Dát bedoel ik, zei de zalm

by Joke van Leeuwen

Een pluisje wordt door de wind weggeblazen, ver weg van haar warme trui, naar het oor van een sportvrouw die net op het podium staat met een zware kampioensbeker. Het pluisje kriebelt en als de sportvrouw daar iets aan wil doen valt de beker uit haar handen. De beker rolt de rivier in en belandt op de zanderige bodem, vlak naast een zalm. Zo knoopt Joke van Leeuwen een bijzonder doorgeefverhaal van ontmoetingen in elkaar. Ongewone personages zoals een vlieg, een paardenbloem en een straatsteen praten met elkaar over klein of groot zijn, gewild zijn of verstoten.



Kinderboek bij de Maand van de Filosofie 2023, met als thema waardering.

Genres: Fiction, Philosophy, Childrens

96 pages, Paperback

First published March 7, 2023

Reviews

[Bart Moeyaert · Rating 4 out of 5]

Het woordje ontharden nemen we letterlijk. Bij het weghalen van ons oude terras blijkt er onder het hout een complete steenhandel te zitten. In afwachting van de verdere werken neem ik de tijd om met uitzicht op de bergen van betonklinkers Joke van Leeuwens ‘Dát bedoel ik, zei de zalm’ te lezen. Voor dat boek is het de uitgelezen plek, maar dat besef ik pas aan het eind. Joke heeft dit doorgeefverhaal voor de Maand van de Filosofie geschreven, dit jaar met als thema ‘weerloos en waardevol’. Het boek begint met een wollen pluisje dat door de wind wordt meegevoerd en in het oor van iemand die net een beker heeft gewonnen belandt. De beker komt in een rivier terecht — en op die speelse manier komen de meest onmogelijke entiteiten met elkaar in gesprek. Een beker praat met een zalm, bijvoorbeeld, en ineens ga je zitten meedenken over het belang van een kampioensbeker, het nut van een worm, en of een steen in een beroemde, oude muur het eigenlijk verder heeft gebracht dan een kassei in een kasseiweg. Ik keek daarna anders naar de bergen van betonklinkers.

[Frederieke · Rating 5 out of 5]

Echt een aanrader, dit boek! Elk hoofdstuk gaat over twee personages en bij het volgende hoofdstuk gaat er een personage weg en komt er een nieuw personage bij. Zo begint het met de wind en het pluisje, dan het pluisje en de beker, de beker en de zalm, etc. En steeds worden er heel subtiel vragen opgeworpen over het leven, over macht, schoonheid, beter zijn dan iemand anders, je iemand herinneren, en veel meer.

[Jochen · Rating 5 out of 5]

Een typische van Leeuwen en dus een prima van Leeuwen!

[Jip · Rating 4 out of 5]

gewoon heel lief

[Marcella · Rating 4 out of 5]

Een Joke van Leeuwen is altijd genieten en dit boek is geen uitzondering. Boordevol zinnen om te bewaren. Ik denk wel nog even verder na over de praktische toepassing voor de doelgroep.

[Matthieu Wegh · Rating 4 out of 5]

?Ik weet niet meer hoe ik bij dit boek van mijn bieb kwam ;-) Ik had met een leeskring De onervarenen gelezen en de film Iep! 2 of 3 keer gezien.
🤔Ik moest vaak denken aan Toon Tellegen van wie ik al veel dierenverhalen met een filosofische inslag gelezen heb, maar de verhaallijn en schrijfstijl waren anders, dus ik heb me zeker vermaakt.
MW 21/2/25

[Carlijn Van Der Hart · Rating 5 out of 5]

Wat een leuk boek! Hardop gelachen om de vindingrijkheid. Echt een fijn boekje om weer even met de ogen van een kind naar de wereld te leren kijken.

[Eline Pullen · Rating 5 out of 5]

Een filosofisch taalfeestje van Joke van Leeuwen. Elke regel genieten hoe ze allerlei dingen, dieren en elementen een stem geeft. En treffend en raak delen van onze maatschappij omschrijft.

[Maaike de Vries · Rating 4 out of 5]

Als Joke van Leeuwen een nieuw boek schrijft, ben ik er als de kippen bij. Dit boek schreef ze voor de Maand van de Filosofie 2023, met als thema waardering.

