What do you think?
Rate this book
Door eigen hand: zelfmoord en de nabestaanden
Ieder jaar proberen in Nederland meer dan dertigduizend mensen zich van het leven te beroven. Bij circa vijftienhonderd mensen slaagt die poging. Dat zijn meer slachtoffers dan er jaarlijks in het verkeer vallen. Wat betekent het om een vriend, familielid of ouder door zelfmoord te verliezen? Door eigen hand bevat de artikelen en essay's die Joost Zwagerman over dit onderwerp heeft geschreven. Het legt de verschillen van inzicht bloot die er leven over dwingende - en vaak pijnlijke - vragen omtrent zelfmoord en de nabestaanden. Een pijler in het boek vormen de lange en indringende gesprekken met vijf schrijvers, onder wie Arthur Japin en Renate Dorrestein, die tot de groep van nabestaanden behoren. De boeken waarin zij over dit onderwerp schreven vormden de aanleiding voor deze gesprekken. Informeel uitgangspunt was een citaat van A. Alvarez: 'Iemand die besloten heeft zelfmoord te plegen gaat een afgesloten, voor anderen ontoegankelijke wereld binnen.' Door eigen hand bericht over die 'afgesloten wereld', maar dan toegespitst op het perspectief van degenen die deze wereld van buitenaf hebben meegemaakt of aanschouwd.
150 pages, Hardcover
First published January 1, 2005
7 people are currently reading
163 people want to read
About the author
Joost Zwagerman
85 books52 followersJoost Zwagerman was a popular Dutch writer.
Joost Zwagerman debuteerde in 1986 met de roman De houdgreep, die door Carel Peeters in Vrij Nederland werd bestempeld als 'het meestbelovende debuut sinds jaren'. Zijn doorbraak naar een breed publiek kwam met de roman Gimmick! (1989), die in 1996 voor het theater bewerkt werd door Theatergroep De Kwekerij. Het boek geeft een beeld van de trendy uitgaanscultuur en kunstenaarswereld van Amsterdam, waar hij in die tijd veel in verkeerde. In 1991 verscheen Vals licht, dat werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en in 1993 werd verfilmd door Theo van Gogh. Ook De buitenvrouw (1994), over een liefde in multiculturele tijden, bereikte de longlist van de AKO Prijs. Nadien volgden de romans Chaos en rumoer en Zes sterren.
Zwagermans werk verscheen in vertaling in twaalf landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Japan en Hongarije. In 2000 werd de Duitse vertaling van De buitenvrouw (Die Nebenfrau) genomineerd voor de Nordrhein-Westfalen Literaturpreis. Ook ontving Zwagerman voor Die Nebenfrau de Literaire Prijs van de stad München.
Zwagerman behoort inmiddels, samen met auteurs als Connie Palmen en Arnon Grunberg, tot de meest gelezen Nederlandse schrijvers van zijn generatie. Dat bleek eens te meer toen hij in het najaar van 2003 veertig jaar werd: zijn uitgeverij De Arbeiderspers maakte bij die gelegenheid bekend dat van zijn boeken in totaal meer dan 1.100.000 exemplaren waren verkocht, exclusief vertalingen.
Behalve romans publiceerde Zwagerman ook gedichten en essays en was hij actief als columnist.
Zwagerman leed aan depressies. Op 8 september 2015 maakte zijn uitgeverij, De Arbeiderspers, bekend dat Zwagerman op 51-jarige leeftijd in zijn woonplaats Haarlem een eind aan zijn leven had gemaakt.
(Bron: Wikipedia)
Joost Zwagerman debuteerde in 1986 met de roman De houdgreep, die door Carel Peeters in Vrij Nederland werd bestempeld als 'het meestbelovende debuut sinds jaren'. Zijn doorbraak naar een breed publiek kwam met de roman Gimmick! (1989), die in 1996 voor het theater bewerkt werd door Theatergroep De Kwekerij. Het boek geeft een beeld van de trendy uitgaanscultuur en kunstenaarswereld van Amsterdam, waar hij in die tijd veel in verkeerde. In 1991 verscheen Vals licht, dat werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en in 1993 werd verfilmd door Theo van Gogh. Ook De buitenvrouw (1994), over een liefde in multiculturele tijden, bereikte de longlist van de AKO Prijs. Nadien volgden de romans Chaos en rumoer en Zes sterren.
