What do you think?
Rate this book
De utopie van de vrije markt
Veel mensen denken dat de vrije markt een objectief proces is dat niemand heeft bedacht en uitgevoerd. Niemand lijkt verantwoordelijk te zijn voor de ideologie en de utopie erachter. Er zou geen 'kapitalistisch manifest' bestaan.
Hans Achterhuis laat zien dat een dergelijk manifest wel degelijk bestaat. Dat is de fascinerende roman Atlas Shrugged (1957), geschreven door een in Amerika zeer invloedrijke filosofe van wie wij in Europa de naam nauwelijks kennen: Ayn Rand. Atlas Shrugged geldt in de VS na de Bijbel als het belangrijkste boek van de afgelopen eeuw. Het gaat over een elite van neoliberale utopisten die de bestaande samenleving volledig kapotmaken, waarna ze de nieuwe wereld van het ultrakapitalisme op kunnen bouwen.
Met dit boek leverde Ayn Rand de blauwdruk voor Milton Friedman en zijn 'Chicago Boys', die in het Chili van Pinochet gebruik hebben gemaakt van de militaire coup om hun neoliberale utopie versneld in te kunnen voeren. Ayn Rand was bovendien de ideo logische inspirator van niemand minder dan Alan Greenspan, tot 2006 de president van de Amerikaanse Federal Reserve Bank, waarvan de monetaire politiek in onze geglobaliseerde wereld letterlijk ieder mens raakt, zoals de kredietcrisis laat zien. Deze crisis vormt voor Achterhuis de beslissende aanleiding om de neoliberale utopie, met al haar verleidelijke én verwoestende kanten, diepgaand te onderzoeken.
Hans Achterhuis laat zien dat een dergelijk manifest wel degelijk bestaat. Dat is de fascinerende roman Atlas Shrugged (1957), geschreven door een in Amerika zeer invloedrijke filosofe van wie wij in Europa de naam nauwelijks kennen: Ayn Rand. Atlas Shrugged geldt in de VS na de Bijbel als het belangrijkste boek van de afgelopen eeuw. Het gaat over een elite van neoliberale utopisten die de bestaande samenleving volledig kapotmaken, waarna ze de nieuwe wereld van het ultrakapitalisme op kunnen bouwen.
Met dit boek leverde Ayn Rand de blauwdruk voor Milton Friedman en zijn 'Chicago Boys', die in het Chili van Pinochet gebruik hebben gemaakt van de militaire coup om hun neoliberale utopie versneld in te kunnen voeren. Ayn Rand was bovendien de ideo logische inspirator van niemand minder dan Alan Greenspan, tot 2006 de president van de Amerikaanse Federal Reserve Bank, waarvan de monetaire politiek in onze geglobaliseerde wereld letterlijk ieder mens raakt, zoals de kredietcrisis laat zien. Deze crisis vormt voor Achterhuis de beslissende aanleiding om de neoliberale utopie, met al haar verleidelijke én verwoestende kanten, diepgaand te onderzoeken.
319 pages, Paperback
First published April 1, 2010
13 people are currently reading
281 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 19 of 19 reviews
May 7, 2019
Tweede keer in een tijdsbestek van twee maanden dat ik besloot om dit boek te (her)lezen. Hans Achterhuis is een van Nederlands interessantere intellectuelen en veel van zijn voorgaande boeken waren ook erg sterk.
In dit boek worden Rand, Hayek & Friedman flink door de mangel gehaald en in het verlengde van elkaar getrokken. Ik deel veel van zijn kritiek op Friedman & Hayek. Aan Rand ben ik nog niet begonnen. Ik kon ook wenig maken van Hayek omdat zijn argumentatie van alle kanten rammelt. Daar wil ik vooral aan toevoegen dat Hayek steeds Socialisme en Communisme gebruikt als equivalent is enorm verwarrend omdat het dat gewoon niet is. Naar mijn eigen lezing van Hayek dacht ik soms dan ook dat Neo-Liberalen volledig aan de haal zijn gegaan met het werk van Hayek. Het is dan ook eerder Friedman dan Hayek die ik persoonlijk zou willen opwerpen als vader van het Neo-Liberalisme. In vele opzichten komt Hayek me eerder over als conservatief en Achterhuis vergelijkt hem dan ook met Edmund Burke wat ik treffend vind.
