دستور خط فارسی

by فرهنگستان زبان و ادب فارسی

Genres: Linguistics, Reference

56 pages

First published January 1, 2002

Reviews

[Amir · Rating 3 out of 5]

سر و ته این کتاب نحیف درگیر بحث کلیشه‌ای جدانویسی و پیوسته‌نویسی هست. زبان فارسی تو این سال‌ها چنان درگیر این مساله شده که انگار همه‌ی چیزهای دیگه رو فراموش کرده و انگار دیگه هیچ چیزی غیر این براش اهمیت نداره. راستش بعد از این همه سال یک کتاب درست و درمون پیدا نکردم که قاعده‌ی درست آوردن قید رو برام بگه؛ اینکه مثلا "من آن شب" درسته یا "آن شب من" یا مثلا "در آن سال‌ها ما" یا "ما در آن سال‌ها". اصلا یکی نیست که بیاد و به ما یاد بده منی که می‌خوام به زبون محاوره مطلب بنویسم آیا این "هست"ی که تو جمله‌ی اولم به کار بردم درسته یا باز از قواعد نگارشی زبون رسمی تبعیت می‌کنه و غلطه
.
تا کی قراره ساختار جمله‌ها رو تجربی یاد بگیریم و هیچ قاعده‌ای براش نداشته باشیم که بدونیم چه خاکی به سرمون بریزیم؟
واقعا داریم به کجا میریم؟
(‌سرفه‌ی کوتاه)
ببخشید
(گرفتن جلوی میکروفون با دست و صاف کردن گلو)
واقعا تا کی؟
(یک نفر از جا برخاسته و مبهوت، با کف‌های با فاصله دست می‌زند. پس از مدتی نفر دوم هم بلند می‌شود و به او می‌پیوندد. در فاصله‌ی کمی همه از جا بلند شده و شروع به دست زدن می‌کنند. سخنران در حال پاسخ به ابراز احساسات است.)

[Mahdiye HajiHosseini · Rating 2 out of 5]

من اصلا این گیر روی جدا یا سرهم نویسی رو از همون دوران راهنمایی که معلم های املا بهمون فرو میکردن رو نمیفهمیدم. هر چند که دلم خواست اون موقع بهش دسترسی داشتم و میکردمش تو حلق معلمی که یک سال به من گیر داد، همزه نذار ی میانجیتو و حتی نمیدونست یای کوتاه چیه. و من بیچاره که چنان عادت کرده بودم که نمیتونستم نذارم و ناراحت بودم و حتی اشتباهم نمیکردم.
اما چرا وقتی احتمالا قرار نیست رعایت کنم میشینم میخونم؟ چون امیدوارم روشی علمی و دقیق و کافی بهم نشون بدن تا بفهمم چرا باید درگیر این باشم که بنویسم میرود یا می‌رود؟ و وجود نداره.
کنار همه این‌ها، خود حروف چینی رساله پنجاه صفحه‌ای دستور خط فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با پشتوانه صدها جلسه بررسی، کابوس نیم فاصله است. و چون بزرگواران لطف کردن بهمون و ما رو در حد توضیح ندیدن، خیلی جاها مشخص نیست، این یکی بود و نبود های نیم فاصله، چیزیه که باید باشه یا جا افتاده. اونم بعد از سیزده نوبت چاپ!

[Omid Kamyarnejad · Rating 4 out of 5]

خوبی ها: یک دست کردن دستور خط و پیش‌گیری کردن ازسلیقه‌ای کردن
کاستی‌ها: قواعدی که خود تدوین کردند رعایت نکرده اند! راجع به سجاوندی هیچ صحبتی به میان نیامده است! آوا نویسی گفته نشده! جلوگیری از ذکر علت! قطعیت ندارد! کتاب به صورت نرم افزار به صورت رایگان در دسترس مردم قرار نگرفته است...

[FATEMEH]

مخالفت یا موافقت من با این شیوه‌نامه تأثیری در چیزی ایجاد نمی‌کند.
ناچار باید به شیوه‌نامهٔ مصوب فرهنگستان تن‌در‌داد.

[Mohammad Saeid Miri · Rating 3 out of 5]

کاربردی، اما همچنان پرابهام.

به نظرم اگه قراره دستور خطی برای نگارش معیار معرفی بشه، همین دستور خط فرهنگستان مناسبه. منتها باید به‌روز بشه و همچنین خیلی شفاف درباره‌ی روش کار توضیح داده بشه. چند وقت پیش شنیدم که قراره تجدید نظر کلی‌ای درش صورت بگیره.

در خیلی از موارد که «استثنا» ذکر شده، معلوم نیست معیار چیه. به خاطر بسامدش استثنا شده؟ قاعده‌ای داره؟ چیه؟

تفکیکی که در آغاز کتاب بین «فاصله‌ی بین کلمه‌ای» و «فاصله‌ی درون‌کلمه‌ای» گذاشتن، خیلی شفاف نیست. در تعریف فاصله‌ی درون‌کلمه‌ای، هم اتصال نویسه‌ها به هم می‌گنجه، هم نیم‌فاصله. در صفحات بعدی وقتی قراره درباره‌ی جدانویسی یا پیوستگی صحبت بشه، وقتی می‌گه فلان چیز باید جدا نوشته بشه، هیچ تمایزی بین نوشتن با فاصله‌ی کامل و با نیم‌فاصله نیست.

