνάρδος Βίλλας · Rating 4 out of 5]

Μια -ακόμη- δολοφονία ενός ανθρώπου του ταξιδιού (ενν. Ρομά), του Άντζελο από μονάδες καταστολής που μάλλον πέρασε στα ψιλά απ' την κοινή γνώμη κι τον τύπο, είναι το κύριο θέμα του βιβλίου. Ένα ακόμη έγκλημα που, όπως μαρτυρούν τα γεγονότα, "χρειάζεται" να συγκαλυφθεί ώστε να μην υπάρξει διάτρηση της λειτουργίας της δικαστικής εξουσίας και των κατασταλτικών μονάδων, χωροφυλακής και αστυνομίας, που η μία επιβεβαιώνει τον λόγο της άλλης, ιδιαίτερα όταν τα αντικείμενα εξέτασης είναι μειονοτικές ομάδες. Ο συγγραφέας, αναλύει το σκηνικό του φόνου από την πλευρά σχεδόν κάθε εμπλεκόμενου παράγοντα, ακόμη και των παρόντων συγγενών, η φωνή των οποίων αποσιωποιήθηκε κατά την δικαστική διαδικασία, με στόχο να αναδείξει την κατάφωρη αλλοίωση των αληθινών στοιχείων και την βεβήλωση της μνήμης του νεκρού. Ένα σύγγραμα κοινωνιολογικού και ανθρωπολογικού ενδιαφέροντος που προσπαθεί να δώσει τη ζητούμενη δικαίωση αρχικά στον Άντζελο και την οικογένειά του, αλλά και σε κάθε άτομο μειονότητας που "δολοφονείται" καθημερινά από την εξουσία και την κοινωνία, λόγω των συμφερόντων, προκαταλήψεων και της διαπλοκής.