Chariot Racing in the Roman Empire

by Fik Meijer, Liz Waters (Translator)

A massive crowd of people, cloaked in the colors of their beloved athletes, slowly fill a 150,000-seat arena to cheer on their favorite teams. Athletes enter the stadium amid great pomp and circumstance as opposing fans hurl insults at one another and place bets on the day’s outcome. Although this familiar scene might describe a contemporary football game, it also portrays a day at the chariot races in ancient Rome, where racers were the sports stars of the ancient world.

Following close on the heels of his successful book on gladiators, Fik Meijer reveals all there is to know about chariot racing in the Roman Empire. After recounting the Nika riot of 532 AD—where tens of thousands of people were killed after a politically heated tournament of races—Meijer reviews the historical background, organization, and popularity of these games. He profiles the sport’s famous teams, jockeys, and horses and discusses how the whole business fed into the strategy of Juvenal’s "bread and circuses" to keep the citizenry happy.

Expertly translated by Liz Waters, Chariot Racing in the Roman Empire also examines the political importance of these spectacles, where patricians and plebeians alike filled the stadiums. Meijer sees these contests not so much as an opiate for the people but as a political barometer: the Circus Maximus was the only place in the Empire where the supreme leader was confronted with the approval or disapproval of his people.

Meijer makes use of scarce and obscure sources in this lively narrative, describing an exciting race with such enthusiasm readers will feel they are in the stands themselves. From the length of the track and the need to ride small horses, to the risks, techniques, and training methods involved in racing, Meijer recreates ancient Rome’s favorite pastime in impressive detail.

Genres: History, Ancient History

208 pages, Hardcover

First published May 1, 2004

About the author

Fredericus Joannes Antonius Maria "Fik" Meijer is a Dutch historian and author. He studied classics and ancient history at Leiden University and graduated in 1973. Meijer is an emeritus professor of ancient history at the University of Amsterdam.

He has written numerous non-fiction books on the ancient world for a broad audience, a number of which have been translated into multiple languages. He has also published several translations of classic works into Dutch.

Reviews

[Nick · Rating 3 out of 5]

één van de eerste dingen die ik mij afvroeg toen ik dit boek las, was of ik eindelijk een patroon had opgemerkt. Mogelijk omdat ik recent Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium, het standaard referentiewerk heb gelezen voor dit onderwerp, merkte ik eindelijk het grote verschil tussen de meeste Nederlandstalige academische publicaties en Engelstalige. De Nederlandstalige boeken zijn geschreven primair om door een breder publiek gelezen te worden, terwijl de meeste Engelstalige publicaties een duidelijke voorkeur hebben voor academisch of non academisch, maar weinig boeken vallen tussen de twee en meestal zijn dat diegene die een openlijk politiek standpunt innemen; de recent gestorven David Graeber is een goed voorbeeld. Het is waarschijnlijk geen grote revelatie voor velen, maar dit boek heeft mij dit doen inzien, mogelijk omdat ik soms teveel inzoomde op elk individueel boek, het houd ook steek gezien de Nederlandstalige academische markt heel klein is. Wil ik hiermee zeggen dat ik dit boek niet zo waardevol vindt vanuit academisch oogpunt? Nee maar het speelt zeker wel mee in hoe dit boek is opgesteld.

Het boek is heel toegankelijk geschreven met een aanzienlijke aandacht voor belevenis met name het hoofdstuk, een dag in het circus Maximus, probeert lezers te laten inleven in de hectische drukte die de wagenrennen opwekten in Rome. Terecht ook, want het publiek en wat zij ervoeren was minstens, zo niet nog belangrijker dan de grootte van het circus en de herkomst van de paarden. Daarbij wordt zeker ook niet speculatie of analogie met hedendaagse sport events ( met name voetbal) geschuwd, dit komt deels door de dedain van vele Romeinse elites die weinig goeds te zeggen hadden over dit grootse spektakel, de uitzinnige fans, heftige emoties, gokken, vechten, drinken en gejuich voor de vaak van lage afkomst komende wagenmenners. Dit opzich ook weer een perfecte analogie voor vandaag volgens Fik Meijer met zoveel intellectuelen en opinieschrijvers die neerkijken op voetbal en enthousiaste supporters. Over de band heen zou ik zeggen dat er telkens wel goed aangeven wordt waar zekere feiten eindigen en waar onderbouwd speculeren begint.