Zwagermans werk verscheen in vertaling in twaalf landen, waaronder Duitsland, Frankrijk, Japan en Hongarije. In 2000 werd de Duitse vertaling van De buitenvrouw (Die Nebenfrau) genomineerd voor de Nordrhein-Westfalen Literaturpreis. Ook ontving Zwagerman voor Die Nebenfrau de Literaire Prijs van de stad München.
Zwagerman behoort inmiddels, samen met auteurs als Connie Palmen en Arnon Grunberg, tot de meest gelezen Nederlandse schrijvers van zijn generatie. Dat bleek eens te meer toen hij in het najaar van 2003 veertig jaar werd: zijn uitgeverij De Arbeiderspers maakte bij die gelegenheid bekend dat van zijn boeken in totaal meer dan 1.100.000 exemplaren waren verkocht, exclusief vertalingen.
Behalve romans publiceerde Zwagerman ook gedichten en essays en was hij actief als columnist.
Zwagerman leed aan depressies. Op 8 september 2015 maakte zijn uitgeverij, De Arbeiderspers, bekend dat Zwagerman op 51-jarige leeftijd in zijn woonplaats Haarlem een eind aan zijn leven had gemaakt.
(Bron: Wikipedia)
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 15 of 15 reviews
May 3, 2025
"Desnoods zwemmen we iedere ochtend baantjes zodat de zwaartekracht van al wat je draagt door twee wordt
gedeeld
en iedere keer voordat je te water gaat zal ik een
scheepsdoop
houden: koele flessenpost tegen je rug als boeg, fluisteren
over
hoe graag ik je lief had willen noemen die vrijdag toen
we elkaar
voor het eerst ontmoetten en we 'miezeren' een mooi
woord
vonden, er is heel wat kubieke water nodig om ons
omhoog te
houden en toch blijven we iedere keer drijven, dood
willen is als
onderwaterzwemmen." (p. 10)
(uit 'Achter je hand gehalveerd', Lucas Rijneveld voor Joost Zwagerman)
Met de heruitgave van de bundel van Joost Zwagerman over zelfdoding, bijna tien jaar na zijn overlijden, krijgt die een nieuw betekenislaagje. Oorspronkelijk verscheen het boek in 2005 en richtte het zich hoofdzakelijk op de impact van zelfdoding op de nabestaanden. Ironisch genoeg sprak Joost Zwagerman zich in deze bundel uit tegen zelfmoord, terwijl hij zelf in 2015 een einde aan zijn leven maakte. Nu beschrijft zijn weduwe Maaike Pereboom, die het boek eerst bestempelde als een 'onboek', het in haar voorwoord als een 'liefdesbrief, petitie en gebed'.
Ik had eerder al een aantal van deze essays elders gelezen, waaronder die over David Foster Wallace, Herman Brood en Kurt Cobain, maar de meeste van de interviews waren mij onbekend. Wat die interviews interessant en fascinerend maakt, is dat Zwagerman citaten uit verschillende werken - soms van de hand van de geïnterviewden zelf - voorlegt aan een aantal auteurs en hen daarna laat reageren op dat citaat. Zo passeren o.a. Arthur Japin, Renate Dorrestein en Jeroen Brouwers de revue.
De antwoorden schieten alle kanten uit, van onbegrip en kwaadheid, over een poging tot begrijpen en inzicht krijgen in de gedachten van de ander, tot opluchting en bevrijding. En heel vaak een mix van dit alles, met als grootste gemene deler dat de zelfdoding van iemand die dicht bij je stond, je leven voor altijd verandert en zo een impact heeft op de rest van je leven.