درباره‌ی ترکیب‌ها و بعضی عبارات عربی معلوم نیست چرا باید با نیم‌فاصله بنویسیم. یکی از چیزهایی که باب شده و استفاده از نیم‌فاصله رو پیچیده‌تر کرده همینه. مثلاً «علی‌رغم، حسین‌بن‌علی، علی‌السویه» رو چرا باید با نیم‌فاصله بنویسیم؟ در دستور خط اصلاً به این مورد اشاره نمی‌شه و فکر می‌کنم خیلی از موارد رو با همین نیم‌فاصله نوشتن. در نگارش بعضی عبارات عربی مثل «مابازاء» (ما به ازا/مابه‌ازا) هم باید تجدید نظر بشه. فکر کنم کم‌تر کسی باشه که «مابازاء» بنویسه.

به نظرم دستور خط در ویراست‌های بعدی باید محدودتر و کم‌استثناتر بشه. اگر نگاهمون اینه که نگارش فارسی رو برای زبان‌آموزان خارجی یا دانش‌آموزان خودمون راحت‌تر کنیم، بهتره حکم‌هایی بدیم که استثناهاش خیلی محدود بشه.

[mobarake mortazavi · Rating 4 out of 5]

لازم‌ترین کتاب بود برام!

و عزیزه. بخاطر کسی که داده و اون دو خطی که اولش نوشته شده :)

[Ali Mazari · Rating 2 out of 5]

کتاب خوبی است، امّا خیلی جای کار و اصلاح دارد.

[مسعود · Rating 5 out of 5]

ویراست جدید آن که با جلد آبی منتشر شده بسیار روزامدتر است

[Faraz Samapoor · Rating 3 out of 5]

در ابتدا باید دانست که زبان فارسی به‌هیچ‌عنوان زبانی دقیق و علمی نیست و چون غالب جنبه‌های ملی دیگر، درگیر مصلحت‌اندیشی‌ست تا یک قانون مشخص و صریح. همان‌طور که در کتاب هم اشاره می‌شود، تمام اختلاف‌نظرهای سالیان اخیر بنابه سلیقه‌های متفاوتی‌ست که نگارندگان بخش‌های مختلف دارند و در بیش‌تر موارد هم نمی‌توان با قطعیت در رابطه با درستی یا نادرستی آن‌ها اظهارنظر کرد.
کتاب دست‌مایه‌ی راضی‌کننده‌ای برای آن‌هایی که دغدغه‌ی دستور زبان و درست‌نویسی دارند نیست اما با توجه به منابع بسیار محدود دراین‌زمینه -و همچنین سهولت خوانش آن به سبب کمی حجم و روان‌بودن متن- می‌توان آن را مدخل مناسبی برای تمام کسانی دانست که نیاز به مرجع مناسبی برای رفع شبهات دستوری زبان خود دارند و آشنایی خوبی را با پیچیدگی‌های این زبان برایشان به‌ارمغان خواهد داشت.
اما در پایان، انتظار یک‌دستی متن کتاب و رعایت فاصله‌ها و نیم‌فاصله‌ها در آن -مطابق با موارد مطرح شده در خود کتاب و فارغ از درجه‌ی صحت آن‌ها- انتظار به‌جایی بود که متأسفانه با اهمال در مواردی، در تحقق آن کوتاهی شده و امید است در ویرایش‌های بعدی نسبت به تصحیح آن‌ها اقدام شود تا به‌عنوان کتابی که می‌توان در جایگاه منبع معتبری در دستور خط فارسی از آن بهره جست، خود ناقض قوانین اشاره‌شده نباشد و در میان حجم انبوه کتاب‌های موجود در بازاری که مملو از غلط‌های دستوری هستند، خواننده را از تکرار همان اشتباهات -حتی در کتب مرجع!- مأیوس نکند.

[Milad Khajavi · Rating 5 out of 5]

پارسی گو گرچه تازی خوشترست // عشق را خود صد زبان دیگرست
پس بهتره دستور خطش رو هم یاد بگیریم و رعایت کنیم
یک سری نکات ظریف و جالبی داره که همگی فکر می‌کنیم رعایت می‌کنیم اما ازشون غافلیم
قیمتی هم نداره، فقط ۵۰۰ تومان :دی

[Rana Heshmati]

جدی.... آدم که نباید به این کتاب ستاره بدهد!
باید خوندش و یادش گرفنت واینا...
تکلیف فرداش هم میتونه باشه ;)
خیلی از شبهه هام رو حل کرد و ممنونم ازش :)

[Doostdar · Rating 4 out of 5]

این ازون کتاب هاییه که لازمه همه افراد بالای دیپلم و بیشتر افراد زیر دیپلم که فارسی حرف می زنن بخوننش.