Het is weer een echte Joke van Leeuwen, want filosoferen is haar op het lijf geschreven: al haar boeken hebben iets bevreemdends en daardoor ga je automatisch nadenken over het hoe, waarom en waartoe. Bij haar vorige boek Hier ben ik! bijvoorbeeld: daar bleef een meisje helemaal alleen over nadat de wereld was overstroomd. Het is zo’n absurde situatie dat je gaat denken: wat betekent het om als enige op de wereld over te blijven? Waarom zijn we bang om alleen te zijn? Wat is mens-zijn eigenlijk?

In dit boek met de gekke titel Dát bedoel ik, zei de zalm gaat het over toeval en aandacht voor elkaar. Er komen diverse ‘personages’ in voor die elkaar in een of andere situatie ontmoeten: een pluisje van een trui, een straatsteen en een regenworm bijvoorbeeld. Het is volstrekt logisch dat ze met elkaar kunnen praten. Sterker nog: dat ze emoties hebben. De straatsteen vindt het bijvoorbeeld helemaal oké dat hij daar ligt. Hij weet wel dat er andere stenen zijn die onderdeel uitmaken van een beroemde oude muur ofzo, maar: het is oké. Hij bestaat al zo lang: “Het is hoe dan ook mooi om onderdeel te zijn van iets groters”. Totdat een inktzwam van onderaf hem wat uit balans brengt. Blijkbaar zijn er toch nog wat verrassingen in het leven.

De gesprekken tussen de verschillende dieren of dingen zijn steeds een tweegesprek. Ze grijpen in elkaar als een ketting: hond praat met liniaal, liniaal met autootje, autootje met straatsteen. Ze zijn nieuwsgierig naar het ‘zijn’ van de ander: waarom ben je wat je bent en wat is jouw taak in het leven? Waardering, waarde en aandacht komt op deze manier mooi aan de orde.

Het is leuk om een hoofdstukje voor te lezen en daarna aan een kind te vragen: hoe denk jij dat het verder gaat?

Op naarschoolmetquerido.nl vind je geweldige lessuggesties voor mooie filosofische gesprekken!

[Rosalie Simone · Rating 5 out of 5]

Eigenlijk een kinderboek geschreven voor de maand van de filosofie maar echt zo cute. Over toevallige ontmoetingen tussen dingen, dieren en mensen. Bijvoorbeeld de wind en een pluisje of de vlieg en de diamant. In de verhalen zijn normen en waarden in gevlochten. Echt mooi! (en je hebt hem echt in een paar uur uitgelezen)

[Inge Maes · Rating 3 out of 5]

Joke Van Leeuwen is een Nederlandse auteur voor kinderen en volwassenen. Haar werk werd meermaals bekroond met literaire prijzen. Dit kinderboek werd geschreven naar aanleiding van de 'Maand van de filosofie' in 2023. Het thema voor dat jaar was 'weerloos en waardevol'.

Het boek start met een pluisje van een wollen trui dat wordt weggewaaid door de wind. Daarna volgt de ene ontmoeting op de andere met telkens een kort gesprek tussen de objecten en/of de mensen. Het pluisje komt op een kampioenenbeker terecht. Daarna verdwijnt de kampioenenbeker in het water en ontstaat er een gesprek met de zalm.
Elke ontmoeting duurt kort en neemt een klein hoofdstuk in beslag. Op het eerste gezicht lijken de ontmoetingen eerder banaal. Maar elk gesprek handelt in hetzelfde thema, een tekort aan waardering door de ander, vooral door de mens. Zo voelt het pluisje zich weerloos en niet naar waarde geschat door de wind. Het toont vooral hoe respectloos de mens vaak omgaat met dieren, planten en objecten. Iedereen is op zoek naar meer waardering door de ander, maar vaak is men zelf niet altijd in staat om de ander ook naar waarde te schatten.

Het boek heeft eerder iets weg van een verzameling van losse ontmoetingen, losse verhalen. Er is geen echt overkoepelend verhaal, al is er wel de algemene boodschap dat alles met elkaar verbonden is. Dat gebrek aan een algemeen verhaal ervaar ik als een gemis. Op elk moment kan ik het boek afbreken en besluiten om het niet verder te lezen, omdat ik niet geprikkeld word naar het verdere verloop, dan alleen nog maar eens een zoveelste ontmoeting.

