Dát bedoel ik, zei de zalm

by Joke van Leeuwen

Een pluisje wordt door de wind weggeblazen, ver weg van haar warme trui, naar het oor van een sportvrouw die net op het podium staat met een zware kampioensbeker. Het pluisje kriebelt en als de sportvrouw daar iets aan wil doen valt de beker uit haar handen. De beker rolt de rivier in en belandt op de zanderige bodem, vlak naast een zalm. Zo knoopt Joke van Leeuwen een bijzonder doorgeefverhaal van ontmoetingen in elkaar. Ongewone personages zoals een vlieg, een paardenbloem en een straatsteen praten met elkaar over klein of groot zijn, gewild zijn of verstoten.



Kinderboek bij de Maand van de Filosofie 2023, met als thema waardering.

Genres: Fiction, Philosophy, Childrens

96 pages, Paperback

First published March 7, 2023

Reviews

[Bart Moeyaert]

Het woordje ontharden nemen we letterlijk. Bij het weghalen van ons oude terras blijkt er onder het hout een complete steenhandel te zitten. In afwachting van de verdere werken neem ik de tijd om met uitzicht op de bergen van betonklinkers Joke van Leeuwens ‘Dát bedoel ik, zei de zalm’ te lezen. Voor dat boek is het de uitgelezen plek, maar dat besef ik pas aan het eind. Joke heeft dit doorgeefverhaal voor de Maand van de Filosofie geschreven, dit jaar met als thema ‘weerloos en waardevol’. Het boek begint met een wollen pluisje dat door de wind wordt meegevoerd en in het oor van iemand die net een beker heeft gewonnen belandt. De beker komt in een rivier terecht — en op die speelse manier komen de meest onmogelijke entiteiten met elkaar in gesprek. Een beker praat met een zalm, bijvoorbeeld, en ineens ga je zitten meedenken over het belang van een kampioensbeker, het nut van een worm, en of een steen in een beroemde, oude muur het eigenlijk verder heeft gebracht dan een kassei in een kasseiweg. Ik keek daarna anders naar de bergen van betonklinkers.

[Jip]

gewoon heel lief

[Frederieke]

Echt een aanrader, dit boek! Elk hoofdstuk gaat over twee personages en bij het volgende hoofdstuk gaat er een personage weg en komt er een nieuw personage bij. Zo begint het met de wind en het pluisje, dan het pluisje en de beker, de beker en de zalm, etc. En steeds worden er heel subtiel vragen opgeworpen over het leven, over macht, schoonheid, beter zijn dan iemand anders, je iemand herinneren, en veel meer.

[Jochen]

Een typische van Leeuwen en dus een prima van Leeuwen!

[Marcella]

Een Joke van Leeuwen is altijd genieten en dit boek is geen uitzondering. Boordevol zinnen om te bewaren. Ik denk wel nog even verder na over de praktische toepassing voor de doelgroep.

[Matthieu Wegh]

?Ik weet niet meer hoe ik bij dit boek van mijn bieb kwam ;-) Ik had met een leeskring De onervarenen gelezen en de film Iep! 2 of 3 keer gezien.
🤔Ik moest vaak denken aan Toon Tellegen van wie ik al veel dierenverhalen met een filosofische inslag gelezen heb, maar de verhaallijn en schrijfstijl waren anders, dus ik heb me zeker vermaakt.
MW 21/2/25

[Carlijn Van Der Hart]

Wat een leuk boek! Hardop gelachen om de vindingrijkheid. Echt een fijn boekje om weer even met de ogen van een kind naar de wereld te leren kijken.

[Eline Pullen]

Een filosofisch taalfeestje van Joke van Leeuwen. Elke regel genieten hoe ze allerlei dingen, dieren en elementen een stem geeft. En treffend en raak delen van onze maatschappij omschrijft.

[Maaike de Vries]

Als Joke van Leeuwen een nieuw boek schrijft, ben ik er als de kippen bij. Dit boek schreef ze voor de Maand van de Filosofie 2023, met als thema waardering.

Het is weer een echte Joke van Leeuwen, want filosoferen is haar op het lijf geschreven: al haar boeken hebben iets bevreemdends en daardoor ga je automatisch nadenken over het hoe, waarom en waartoe. Bij haar vorige boek Hier ben ik! bijvoorbeeld: daar bleef een meisje helemaal alleen over nadat de wereld was overstroomd. Het is zo’n absurde situatie dat je gaat denken: wat betekent het om als enige op de wereld over te blijven? Waarom zijn we bang om alleen te zijn? Wat is mens-zijn eigenlijk?