Tezelfdertijd heb ik echter ook enkele bedenkingen bij de opbouw van het boek. Met name begint het boek bij de nika rellen, die uiteraard zeer belangrijk zijn, maar het kondigt een probleem aan dat later in het boek pertinenter wordt; met name dat dit boek vooral over Rome gaat en kort over Griekse stijl van wagenrennen die tot en met de derde eeuw de toon zette in het oosten van het rijk. De byzantijnse lijkt vaak wat tussengewrongen in de flow van het boek en komt een stuk minder onderbouwd over als het Romeinse deel. Dit haakt ook vast aan een tweede veel grotere tekortkoming in het boek.

Alhoewel er ruim aandacht wordt gegeven aan de evolutie van de wagenrennen in Rome, de aanvankelijke rol van de elites naar de groei van de vier kleuren als autonome professionele renstallen die wagens, paarden, bestuurders en uitrusting leverden voor hun kleur team alsook hoe de fans zich meer en meer als clubs organiseerden, ontbreken de latere evoluties. De crisis van de derde eeuw wordt vlug overheen gegaan maar het was net dan, zoals Fik Meijer aangeeft, dat de renstallen en de fanclubs vermengden en de veel volatielere groeperingen werden van het laat antieke en vroeg Byzantijnse periode. Het was ook na deze periode dat de keizers de echte organisatoren en fondsen leveraars werden voor het organiseren van de wagenrennen, waar voorheen ze een belangrijke rol speelden, maar niet onmisbaar waren. Echter deze evolutie en de waaroms dien je wat tussen de lijnen te lezen en ook in te passen in een bredere kennis van de structurele instabiliteit van de derde eeuw. De stedelijke elites werden armer, trokken zich terug op versterkte villa's en de stadsbewoners dienden zichzelf te redden en werden terzelfdertijd afhankelijker van de figuur van de keizer. Deze insteek via de wagenrennen op de chaos en gevolgen van de derde eeuw op de Romeinse samenleving zou heel boeiend kunnen zijn maar ontbreekt hier volledig.

Het zelfde ook voor wat met de wagenrennen na de 6de eeuw. In Rome zelf lezen we dat de Gothen het nog probeerden maar faalden het systeem recht te houden van races wat opnieuw enigzinds ondermaats onderbouwde analyse is, maar het is pas met de Byzantijnse aandacht dat ik echt teleurgesteld was. Behalve een heel summiere beschrijving dat tegen dat de Kruisvaarders tijdens de vierde kruistocht de stad plunderden en veroverden, het racen eigenlijk al het meeste van haar luister verloren had. Ok maar waarom? Was het vanwege de grote pest van de 6de eeuw die het publiek te veel had gereduceerd? Was het vanwege economische verzwakking? Een andere rol voor de keizers? Feodalisering van de Byzantijnse samenleving ten koste van urbanisering? We hebben het er te raden naar.