Los van het feit dat deze bundel illustreert en aantoont dat Zwagerman een van de 'soepelste pennen en gulzigste geesten' (zoals David Van Reybrouck hem terecht beschrijft in het nawoord van deze uitgave) was die de Nederlandse literatuur ooit heeft gekend, voelt dit boek - ondanks de zwaarmoedige thematiek - aan als een ode aan en een pleidooi voor het leven. En voor het bespreekbaar maken van donkere gedachten of periodes van somberheid. Alleen daarom al is het een belangrijk boek.
gedeeld
en iedere keer voordat je te water gaat zal ik een
scheepsdoop
houden: koele flessenpost tegen je rug als boeg, fluisteren
over
hoe graag ik je lief had willen noemen die vrijdag toen
we elkaar
voor het eerst ontmoetten en we 'miezeren' een mooi
woord
vonden, er is heel wat kubieke water nodig om ons
omhoog te
houden en toch blijven we iedere keer drijven, dood
willen is als
onderwaterzwemmen." (p. 10)
(uit 'Achter je hand gehalveerd', Lucas Rijneveld voor Joost Zwagerman)
Met de heruitgave van de bundel van Joost Zwagerman over zelfdoding, bijna tien jaar na zijn overlijden, krijgt die een nieuw betekenislaagje. Oorspronkelijk verscheen het boek in 2005 en richtte het zich hoofdzakelijk op de impact van zelfdoding op de nabestaanden. Ironisch genoeg sprak Joost Zwagerman zich in deze bundel uit tegen zelfmoord, terwijl hij zelf in 2015 een einde aan zijn leven maakte. Nu beschrijft zijn weduwe Maaike Pereboom, die het boek eerst bestempelde als een 'onboek', het in haar voorwoord als een 'liefdesbrief, petitie en gebed'.
Ik had eerder al een aantal van deze essays elders gelezen, waaronder die over David Foster Wallace, Herman Brood en Kurt Cobain, maar de meeste van de interviews waren mij onbekend. Wat die interviews interessant en fascinerend maakt, is dat Zwagerman citaten uit verschillende werken - soms van de hand van de geïnterviewden zelf - voorlegt aan een aantal auteurs en hen daarna laat reageren op dat citaat. Zo passeren o.a. Arthur Japin, Renate Dorrestein en Jeroen Brouwers de revue.
De antwoorden schieten alle kanten uit, van onbegrip en kwaadheid, over een poging tot begrijpen en inzicht krijgen in de gedachten van de ander, tot opluchting en bevrijding. En heel vaak een mix van dit alles, met als grootste gemene deler dat de zelfdoding van iemand die dicht bij je stond, je leven voor altijd verandert en zo een impact heeft op de rest van je leven.
Los van het feit dat deze bundel illustreert en aantoont dat Zwagerman een van de 'soepelste pennen en gulzigste geesten' (zoals David Van Reybrouck hem terecht beschrijft in het nawoord van deze uitgave) was die de Nederlandse literatuur ooit heeft gekend, voelt dit boek - ondanks de zwaarmoedige thematiek - aan als een ode aan en een pleidooi voor het leven. En voor het bespreekbaar maken van donkere gedachten of periodes van somberheid. Alleen daarom al is het een belangrijk boek.
Read
December 15, 2025Intens en heel verdrietig. De enorme woede, vaak vermomd als rationele superieuriteit en koud cynisme, van de geïnterviewden spat van het (digitale) papier. Om vaak tot de conclusie te komen dat z/hij, de nabestaande, niet zoveel voor de zelfmoordenaar heeft betekent. Au.