In dit boek met de gekke titel Dát bedoel ik, zei de zalm gaat het over toeval en aandacht voor elkaar. Er komen diverse ‘personages’ in voor die elkaar in een of andere situatie ontmoeten: een pluisje van een trui, een straatsteen en een regenworm bijvoorbeeld. Het is volstrekt logisch dat ze met elkaar kunnen praten. Sterker nog: dat ze emoties hebben. De straatsteen vindt het bijvoorbeeld helemaal oké dat hij daar ligt. Hij weet wel dat er andere stenen zijn die onderdeel uitmaken van een beroemde oude muur ofzo, maar: het is oké. Hij bestaat al zo lang: “Het is hoe dan ook mooi om onderdeel te zijn van iets groters”. Totdat een inktzwam van onderaf hem wat uit balans brengt. Blijkbaar zijn er toch nog wat verrassingen in het leven.

De gesprekken tussen de verschillende dieren of dingen zijn steeds een tweegesprek. Ze grijpen in elkaar als een ketting: hond praat met liniaal, liniaal met autootje, autootje met straatsteen. Ze zijn nieuwsgierig naar het ‘zijn’ van de ander: waarom ben je wat je bent en wat is jouw taak in het leven? Waardering, waarde en aandacht komt op deze manier mooi aan de orde.

Het is leuk om een hoofdstukje voor te lezen en daarna aan een kind te vragen: hoe denk jij dat het verder gaat?

Op naarschoolmetquerido.nl vind je geweldige lessuggesties voor mooie filosofische gesprekken!

[Rosalie Simone]

Eigenlijk een kinderboek geschreven voor de maand van de filosofie maar echt zo cute. Over toevallige ontmoetingen tussen dingen, dieren en mensen. Bijvoorbeeld de wind en een pluisje of de vlieg en de diamant. In de verhalen zijn normen en waarden in gevlochten. Echt mooi! (en je hebt hem echt in een paar uur uitgelezen)

[Inge]

Joke Van Leeuwen is een Nederlandse auteur voor kinderen en volwassenen. Haar werk werd meermaals bekroond met literaire prijzen. Dit kinderboek werd geschreven naar aanleiding van de 'Maand van de filosofie' in 2023. Het thema voor dat jaar was 'weerloos en waardevol'.

Het boek start met een pluisje van een wollen trui dat wordt weggewaaid door de wind. Daarna volgt de ene ontmoeting op de andere met telkens een kort gesprek tussen de objecten en/of de mensen. Het pluisje komt op een kampioenenbeker terecht. Daarna verdwijnt de kampioenenbeker in het water en ontstaat er een gesprek met de zalm.
Elke ontmoeting duurt kort en neemt een klein hoofdstuk in beslag. Op het eerste gezicht lijken de ontmoetingen eerder banaal. Maar elk gesprek handelt in hetzelfde thema, een tekort aan waardering door de ander, vooral door de mens. Zo voelt het pluisje zich weerloos en niet naar waarde geschat door de wind. Het toont vooral hoe respectloos de mens vaak omgaat met dieren, planten en objecten. Iedereen is op zoek naar meer waardering door de ander, maar vaak is men zelf niet altijd in staat om de ander ook naar waarde te schatten.

Het boek heeft eerder iets weg van een verzameling van losse ontmoetingen, losse verhalen. Er is geen echt overkoepelend verhaal, al is er wel de algemene boodschap dat alles met elkaar verbonden is. Dat gebrek aan een algemeen verhaal ervaar ik als een gemis. Op elk moment kan ik het boek afbreken en besluiten om het niet verder te lezen, omdat ik niet geprikkeld word naar het verdere verloop, dan alleen nog maar eens een zoveelste ontmoeting.

Het thema 'weerloos en waardevol' zal heel snel duidelijk zijn voor een volwassene. Maar ik vermoed dat een kind meer begeleiding en vragen nodig heeft om er meer uit te halen. Mits ondersteuning kan het boek ongetwijfeld aanleiding geven tot veel gesprekken, misschien zelfs te veel omdat elk verhaal ook nog een extra boodschap bevat.
Bovendien bekruipt me te vaak het gevoel dat het boek eerder het weerloze en het waardeloze benadrukt, in plaats van het waardevolle gevoel.

Kortom, voor mij is het te fragmentarisch geschreven en vind ik het minder hoopvol door de nadruk op het waardeloze gevoel. Het bevat wel veel elementen om een gesprek aan te knopen met kinderen.