Wat ook met de andere circussen? Alhoewel de titel van het boek Rome en Constantinopel aangeeft, komen best nog wat andere circussen aan bod; in Rome zelf nog drie andere kleinere, Antiochië en Alexandrië en Leptis Magna in Libië, echter zoals de door hem aangereikte kaart, waren er nog op tal van andere plaatsen circussen. Ook hier krijgen we iets te weinig als lezer; kleine indicaties dat het smaller leagues waren van spelen, met kleiner talent. Wat mij eigenlijk het meest intrigeerde was wat met deze circussen gebeurde na verlies uit Romeinse handen. Met name in het Oosten van het rijk. Wat deden de Islamitische veroveraars in feite met deze circussen? Terwijl voor het Westen nog kan uitgegaan worden (zij het ook hier maar speculatie van mijn kant) dat net zoals andere urbane structuren en gemakken die afhankelijk waren van aanvoer buiten regio, de wagenrennen niet betaalbaar waren of relevant waren voor de germaanse staten die Romeins bestuur opvolgden. Maar de Arabische veroveringen hielden de urbane cultuur met name in Egypte in stand en het was net in Alexandrië dat de meest fanatieke supporters waren buiten Rome en Constantinopel! Deze teleurstellingen verzuren toch een klein beetje mijn appreciatie, het is nu een goed boek maar het had nog zoveel meer kunnen zijn.

Mijn finale conclusie is dat zeker voor een niet academische doeleinde, het een degelijk boek is, maar dan vooral om de races te lezen en leren kennen zoals ze tijdens de hoogdagen van imperiaal rome beleefd werden en een stuk ook over vroeg Byzantijnse belevenis. Het bied genoeg ditjes en datjes zoals begrafenissen voor geliefde paarden, vervloekingstabletten van supporters naar vijandige teams en publieksfavoriet, de slechte keizers die ook hier weer hun narratieve rol, de pervertering en misbruik van Romeinse gebruiken vervullen. Als toetje krijgen we zelfs de analyse van de grote race in Ben Hur naar historische correctheid maar waar ondanks opmerkingen toch een toon hangt van, ga zeker kijken. Bij afsluiten kon ik niet van mij afzetten een vermoeden dat Fik Meijer het graag zelf eens zou meegemaakt hebben, een dag in circus maximus en dat hij mee Nika zou geroepen hebben.

Ik zou met plezier hetzelfde doen.

[James · Rating 4 out of 5]

Meijer argues that chariot racing was the most largest popular institution in the Roman Empire, and became the only way for popular classes to express dissent after the gutting of popular assemblies at the dawn of the Imperial Era. He argued that by the end of the 1st century CE, nearly 60 feast days a year were devoted to chariot races, and fan factions developed around particular stables: Blue, Green, Red, and White, which were identified with seasons. Blues and the Greens became archrivals and would survive into the Byzantine era. Chariot racing also fueled the continued construction of mass tracks, such as the Circus Maximumus that held nearly 250,000 and used across centuries in Rome, or the Hippodrome in Constantinople that saw a huge massacre of 30,000 after days of rioting threatened the power of Justinian. Chariot racing and its institutional factions, training of charioteers (often sons of slaves), and mixing of classes was replicated in cities throughout the empire, where in Rome alone, nearly 3 million annually would attend the races, or 9 million during the height of racing. Chariot racing was a place where classes would mix, since factions meant that anyone from a commoner to an aristrocrat could be a member of the faction. Additionally, men and women sat together, so it was also a place of sexual coupling. The crowds could be violent and rowdy, but it remained popular until medieval era distrupted the previous long stability and saw its decline

Key Themes and Concepts:
-Historians have largely ignored chariot racing, even though it was much more popular and frequent than gladiatorial sports, since it was cheaper and its participants lived much longer, which meant that charioteers developed followings.
-The writers of the day generally looked down on chariot racing as a sport of the popular class, though Emperors did not, because they realized it was one of the few ways of knowing their own popularity, as they could be met with cheers or jeers.
-Popular racers could be funded by commoners pooling their money.
-Circus Maximus was the largest chariot racetrack and entertained a host of opening events like regular horse races or circus tricks.
-The phrase “bread and circuses” refers to that if you gave Romans their bread dole and their chariot races, they would be happy.
-Chariot racing functions much the same as modern sports fans, which means modern sports replicated much of the ancient popular institution.

[Ivo Van · Rating 5 out of 5]

Panem et circenses is what makes the Roman world go round.

An interesting account of chariot racing, semi sanctioned hooliganism going out with a bang with the Nika riots.