Het thema 'weerloos en waardevol' zal heel snel duidelijk zijn voor een volwassene. Maar ik vermoed dat een kind meer begeleiding en vragen nodig heeft om er meer uit te halen. Mits ondersteuning kan het boek ongetwijfeld aanleiding geven tot veel gesprekken, misschien zelfs te veel omdat elk verhaal ook nog een extra boodschap bevat.
Bovendien bekruipt me te vaak het gevoel dat het boek eerder het weerloze en het waardeloze benadrukt, in plaats van het waardevolle gevoel.

Kortom, voor mij is het te fragmentarisch geschreven en vind ik het minder hoopvol door de nadruk op het waardeloze gevoel. Het bevat wel veel elementen om een gesprek aan te knopen met kinderen.

[Jeltje · Rating 5 out of 5]

Mijn jeugdheldin met een prachtig nieuw kinderboekje. Enorm inspirerend en mooi en grappig, ik houd zo van Joke van Leeuwen, nog steeds mijn heldin in poëzie en romans en kinderboeken en dat voor altijd

[Leesdromen · Rating 5 out of 5]

Wow! Mijn eerste boek van Joke en ik dacht in bed voor het slapen even een stukje te lezen. Maar las het in 1 ruk uit.

Een boek wat je na laat denken, waar voorwerpen een stem geeft en je laat nadenken over grote en kleine dingen. Echt onder de indruk. En sommige quotes maakte enorme indruk. 1 in het bijzonder

‘wie gelooft. Kan ergens op hopen zonder alles zeker te weten. Toch zijn er mensen die doen alsof ze alles wel zeker weten. Maar wat je niet echt zeker kunt weten, kun je toch niet weten?’

Deze las ik zo’n 10 keer.

[Céleste · Rating 4 out of 5]

“Er is zoveel wat je met mensenogen niet kan zien.”

Niet vergeten.

[Maud Weijers · Rating 5 out of 5]

ja gewoon wel 5 sterren eigenlijk ik kan er niks anders over zeggen

[Eva Broekmann · Rating 5 out of 5]

Joke is een held en daarmee uit. Hardop gelachen om het luisterboek. Het anti-meeuwennet was mijn lievelings. Ach en het was ook nog eens troostrijk.

[Hannes Couvreur · Rating 5 out of 5]

Tijdens het lezen van Iep! was me al opgevallen hoe eenvoudig en beeldend Joke Van Leeuwen erin slaagt om filosofische vragen heel aanschouwelijk te maken voor jong en oud.

In Dát bedoel ik, zei de zalm tilt ze die vaardigheid nog naar een hoger niveau. Van Leeuwen laat een pluisje, de wind, gras, een paardenbloem, een zalm, een troffee, een regenworm, een meeuw, een net, een hond, een vlieg, een speelgoedautootje en nog heel wat andere protagonisten met elkaar in gesprek gaan, over de bijzonderheden van hun leven en van het leven bij uitbreiding.

Geen enkel perspectief domineert, elke blik, elke stem voegt iets toe. Voor elke invalshoek, elke beleving valt iets te zeggen én iets tegen te werpen.

Met deze parabel heeft Van Leeuwen een heerlijk stukje filosofische kinderliteratuur gecreëerd dat zowel kinderen als volwassenen stof tot fantaseren, discussiëren, kijken en nadenken geeft.

[Diana Willemsen · Rating 5 out of 5]

Ik vraag me af of ik een zalm ben die eist gehoord te worden, maar de zandkorrel te min vindt. Of ben ik meer een rechtlijnig meeuwennet? Of toch het pluisje in de wind?

Mooi, gevoelig en maatschappijkritisch boek.

Pluspunt voor de luisteraars. De auteur leest het zelf voor! En hoewel dat vaak een afknapper is, legt Joke van Leeuwen precies het juiste gevoel
In haar eigen woorden. Ik heb genoten.

[Naomi · Rating 3 out of 5]

3.5*
Gelezen voor de Leesjury-selectie 2024-2025

[Annemarie · Rating 5 out of 5]

Wat een mooi rond verhaal. Kan niet wachten om het boek te lezen met mijn groep 4!