[Jeltje]

Mijn jeugdheldin met een prachtig nieuw kinderboekje. Enorm inspirerend en mooi en grappig, ik houd zo van Joke van Leeuwen, nog steeds mijn heldin in poëzie en romans en kinderboeken en dat voor altijd

[Leesdromen]

Wow! Mijn eerste boek van Joke en ik dacht in bed voor het slapen even een stukje te lezen. Maar las het in 1 ruk uit.

Een boek wat je na laat denken, waar voorwerpen een stem geeft en je laat nadenken over grote en kleine dingen. Echt onder de indruk. En sommige quotes maakte enorme indruk. 1 in het bijzonder

‘wie gelooft. Kan ergens op hopen zonder alles zeker te weten. Toch zijn er mensen die doen alsof ze alles wel zeker weten. Maar wat je niet echt zeker kunt weten, kun je toch niet weten?’

Deze las ik zo’n 10 keer.

[Céleste]

“Er is zoveel wat je met mensenogen niet kan zien.”

Niet vergeten.

[Maud Weijers]

ja gewoon wel 5 sterren eigenlijk ik kan er niks anders over zeggen

[Eva Broekmann]

Joke is een held en daarmee uit. Hardop gelachen om het luisterboek. Het anti-meeuwennet was mijn lievelings. Ach en het was ook nog eens troostrijk.

[Lot van der Sanden]

Oprecht het mooiste jeugdboek dat ik ooit gelezen heb. Herkenbare voorwerpen/gebeurtenissen die maatschappijlijk engagement en filosofische vraagstukken aan het licht brengen. Meer dan lof hoe dit boek geschreven is en wat voor inhoud dit boek overbrengt!

[Hannes Couvreur]

Tijdens het lezen van Iep! was me al opgevallen hoe eenvoudig en beeldend Joke Van Leeuwen erin slaagt om filosofische vragen heel aanschouwelijk te maken voor jong en oud.

In Dát bedoel ik, zei de zalm tilt ze die vaardigheid nog naar een hoger niveau. Van Leeuwen laat een pluisje, de wind, gras, een paardenbloem, een zalm, een troffee, een regenworm, een meeuw, een net, een hond, een vlieg, een speelgoedautootje en nog heel wat andere protagonisten met elkaar in gesprek gaan, over de bijzonderheden van hun leven en van het leven bij uitbreiding.

Geen enkel perspectief domineert, elke blik, elke stem voegt iets toe. Voor elke invalshoek, elke beleving valt iets te zeggen én iets tegen te werpen.

Met deze parabel heeft Van Leeuwen een heerlijk stukje filosofische kinderliteratuur gecreëerd dat zowel kinderen als volwassenen stof tot fantaseren, discussiëren, kijken en nadenken geeft.

[Diana Willemsen]

Ik vraag me af of ik een zalm ben die eist gehoord te worden, maar de zandkorrel te min vindt. Of ben ik meer een rechtlijnig meeuwennet? Of toch het pluisje in de wind?

Mooi, gevoelig en maatschappijkritisch boek.

Pluspunt voor de luisteraars. De auteur leest het zelf voor! En hoewel dat vaak een afknapper is, legt Joke van Leeuwen precies het juiste gevoel
In haar eigen woorden. Ik heb genoten.

[Naomi]

3.5*
Gelezen voor de Leesjury-selectie 2024-2025

[Annemarie]

Wat een mooi rond verhaal. Kan niet wachten om het boek te lezen met mijn groep 4!

[Monique Van hest]

Magnifieke Joke van Leeuwen weer. Doorgeefverhaal waarin elk hoofdstuk het in zich heeft om je te laten nadenken over het leven. Aanrader om dit met je kind of leerlingen te lezen.

[Eva Wynen]

Het is eigenlijk een kinderboek maar ook leuk voor studenten in de blok :).

[Nienke Willemsen]

‘Weerloos en Waardevol’ is het motto van de Maand van de Filosofie 2023 die het thema ‘waardering’ heeft. En Weerloos en Waardevol zijn precies die objecten, dingen en beestjes die van Leeuwen in dit kinderboek voor de Maand van de Filosofie een stem geeft. De wind spreekt met een pluisje, een kampioensbeker met een zalm en een straatsteen met een inktzwam. Filosofie van de bovenste plank, nergens belerend maar door de prachtige taalvondsten en de originele opzet van de verhalen geweldig om met kinderen over te praten en te filosoferen. Opnieuw een briljante en ‘waardevolle’ vondst van Joke van Leeuwen!