“Het vroegste beeld dat ik van mijn zusje heb: een moddervette peuter die onophoudelijk naar de koektrommel of snoeppot waggelt.” (Renate Dorrestein)
“En soms word ik ook een beetje ongeduldig, van die mensen die maar klagen: ik zie er geen gat meer in, ik zie het niet meer zi-hi-tten. Nou, denk ik dan, dan ga je er maar bij hángen.” (Jeroen Brouwers)
“Hoezo? dacht ik, ík was er toch? Ik zat immers niet in het kamp van de mensen die hem, vólgens hem, in de liefde hebben verraden? Daar was ik eenvoudig te jong voor! Maar zijn broer was ik wél en die brief was niet eens tot mij gericht! Hij had geen seconde aan mij gedacht!” (Wouter van Oorschot)
Tja, en Joost Zwagerman zelf… ☹️
“Het vroegste beeld dat ik van mijn zusje heb: een moddervette peuter die onophoudelijk naar de koektrommel of snoeppot waggelt.” (Renate Dorrestein)
“En soms word ik ook een beetje ongeduldig, van die mensen die maar klagen: ik zie er geen gat meer in, ik zie het niet meer zi-hi-tten. Nou, denk ik dan, dan ga je er maar bij hángen.” (Jeroen Brouwers)
“Hoezo? dacht ik, ík was er toch? Ik zat immers niet in het kamp van de mensen die hem, vólgens hem, in de liefde hebben verraden? Daar was ik eenvoudig te jong voor! Maar zijn broer was ik wél en die brief was niet eens tot mij gericht! Hij had geen seconde aan mij gedacht!” (Wouter van Oorschot)
Tja, en Joost Zwagerman zelf… ☹️
July 9, 2025
Boeiend boek van de helaas " door eigen hand " overleden Joost Zwagerman. Je zou het ironisch kunnen noemen ware het niet zo triest. Als prillige twintiger las ik enkele ( goede) romans van Zwagerman ( Gimmick!, Vals licht en de buitenvrouw ) het kwam dus wel even aan toen ik in 2015 het slechte nieuws hoorde.
Het boek: interessante beschouwingen over o.a. de zelfmoordpil, geeft het de potentiële zelfmoordenaar rust of gaat ie er dan net sneller naar grijpen.. onderzoek zou het laatste bewijzen. Erfelijke belasting wanneer een ouder zelfmoord pleegt, wat los van de enorme schuldgevoelens tot enorme angsten kan leiden, zal het kind de de dans ontspringen of is het gedoemd het voorbeeld van vader of moeder te volgen ? Zelfmoord van een vriend of naaste laat sowieso een niet te overziene (emotionele ) puinhoop na, zelfs al was die persoon tijdens het leven voor de omgeving ongemeen lastig.
In het tweede deel van het boek komen er aan auteurs aan bod die getuigen over de zelfmoorden van hun naaste en wat het voor hun levens heeft betekend. Opmerkelijk is dat sommigen onder hen zich radicaal uitspraken tegen suïcide en het later alsnog deden. De getuigenissen van Renate Dorrestein, Heleen van Royen, Wouter Van Oorschot en Arthur Japin hakten er nogal in. Zijn mijn ideeën ( ik die soms de duisternis omarm ) over het vrije recht op suïcide door het lezen van het boek veranderd ? Dat moet u me maar eens persoonlijk vragen
Het boek: interessante beschouwingen over o.a. de zelfmoordpil, geeft het de potentiële zelfmoordenaar rust of gaat ie er dan net sneller naar grijpen.. onderzoek zou het laatste bewijzen. Erfelijke belasting wanneer een ouder zelfmoord pleegt, wat los van de enorme schuldgevoelens tot enorme angsten kan leiden, zal het kind de de dans ontspringen of is het gedoemd het voorbeeld van vader of moeder te volgen ? Zelfmoord van een vriend of naaste laat sowieso een niet te overziene (emotionele ) puinhoop na, zelfs al was die persoon tijdens het leven voor de omgeving ongemeen lastig.