[Monique Van hest · Rating 5 out of 5]

Magnifieke Joke van Leeuwen weer. Doorgeefverhaal waarin elk hoofdstuk het in zich heeft om je te laten nadenken over het leven. Aanrader om dit met je kind of leerlingen te lezen.

[Nienke Willemsen · Rating 4 out of 5]

‘Weerloos en Waardevol’ is het motto van de Maand van de Filosofie 2023 die het thema ‘waardering’ heeft. En Weerloos en Waardevol zijn precies die objecten, dingen en beestjes die van Leeuwen in dit kinderboek voor de Maand van de Filosofie een stem geeft. De wind spreekt met een pluisje, een kampioensbeker met een zalm en een straatsteen met een inktzwam. Filosofie van de bovenste plank, nergens belerend maar door de prachtige taalvondsten en de originele opzet van de verhalen geweldig om met kinderen over te praten en te filosoferen. Opnieuw een briljante en ‘waardevolle’ vondst van Joke van Leeuwen!

[Stella Starlight · Rating 3 out of 5]

Klein maar fijn boekje voor midden- en bovenbouw primair onderwijs.

[Ria]

Dit is zeer genieten.
Een voorbeeld: 'De brug was de kortste weg naar de andere kant, die dan de ene kant werd en daarna weer de andere. Het autootje vond van zichzelf dat het bedoeld was om te rijden en niet om ergens aan te komen. En om de kuil heen was een omweg, maar een omweg is ook een weg.'
Ontmoetingen tussen ding, dier, mens en alles in het geheel.
Een top Van Leeuwen.

[Pablo · Rating 5 out of 5]

Super insightful book for those adults who are trying to learn dutch and don't want to settle for a uninteresting read. The stories in this book are entertaining, funny and spark thoughts that force you to stop reading and pursue them.

I read a chapter per day, looking up all the unknown words but trying to retain the story. Then came back the next day and re-read, hoping it to make sense in the first go. It worked quite well.

They are mostly conversations between two parties, each one with its vision of the world, like a worm considering poop the most valuable thing, an ordinary flower feeling jealous of the roses or a cobblestone feeling lonely.

[Imma Muris · Rating 4 out of 5]

Heerlijk, het begint met een pluisje dat door de wind van een dure trui getrokken wordt en in de neus terecht komt van een meisje dat net kampioen geworden is en door het gekriebel haar beker laat vallen; die komt in de rivier terecht enz. En intussen worden er in elk verhaal door de twee betrokkenen (de wind en het pluisje; het pluisje en de kampioensbeker; de beker en de zalm enz.) filosofische gesprekken gevoerd. Geschreven voor kinderen, voor de maand van de filosofie.

[Daisy Hendrikx · Rating 5 out of 5]

Ohhh, wat vind ik dit boek mooi en creatief! Elke zin is bijzonder. Elke zin zet je aan het denken. Elke zin biedt ruimte voor je eigen interpretatie. Niet voor niets is dit boek geschreven voor de maand van de filosofie.

Het hoofdstuk: ‘ De hond en de liniaal’ ga ik zeker nog een aantal keer gebruiken binnen onderwijsteams.

[Katja Smit · Rating 4 out of 5]

Boek geschreven in het kader van de Maand vd Filosofie. Ontmoetingen tussen personages zoals een pluisje, een vlieg, een inktzwam en een straatsteen. Zij praten over waarde en waardering.

Andere boeken van Joke van Leeuwen spraken me net iets meer aan, maar het is een goed boek.

B-boek, 10+, filosofie

[Noëlle Engels · Rating 4 out of 5]

Kinderboek bij de Maand van de Filosofie, met als thema 'Weerloos en waardevol'. Boekje gaat dus over ogenschijnlijk onbelangrijke voorwerpen, die in gesprek gaan over hun waarde. En over wat dat dan is, natuurlijk.
Kan een mooi startpunt zijn voor filosofische gesprekken én voor het schrijven van doorgeefverhalen met de klas.

[Josfien Depouvre · Rating 4 out of 5]

Mooi kinderboek! Ik laat het mijn kinderen zeker lezen!