Een aantal verwijzingen naar boeken die ik moet lezen en intussen een behoorlijk goede beredernering dat de idealen van het Neo-Liberalisme net zo utopisch zijn van aard dan de idealen van het Communisme. Wat het boek verder behoorlijk verduidelijkt is dat het Neo-Liberalisme geen staatsinterventie wenst, maar intussen steeds weer staatsinterventie toepast, zij het om de vrije markt te beschermen, dan wel niet om het te te starten (iets wat nog beter en uitgebreider wordt duidelijk gemaakt door Naomi Klein in The Shock Doctrine). Ook trekt Achterhuis die conclusie niet, maar daarmee lijkt het Neo-Liberalisme onder zijn eigen fundamenten te bezwijken.
Voor niet Nederlands sprekenden is het jammer dat dit boek niet ook in het Engels is verschenen.
Op naar Het Rijk Van De Schaartste
In dit boek worden Rand, Hayek & Friedman flink door de mangel gehaald en in het verlengde van elkaar getrokken. Ik deel veel van zijn kritiek op Friedman & Hayek. Aan Rand ben ik nog niet begonnen. Ik kon ook wenig maken van Hayek omdat zijn argumentatie van alle kanten rammelt. Daar wil ik vooral aan toevoegen dat Hayek steeds Socialisme en Communisme gebruikt als equivalent is enorm verwarrend omdat het dat gewoon niet is. Naar mijn eigen lezing van Hayek dacht ik soms dan ook dat Neo-Liberalen volledig aan de haal zijn gegaan met het werk van Hayek. Het is dan ook eerder Friedman dan Hayek die ik persoonlijk zou willen opwerpen als vader van het Neo-Liberalisme. In vele opzichten komt Hayek me eerder over als conservatief en Achterhuis vergelijkt hem dan ook met Edmund Burke wat ik treffend vind.
Een aantal verwijzingen naar boeken die ik moet lezen en intussen een behoorlijk goede beredernering dat de idealen van het Neo-Liberalisme net zo utopisch zijn van aard dan de idealen van het Communisme. Wat het boek verder behoorlijk verduidelijkt is dat het Neo-Liberalisme geen staatsinterventie wenst, maar intussen steeds weer staatsinterventie toepast, zij het om de vrije markt te beschermen, dan wel niet om het te te starten (iets wat nog beter en uitgebreider wordt duidelijk gemaakt door Naomi Klein in The Shock Doctrine). Ook trekt Achterhuis die conclusie niet, maar daarmee lijkt het Neo-Liberalisme onder zijn eigen fundamenten te bezwijken.
Voor niet Nederlands sprekenden is het jammer dat dit boek niet ook in het Engels is verschenen.
Op naar Het Rijk Van De Schaartste
June 22, 2024
The author is a philosopher and explains in this book why he thinks that the free market and free trade isn't going to work for the wellbeing of the world and irs people. He uses the principles of Ayn Rand, as explained in Atlas Shrugged, to make clear that her utopian ideas aren't bringing prosperity to all, but only to those possess wealth. His arguments are proven with quite a number of theories of other philosophers.
A good read, but certainly a re-read is necessary to fully understand his theory.
A good read, but certainly a re-read is necessary to fully understand his theory.
July 31, 2018
Een eerlijk boek dat mooi illustreert hoe een als realisme vermomde utopie ons leven nu all decennia lang in de greep heeft. Nu ook in Europa Ayn Rand wat beter bekend wordt kunnen we het Amerikaanse neoliberale utopisme beter begrijpen.
Ook nu nationalisme, isolationisme en populisme (een typische reactie op een falende utopie op het einde van haar leven, denk maar aan de socialistische utopieën van de vorige eeuw) overal aan kracht wint, blijft het belangrijk om te begrijpen hoe we gezamenlijk in een denkraam zijn geforceerd waarvan het noodzakelijke of realistische karakter allesbehalve een feit is.
Je zou zelfs kunnen zeggen dat het nu meer dan ooit belangrijk is om in te zien dat de vooronderstellingen van het neoliberale paradigma berusten op een zeer eenzijdige kijk op de werkelijkheid en de menselijke natuur. Enkel op die manier kan er een waardevol alternatief ontwikkeld worden dat weerstand kan bieden tegen de reactionaire oprispingen van de laatste jaren.
Ook nu nationalisme, isolationisme en populisme (een typische reactie op een falende utopie op het einde van haar leven, denk maar aan de socialistische utopieën van de vorige eeuw) overal aan kracht wint, blijft het belangrijk om te begrijpen hoe we gezamenlijk in een denkraam zijn geforceerd waarvan het noodzakelijke of realistische karakter allesbehalve een feit is.