In het tweede deel van het boek komen er aan auteurs aan bod die getuigen over de zelfmoorden van hun naaste en wat het voor hun levens heeft betekend. Opmerkelijk is dat sommigen onder hen zich radicaal uitspraken tegen suïcide en het later alsnog deden. De getuigenissen van Renate Dorrestein, Heleen van Royen, Wouter Van Oorschot en Arthur Japin hakten er nogal in. Zijn mijn ideeën ( ik die soms de duisternis omarm ) over het vrije recht op suïcide door het lezen van het boek veranderd ? Dat moet u me maar eens persoonlijk vragen
February 26, 2025
Joost toch.
May 25, 2016
Dit boek brengt heel veel los. Het is pijnlijk voor mij. En bizar, deels. Van Joost zelf dan. Ik hoop dat ik er wat mee kan en dat het me niet zal beklemmen.
February 8, 2025
Zo veel waarheid, mededogen en nuance. En dat alles in de schaduw van zijn eigen keuze. Een essentieel boek.
April 6, 2025
Een onmisbaar boek voor iedereen die zich (verder) wil verdiepen in depressie en zelfdoding. Een opeenvolging van rake woorden en zinnen, zoekend naar taal voor wat onnoembaar is.
April 2, 2025
Fascinerend boek, niet in laatste plaats doordat de schrijver door eigen hand stierf. Een veelkleurige inkijk in de aanloop naar en nasleep van een zelfdoding. In interviews en essay laat Zwagerman zien wat die daad met naasten doet. Daardoor beslist geen pamflet voor zelfmoord, maar eerder een begripvolle waarschuwing.
September 29, 2025
Ondanks het zware thema en de donkere wolk van het wéten hoe het de schrijver zelf vergaan is, is dit toch een positief boek. Zoekend, vragend, meanderend tussen zwaarte en lichtheid. Ik heb zelfs meermaals luidop gelachen. Alleen weet ik nu nog minder wat ik van zelfdoding moet of kan vinden.
Read
December 1, 2020Het essay is naar eigen zeggen zijn liefste genre geweest om in te schrijven. Betreffende zijn polemiek met Karin Spaink in het essay Zelfmoord als handelswaar: polemisch zijn is dan weer niet zijn fort, ook niet zijn grootste liefhebberij zoals hij zelf heeft aangegeven in het interview met Tom Kellerhuis in HP/De Tijd 9-9-2015. De term 'pil van Drion' heeft hij wel heel scherp in kaart gebracht in Zelfmoord als handelswaar.
Het onoplosbare probleem van euthanasie bij psychisch lijden is voorlopig voorgoed hier vastgesteld. Totdat iemand anders er nog scherper over schrijft.
Niet alle essays zijn scherp en verplicht om te lezen. Biografische details hier opgedist interesseren me vaak niet. Heb het boek voorlopig even weggelegd vanaf pagina 75.
Het onoplosbare probleem van euthanasie bij psychisch lijden is voorlopig voorgoed hier vastgesteld. Totdat iemand anders er nog scherper over schrijft.
Niet alle essays zijn scherp en verplicht om te lezen. Biografische details hier opgedist interesseren me vaak niet. Heb het boek voorlopig even weggelegd vanaf pagina 75.
March 9, 2020
Intens. Het geeft (een beetje) inzicht in depressies. (Een beetje) in de vraag waarom mensen deze daad plegen maar vooral (een beetje) in wat zelfmoord doet met nabestaanden. Een beetje...omdat dit onderwerp zo gevoelig is en zoveel scenario's kent dat ik onmogelijk kan beweren er écht inzicht in te hebben.
May 7, 2020
Confronterend, maar niet erg vernieuwend. Ik vond de hoofdstukken ter introductie interessanter dan de gesprekken met nabestaanden, maar al met al een goed boek.
September 6, 2020
Indringend boek, nog los van hoe Zwagermans eigen verhaal geëindigd is.
January 31, 2025
Een oproep tot leven -ondanks alles-, niet het gemakzuchtige argument dat iedereen zomaar recht heeft op zelfdoding.
November 5, 2015
Een must-read. En niet alleen voor mensen die in de geestelijke gezondheidszorg werkzaam zijn.
Displaying 1 - 15 of 15 reviews