Over Maya Angelou hoorde ik voor het eerst tijdens de tentoonstelling ‘Black dolls’ in Parijs een drietal jaar geleden. De expo etaleerde poppen waarmee tussen 1840 en 1940 in de Amerikaanse zwarte gemeenschap gespeeld werd - handgemaakte stoffen poppen, zwarte poppen voor zwarte meisjes. Op het einde van de expo werd in een zaaltje een video getoond waarbij een gedicht gedeclameerd werd: ‘Still I rise’ van Maya Angelou. De tranen rolden over mijn wangen, zoveel empowerment bij al die onderdrukking… het maakte een verpletterende indruk.
“You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I'll rise.”
Maya Angelou is een van de stemmen van de zwarte Amerikaanse gemeenschap, meervoudig gelauwerd schrijfster en gekend als mensenrechtenactiviste.
‘Ik weet waarom gekooide vogels zingen’ is het eerste deel van haar autobiografie waarin ze vertelt over haar kinderjaren in Arkansas tot haar zeventiende in San-Francisco, de leeftijd waarop ze haar eerste kind krijgt. Ze vertelt over het onverholen racisme dat overal aanwezig was. Ze woonde met haar broertje bij haar oma die een plattelandswinkeltje had en in die tijd (kort voor WO II) was het normaal dat ‘negers’ (het woord voor zwarten dat in dit boek gebruikt wordt) geen vanille ijs mochten eten, maar enkel de chocoladesmaak - alleen op de feestdag 4 juli werd hierop een uitzondering gemaakt. Het is maar een klein voorbeeld van iets dat zo stuitend is dat je het anno 2021 nauwelijks nog kan geloven. In dit boek maak je kennis met een zwarte gemeenschap die zich door het strenge katholicisme neerlegt bij zijn lot en zijn onderdrukkers en zich door stevig geloof eigen wetten maakt om het leven draaglijk en overzichtelijk maar vooral leefbaar te houden.
Marguerite (Maya) is een verstandig kind dat door het lot niet gespaard wordt - ze maakt op de hardst mogelijke wijze kennis met de wereld, je voelt haar activisme bladzijde na bladzijde groeien en zichzelf overstijgen. Zo werd ze op haar zeventiende de eerste zwarte tramconductrice van San-Francisco, door volharding en geloof, door een ijzeren wil en vertrouwen.
Dit boek geeft via een prachtig en gestileerd poëtisch taalgebruik inzicht in de geschiedenis en in een rassenstrijd die nog niet gestreden is. Er zit veel schoonheid in het rauwe maar helaas ook veel rauwheid in het leven dat in dit boek beschreven wordt. Maya Angelou is een rolmodel - ik hoop niet enkel voor de zwarte, maar voor alle vrouwen op deze wereld.
"De dagen waren langer geworden en duidelijker waarneembaar. Het fletse beige van voorheen had plaatsgemaakt voor sterke en krachtige kleuren. Ik begon de kleren van mijn klasgenoten te zien, de tint van hun huid en het stuifmeel dat van wilgekatjes wegwaaide. Wolken die traag langs de hemel dreven, waren zaken van groot belang voor mij."