Je zou zelfs kunnen zeggen dat het nu meer dan ooit belangrijk is om in te zien dat de vooronderstellingen van het neoliberale paradigma berusten op een zeer eenzijdige kijk op de werkelijkheid en de menselijke natuur. Enkel op die manier kan er een waardevol alternatief ontwikkeld worden dat weerstand kan bieden tegen de reactionaire oprispingen van de laatste jaren.
June 24, 2023
Interessant boek over de utopische en fantasmagorische veronderstellingen van het neoliberalisme. Deze utopische grondslag wordt in het publieke discours echter nog vaak ontkend. De "meest rationele" en meest "vrijheidslievende" politieke ideologie zou zichzelf immers nooit een ideologie noemen en maakt liever aanspraak op pseudowetenschappelijke concepties van "menselijke aard" en "de onderdrukkende werking van de staat".
In die zin maakt Hans Achterhuis een vrij scherpe historische analyse van de markt, waarin hij vooral kritiek uit op Alan Greenspan, maar ook een soort bewondering voor de romanschrijfster Ayn Rand die in mijn ogen een vorm van Stockholm-syndroom genoemd kan worden.
Het frustrerende aan dit boek vind ik hoe Achterhuis maar blijft vasthouden aan de mogelijkheid van non-ideologisch denken - het socialisme wijst hij al vanaf het begin op ideologische gronden af, het neoliberalisme later blijkbaar ook. Hij zet die twee zelfs aan elkaar gelijk in termen van utopisch denken en een beroep op activisme. Dat vind ik vrij vreemd omdat ik Achterhuis' definitie van activisme hier meer dan dubieus vind. Hij haalt - en terecht - Pinochet's Chile en post-tsunami Sri Lanka als voorbeelden aan voor de experimentele en actieve uiting van neoliberalisme, hoewel ik zelf voorzichtig zou zijn om het beheer en de inzet van grootkapitaal van boven af een vorm van activisme te noemen. Dat is gewoon hoefijzertheorie.
Uiteindelijk pleit Achterhuis in dit boek uit 2010 voor een hervormd en Aristoteliaans-ethisch kapitalisme. Sindsdien hebben wij echter weer 13 jaar aan politieke ontwikkelingen, schandalen en crises achter de rug. Zou hij tegenwoordig van mening zijn veranderd?
In die zin maakt Hans Achterhuis een vrij scherpe historische analyse van de markt, waarin hij vooral kritiek uit op Alan Greenspan, maar ook een soort bewondering voor de romanschrijfster Ayn Rand die in mijn ogen een vorm van Stockholm-syndroom genoemd kan worden.
Het frustrerende aan dit boek vind ik hoe Achterhuis maar blijft vasthouden aan de mogelijkheid van non-ideologisch denken - het socialisme wijst hij al vanaf het begin op ideologische gronden af, het neoliberalisme later blijkbaar ook. Hij zet die twee zelfs aan elkaar gelijk in termen van utopisch denken en een beroep op activisme. Dat vind ik vrij vreemd omdat ik Achterhuis' definitie van activisme hier meer dan dubieus vind. Hij haalt - en terecht - Pinochet's Chile en post-tsunami Sri Lanka als voorbeelden aan voor de experimentele en actieve uiting van neoliberalisme, hoewel ik zelf voorzichtig zou zijn om het beheer en de inzet van grootkapitaal van boven af een vorm van activisme te noemen. Dat is gewoon hoefijzertheorie.
Uiteindelijk pleit Achterhuis in dit boek uit 2010 voor een hervormd en Aristoteliaans-ethisch kapitalisme. Sindsdien hebben wij echter weer 13 jaar aan politieke ontwikkelingen, schandalen en crises achter de rug. Zou hij tegenwoordig van mening zijn veranderd?
May 15, 2022
Weet niet of het objectief geweldig is, maar voor mij nu wel echt. In mijn poging om iets meer politiek ingelezen te raken dit jaar was dit echt een heel fijn boek om te lezen.
Eigenlijk had het boek 1 simpele boodschap: het neoliberalisme is gebaseerd op een utopisch ideaal van vrije maktwerking, niet neutraal of objectief. Utopie wordt hierin niet gebruikt als zijnde "goed", maar als een principieel, tot op het bot ideologisch en absoluut.
Achterhuis refereert veel naar Ayn Rand, die met Atlas shrugged volgens hem de ultieme beschrijving van dit utopische wereldbeeld heeft geschreven. Ook Hayek, Friedman en Greenspan worden uitgebreid beschreven. De parallellen tussen Friedman en Lenin of Rand en Marx zijn overtuigend.