[Stella Starlight]

Klein maar fijn boekje voor midden- en bovenbouw primair onderwijs.

[Roos Collewijn]

*Boek voor minor*
Oke een beetje een bijzonder boek over voorwerpen met menselijke eigenschappen. De opbouw was wel grappig en doordat de hoofdstukken kort zijn, kon je het wel snel uitlezen. Ik zou het zelf niet snel gelezen hebben, maar wellicht dat het voor sommige kinderen wel wat is. Er staan wel leuke weetjes over dieren in en stellingen die goed als discussiepunt gebruikt kunnen worden. Niet mijn favoriet, maar wel prima.

[Ria]

Dit is zeer genieten.
Een voorbeeld: 'De brug was de kortste weg naar de andere kant, die dan de ene kant werd en daarna weer de andere. Het autootje vond van zichzelf dat het bedoeld was om te rijden en niet om ergens aan te komen. En om de kuil heen was een omweg, maar een omweg is ook een weg.'
Ontmoetingen tussen ding, dier, mens en alles in het geheel.
Een top Van Leeuwen.

[Kila Derks]

*Boek voor opleiding*

Ik vond het een apart boek. Het idee dat allemaal verschillende dingen kunnen leven en met elkaar kunnen praten vind ik wel leuk bedacht. In het begin vond ik het ook interessant om te lezen hoe bijvoorbeeld het pluisje, de beker en de zalm naar de wereld kijken. Alles wordt best uitgebreid beschreven, waardoor je een duidelijk beeld krijgt.

Wat ik vooral interessant vond, zijn de gedachten die achter sommige gesprekken zitten. Bijvoorbeeld dat we mensen snel in groepen indelen en daardoor vooroordelen kunnen krijgen. Ook vond ik het mooi dat iedereen onderdeel is van een groter geheel en dat je niet altijd hoeft te strijden om iets te bereiken of beroemd te worden. Dat vond ik een mooie gedachte.

Ik vond het soms wel lastig om alles te begrijpen. Er komen steeds nieuwe personages bij en uiteindelijk merkte ik dat ik minder geïnteresseerd raakte. Sommige dingen vond ik grappig, maar het verhaal bleef voor mij niet spannend.

Ik denk daarom niet dat ik dit boek snel zou aanraden aan kinderen of anderen. Er zitten mooie en interessante gedachten in, maar ik werd niet echt meegenomen in het verhaal.

[Kayleigh Kolhek]

Het filosofische boek ‘Dat bedoel ik, zei de zalm’ van Joke van Leeuwen vertelt het verhaal van een pluisje dat allerlei andere ongewone personages ontmoet.

Het pluisje wordt door de westenwind in iemands oor geblazen, net nadat die persoon een beker heeft gewonnen. Dat kriebelt en het pluisje wordt weggehaald. De beker valt uit de handen van de mens en tuimelt omlaag, van de heuvel af, de rivier in.

De zalm ontmoet de kampioensbeker, die uiteindelijk wordt opgevist door een visser.

De zalm ontmoet een zandkorrel die, net als de zalm, respect wil, maar de zalm ziet de zandkorrel niet, want ze zijn met te veel. De zandkorrel wordt door het water meegevoerd naar het strand.

⭐️⭐️⭐️
Een mooi verhaal dat je laat nadenken over het leven, met aandacht voor onderwerpen als wie beter is dan de ander, waardering en respect.

[Demian]

Een kinderboek met een absurde premisse: levenloze voorwerpen kunnen praten en hebben een rijke belevingswereld. Twee wil ik even uitlichten.

Casus 1: de zandkorrel. Hij ligt ieder moment ergens anders: op het strand, in de zee, in een emmer. Dat vindt hij allemaal maar mooi.

Casus 2: de liniaal. Hij is erg goed in dingen opmeten en dat doet hij ook het allerliefst. Er wordt echter ook met hem gegooid en gespeeld door een kind dat helemaal geen interesse heeft in meetkunde. Dat vindt de liniaal verschrikkelijk.

Ik heb lang nagedacht over welk van beide voorwerpen een gelukkiger/zinvoller bestaan leidt, maar ik ben er nog steeds niet uit. Wel ben ik onverwachts een beetje dankbaarder geworden voor het feit dat ik een mens ben en geen speelgoedautootje o.i.d. Als dat dus een boodschap is die je je kinderen (of vrienden) wil meegeven, dan moet je ze absoluut dit boek laten lezen.