Leeftocht: veertig jaar onderweg

by Adriaan van Dis

In Leeftocht reizen we met Adriaan van Dis mee als student op zijn Grand Tour, als verslaggever voor een dagblad, als getuige die zich betrokken voelt bij zijn tijd. En in al die facetten zien we een van Dis op zoek naar zijn kern - in al zijn tweeslachtigheid. Hier zijn eindelijk alle stukken bijeengebracht die laten zien dat hij aan een sluitend oeuvre werkt en dat veel thema's die wij uit zijn romans en reisverhalen kennen in de kern allang aanwezig waren.

Vol nooit eerder gepubliceerde dagboekfragmenten en nooit eerder gebundelde reisverhalen en essays: het voedsel van de schrijver 'Ik hou zo van de uitgesleten paden dwars door de dadelbossen en de leemdorpen waarvan ik de naam niet weet en die op geen kaart te vinden zijn. En overal krijg ik een bed, een bord bonen, thee, veel thee en dadels. Ik moest naast de notabelen van het dorpsplein zitten, de handen van spelende kinderen schudden, en ik leg nu al net als zij na elke groet mijn hand op mijn hart. Jaren zou ik zo kunnen reizen. Gelukkig tussen de dadelpalmen.' 'Het was de liefde voor het land en de mensen die me deed handelen. En eigenliefde, naar ik vrees.,

Genres: Ebooks

519 pages, Paperback

First published November 1, 2007

About the author

Adriaan van Dis is a Dutch writer, journalist and TV presenter, who debuted as writer in 1983 with the novel Nathan Sid. That same year he debuted as a TV presenter as host for the book talkshow Hier is... Adriaan van Dis. The show lasted until 1992 and was repeated once in 2013 in honor of the Dutch book week and every year since, once a year during the Dutch book week. In 2017 he said that it was the last show unless he would be able to get a very special writer in the programme. He succeeded and interviewed Stephen Fry in March 2018 in what will probably be the last Hier is... Adriaan van Dis

Reviews

[Jan · Rating 4 out of 5]

Adriaan van Dis is een estheet, als persoon en in zijn schrijven. Hij schrijft met bezieling en overtuiging, behalve wanneer hij zich enigszins kwetsbaar opstelt en ook dat doet hij in deze non-fictie-bundel wel eens. Wat betreft de taal die hij bezigt, geeft hij staande uitdrukkingen nogal eens een ‘neologistische’ buiging, heerlijk vind ik dat. Hij speelt een spel. In zijn reisbeschrijvingen speelt hij soms ook een spel met hen die hij ontmoet, hetzij in eufemismen danwel in groteske uitvergrotingen waarvan – voor de herkennende lezer – de ironie vanaf druipt. We komen veel te weten over zijn familiegeschiedenis en zijn persoonlijke wedervaren. Nederlands Indië, Afrika met in het bijzonder Zuid-Afrika komen nadrukkelijk aan bod. Ook Parijs, waar hij woont, is een glansrol toebedeeld – nu ja, gelardeerd met vermeldingen van hoe het in buitenwijken van deze stad toegaat dus aldaar minder florissant. Ik eindig mijn flarden leeservaring met vermelding van waarmee het boek begint, namelijk met reminiscenties aan het boekenprogramma ‘Hier is … Adriaan van Dis’. Gedurende een aantal jaren kreeg hij een keur aan schrijvers aan zijn gesprekstafel. Onder de gasten waren grootheden, ogenschijnlijk simpelen van geest, boze mensen, verwaten gasten, flirts, beschroomden en vooringenomenen. Van Dis blijft primair de literator bij het formuleren van zijn herinneringen, maar hij schuwt niet standpunten scherp en geargumenteerd neer te zetten, dus (secundair) is de journalist in hem waakzaam. Dat laatste geldt ook velerlei observaties van allerlei allooi die in Leeftocht voorkomen. Een weinig belangrijk detail: de ondertitel is ‘veertig jaar onderweg’; strikt genomen is dat juist, maar de bijbehorende veronderstelling dat de opgenomen stukken ook in oorsprong gelijkelijk verdeeld aan die veertig jaren ontsproten zijn, is niet juist. Het boek bevat vooral stukken uit de tachtiger en negentiger jaren van de twintigste eeuw.
Anders dan doorgaans heb ik er geen moeite mee gehad om een reeks van stukken achtereen te lezen. Bijkomstig voordeel daarvan is, dat mij des te meer de stilistische ‘stabiliteit’, zo fonkelend en sprankelend in zijn taalgebruik, is opgevallen. Ons is een rijke Dis voorgeschoteld. JM

[Saad Abdulmahmoud · Rating 5 out of 5]

Leeftocht – Veertig jaar onderweg
Adriaan van Dis (2007, Uitgeverij Augustus)

Een leven in losse stukken
In Leeftocht. Veertig jaar onderweg bundelt Adriaan van Dis veertig jaar schrijven in één rijk en veelzijdig boek. Essays, reportages, reisverhalen, herinneringen en beschouwingen vormen samen geen klassieke autobiografie, maar een mozaïek van teksten waarin steeds dezelfde figuur opduikt: een man op zoek naar zijn kern, naar zijn plaats in de wereld en naar betrokkenheid.