Waardevol om stil te staan bij de ideologie die nog steeds zo dominant is dat je hem bijna niet ziet.
Verder prima geschreven, wel duidelijk net na de kredietcrisis maar niet op een ergerlijke manier. Geschreven door een filosoof, duidelijk ook een filosofisch werk, maar voor een leek als ik goed te volgen. Goed boek!
Eigenlijk had het boek 1 simpele boodschap: het neoliberalisme is gebaseerd op een utopisch ideaal van vrije maktwerking, niet neutraal of objectief. Utopie wordt hierin niet gebruikt als zijnde "goed", maar als een principieel, tot op het bot ideologisch en absoluut.
Achterhuis refereert veel naar Ayn Rand, die met Atlas shrugged volgens hem de ultieme beschrijving van dit utopische wereldbeeld heeft geschreven. Ook Hayek, Friedman en Greenspan worden uitgebreid beschreven. De parallellen tussen Friedman en Lenin of Rand en Marx zijn overtuigend.
Waardevol om stil te staan bij de ideologie die nog steeds zo dominant is dat je hem bijna niet ziet.
Verder prima geschreven, wel duidelijk net na de kredietcrisis maar niet op een ergerlijke manier. Geschreven door een filosoof, duidelijk ook een filosofisch werk, maar voor een leek als ik goed te volgen. Goed boek!
November 9, 2025
Vooraf interesseerde dit boek mij erg. De thematiek van het boek, het ontdekken van de utopische aard van het vrijemarktdenken. Bepaalde elementen waren erg interessant, zoals het paradoxale gegeven dat juist vanuit het streven naar een vrije markt als overheid dikwijls leidt tot extra regeldruk. Ook de beschrijving van het Chili van Pinochet en de vergelijking met wat de Sovjet-Unie voor de socialistische utopie was vond ik interessant. Wat mij tegenviel was de soms wat academischere en beschrijvende toon. Dit maakte het boek zo nu en dan langdradig en minder bondig.
October 21, 2018
Een leesbare, heldere uiteenzetting over hoe de neoliberale (markt)logica geen economische wetenschap is, maar een utopische ideologie. Achterhuis verstopt zijn kleur duidelijk niet, maar dat belet niet dat hij eerder neutraal het neoliberalisme (en daaraan verbonden ook Ayn Rand en 'Atlas shrugged') filteert.
July 21, 2020
Fijn boek dat duidelijk maakt dat het volledige geloof in een vrije markt dat al onze problemen oplost ook slechts een utopie is. Bevat een mooi deel over het ontstaan van de vrije markt en sluit af met krachtige argumenten tegen een volledige vrije markt ingerichte samenleving.
Daarnaast bevat het boek veel verwijzingen voor verdere diepgang.
Daarnaast bevat het boek veel verwijzingen voor verdere diepgang.
November 2, 2020
Wel erg tijdsgebonden, maar er valt niet te ontkennen dat de ridders van de vrije markt nog steeds vrij rondzweven. Bruikbare analyse van de intellectuele antecedenten van het neoliberalisme.
August 30, 2024
Een boek dat je opnieuw leest en nog meer lagen heeft is een klassieker!
July 29, 2015
Geleerd dat niet alleen ontspoorde communisten ooit idealistische Marxisten waren, maar dat ook vuile kapitalisten in wezen een utopie nastreven. Hoe centraal de verhouding tussen Staat en Markt staat in de keuzes die maatschappijen en de globale economie moet maken. Hoe Pinochet verbonden is met Alan Greenspan. Hoe de vrije markt het leidende principe werd van onze globale economie (beetje economische geschiedenis en economische filosofie (van Aristoteles tot Milton Friedman). Hoe nu de Staat moet tussenkomen om een falende markt te corrigeren.
Vooral is dit een heldere analyse van de Vrije Markt als ideologische utopie en niet zozeer als economische theorie. De roman "Atlas Shrugged" van Ayn Rand is voor het kapitalisme wat "Das Kapital" van Marx voor het communisme: een bron van een ideologie. Hans Achterhuis toont hoe utopisch geloof, ook aan de rechterzijde, geleid heeft tot bedenkelijke politieke, economische en monetaire keuzes. In Europa is het werk van Ayn Rand nauwelijks bekend, terwijl het in de US (en daardoor wereldwijd) mee vorm gegeven heeft aan de economische politiek. Het heeft mij ook doen begrijpen waarom zo veel Amerikanen vies zijn van de ziekteverzekeringsstelsels die Obama voorstelt.
Ongelooflijk leerrijk boek.
Vooral is dit een heldere analyse van de Vrije Markt als ideologische utopie en niet zozeer als economische theorie. De roman "Atlas Shrugged" van Ayn Rand is voor het kapitalisme wat "Das Kapital" van Marx voor het communisme: een bron van een ideologie. Hans Achterhuis toont hoe utopisch geloof, ook aan de rechterzijde, geleid heeft tot bedenkelijke politieke, economische en monetaire keuzes. In Europa is het werk van Ayn Rand nauwelijks bekend, terwijl het in de US (en daardoor wereldwijd) mee vorm gegeven heeft aan de economische politiek. Het heeft mij ook doen begrijpen waarom zo veel Amerikanen vies zijn van de ziekteverzekeringsstelsels die Obama voorstelt.
Ongelooflijk leerrijk boek.
Read
July 29, 2011Goeie analyse van hoe onze maatschappij en onze beleidsmakers, zelfs de linkse, als het ware blind zijn meegestapt in het neoliberalisme aan de hand van een bespreking van 'Atlas shrugged' van Ayn Rand, de utopie van de vrije markt. Heel veel stof tot nadenken, en een aanzet om wat meer non-fictie te beginnen lezen, te beginnen bij Stiglitz, en allicht ook Krugman en Niebuhr. Het is bijna niet te geloven dat de wereldeconomie voor bijna 20 jaar werd toevertrouwd aan een aanhanger van een filosofie die zo asociaal en utopisch is dat ze haast onvermijdelijk moest leiden tot een crisis van deze omvang.
May 31, 2013
Mooie vergelijking van Toren van Babel, ivoren toren, wachttoren en Panopticon (soort toren waaruit je alles kunt waarnemen).
En hoofdstuk over marktwerking in gezondheidszorg is mooi.
Hazelhoff ABN AMRO was bij oprichting betrokken maar te kritisch en dan niet eens lid van club oud bestuurders.
Performatief: door het uit te spreken wordt het waar. Vb huwelijksverbinding. Vaak verschil oorzaak gevolg. Door vaak te zeggen dat je succesvol bent, wordt je succesvol.
W - G - W geld eerst als tussenvorm maar later doel op zich G - W- G
En hoofdstuk over marktwerking in gezondheidszorg is mooi.
Hazelhoff ABN AMRO was bij oprichting betrokken maar te kritisch en dan niet eens lid van club oud bestuurders.
Performatief: door het uit te spreken wordt het waar. Vb huwelijksverbinding. Vaak verschil oorzaak gevolg. Door vaak te zeggen dat je succesvol bent, wordt je succesvol.
W - G - W geld eerst als tussenvorm maar later doel op zich G - W- G
January 30, 2013
Een onthutsend en onthullend werk dat iedereen eigenlijk moet gelezen hebben om een beter begrip te krijgen van de utopische dimensie die onze wereld ( naar de afgrond ) leidt. Achterhuis legt bloot hoe het neoliberale mensbeeld, de 'homo economicus', een historisch construct is met weinig realiteitswaarde en het zelfs op beslissende vlakken in tegenspraak is met de filosofie van de vader van het liberale marktdenken, Adam Smith.
April 4, 2012
Interessant boek, maar soms zwaar om lezen. Bovendien heb ik hem betrapt op enkele fouten, oa over zijn bespreking van Chili, Allende en Pinochet.
(in tegenstelling tot wat hij schrijft was de superinflatie die Chili meemaakte het gevolg van het beleid van Allende).
(in tegenstelling tot wat hij schrijft was de superinflatie die Chili meemaakte het gevolg van het beleid van Allende).
June 17, 2013
Inspirerend boek; vooral de analyse over wel of geen marktwerking in de zorg, verschil tussen product- en procesgerichtheid. Verder de beschouwing over de verhouding tussen markt, staat en civil society.
This entire review has been hidden because of spoilers.
December 8, 2012
great book on the basics of economic philosophy. most important thinkers through history are taken into account.
April 30, 2013
Een ware eye-opener. Ik kan Hans Achterhuis, niet meer dan bedanken voor deze kritische beschouwing van de theorieën/aannames/ premissen die ten grondslag liggen aan de utopie van de vrije markt.
December 24, 2013
Zeer verhelderend boek over hoe het neoliberalisme vat heeft gekregen op en voor uitwassen heeft gezorgd in onze maatschappij!
Displaying 1 - 19 of 19 reviews