In het voorwoord noemt Van Dis zijn boek “een eenheid in losse stukken”. Die structuur bepaalt het hele boek. De lezer reist met hem mee door Afrika, Indië, Europa en zijn eigen jeugd, langs televisieprogramma’s, politieke conflicten en persoonlijke herinneringen.

Betrokkenheid als rode draad
Wat de bundel samenhoudt, is betrokkenheid. Van Dis observeert scherp, maar nooit kil. Hij is nieuwsgierig naar mensen, culturen en ideeën, en tegelijk kritisch op zichzelf. In essays blikt hij terug op zijn jaren als presentator van het VPRO-boekenprogramma Hier is… Adriaan van Dis en verdedigt hij bevlogen het belang van literatuur en cultuur in de media.

Persoonlijke ontmoetingen groeien uit tot grotere beschouwingen over migratie, identiteit, geloof en uitsluiting. Zijn eigen jeugd — als kind van een Indisch oorlogsverleden — klinkt daarin voortdurend door.

Reizen met open ogen
De reisverhalen vormen het hart van het boek. Van Dis schrijft over landschappen, mensen en politieke realiteiten zonder exotisme of sentimentaliteit. Hij kijkt, luistert en twijfelt. Zijn stijl is precies, ironisch en vaak ontroerend.

Opvallend is dat hij zichzelf nooit spaart. Hij beschrijft zijn eigen ongemak, angsten en morele twijfels net zo scherp als de wereld om hem heen. Daardoor worden zijn reizen geen heldenverhalen, maar menselijke zoektochten.

Van Dis schrijft helder en beeldend, met gevoel voor detail en ritme. Zijn ironie is mild, zijn zelfspot ontwapenend. Tegelijk schuwt hij de grote thema’s niet: koloniale erfenissen, oorlog, racisme, engagement, schuld en verantwoordelijkheid.

Belangrijke thema’s in het boek zijn:
Zoeken naar identiteit
Betrokkenheid bij de wereld
Reizen en andere culturen
Ongelijkheid en onrecht
Herinneringen aan het verleden
Literatuur en cultuur

Omdat het boek bestaat uit verschillende teksten, is er geen vaste hoofdpersoon. De schrijver zelf is steeds aanwezig als verteller en observator, omringd door de mensen die hij onderweg ontmoet.

Leeftocht – Veertig jaar onderweg is een rijk, persoonlijk en betrokken boek. Het leest als een literaire levensreis door de tweede helft van de twintigste eeuw en het begin van de eenentwintigste. Voor wie Adriaan van Dis kent, is het een prachtig overzicht van zijn denken en schrijven. Voor nieuwe lezers is het een ideale kennismaking.
Een intelligente, meeslepende bundel die laat zien hoe literatuur kan verbinden, schuren en verrijken.

[Wijnand · Rating 4 out of 5]

Leeftocht is een verzameld werk van Van Dis, en het gaat over de bekende stokpaardjes waaronder (Zuid-)Afrika, Indië, mensen aan de zelfkant van de samenleving, afgewisseld met vroeg werk van Van Dis toen hij nog journalist bij het NRC was, ook een smeuïg hoofdstuk over zijn iconische literaire praatprogramma "Hier is...". Het boek is heerlijk zelfkritisch, scherp en gevuld met waardevolle maatschappelijke observaties.

[Frederik Leyns · Rating 3 out of 5]

Eigenlijk 3.5 sterren. Vele losse verhalen uit zijn leven. Soms razend interessant, andere dan weer banaal en ijdel. De verschillende verhalen zijn los van elkaar en niet chronologisch. Dat brengt soms herhaling van sommige feiten of ideeën.

[Lies · Rating 5 out of 5]

Mooie verzameling geschriften die door de jaren heen (helaas) niet aan actualiteit hebben ingeboet. Ik geniet vooral van zijn open visie en prachtig taalgebruik. Dankzij zijn tv optredens kan je daar dan ook nog zijn stem bij horen. 😊

[Jan · Rating 4 out of 5]

Een mooi boek.