What do you think?
Rate this book
Tijdgeest
Torfs geeft aan hoe we, zonder euforie of weemoed, complexloos kunnen leven in de tijd die de onze is.
‘Dat is toch niet meer van deze tijd!’ We horen het vaak. Maar wat betekent het nu precies? Hoe kunnen we de tijd waarin we leven beter begrijpen? Laten we een stapje achteruit zetten en de foto waarop we met een aarzelende glimlach staan afgebeeld, scherper bekijken.
In Tijdgeest beschrijft Rik Torfs de speerpunten, vooroordelen en taboes van ons hedendaagse levensgevoel. Hij bestudeert hoe ze doordringen in alle grote thema’s van het moderne leven, zoals de vrijheid van meningsuiting en haar grenzen, de nieuwe invulling van de zeven hoofdzonden, het geloof in de wetenschap, de angst voor het ongrijpbare en de kracht van het slachtofferschap.
Toch is Tijdgeest een optimistisch boek. Torfs geeft aan hoe we, zonder euforie of weemoed, complexloos kunnen leven in de tijd die de onze is. Wie weet slagen we erin hem mooier, ruimer en vrijer te maken. En daardoor zelf gelukkiger te worden.
‘Dat is toch niet meer van deze tijd!’ We horen het vaak. Maar wat betekent het nu precies? Hoe kunnen we de tijd waarin we leven beter begrijpen? Laten we een stapje achteruit zetten en de foto waarop we met een aarzelende glimlach staan afgebeeld, scherper bekijken.
In Tijdgeest beschrijft Rik Torfs de speerpunten, vooroordelen en taboes van ons hedendaagse levensgevoel. Hij bestudeert hoe ze doordringen in alle grote thema’s van het moderne leven, zoals de vrijheid van meningsuiting en haar grenzen, de nieuwe invulling van de zeven hoofdzonden, het geloof in de wetenschap, de angst voor het ongrijpbare en de kracht van het slachtofferschap.
Toch is Tijdgeest een optimistisch boek. Torfs geeft aan hoe we, zonder euforie of weemoed, complexloos kunnen leven in de tijd die de onze is. Wie weet slagen we erin hem mooier, ruimer en vrijer te maken. En daardoor zelf gelukkiger te worden.
200 pages, Unknown Binding
First published January 23, 2023
14 people are currently reading
83 people want to read
About the author
Rik Torfs
47 books7 followersHenri Maria Dymphna André Laurent "Rik" Torfs (born 16 October 1956) is a Belgian canon law scholar and media personality. He is a former Senator for the Christian Democratic and Flemish party in the Belgian Federal Parliament and a former Rector of the Catholic University of Leuven.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 9 of 9 reviews
March 28, 2023
Ik ben dit boek gaan lezen vanwege een aflevering met Rik Torfs in De Ongelooflijke Podcast. Het interessante aan zijn boek (überhaupt aan boeken over de tijdgeest) is dat je jezelf toeschouwer voelt van een heel wonderlijk schouwspel dat de wereld heet; van mensen met allerlei gedachten en gevoelens, terwijl je tegelijkertijd zelf ook onderdeel bent van dat schouwspel. Torfs geeft – met hier en daar een vleugje humor en zelfspot – een sterke analyse van de tijdgeest door onder andere taboes, slachtofferschap, de vrijheid van meningsuiting en geloof en wetenschap te behandelen.
Eén van meest herkenbare fenomenen die in het boek worden beschreven, is het positivisme: kennis is alleen toelaatbaar zolang het wetenschappelijk is. Iedere vorm van metafysica wordt zonder pardon afgeserveerd en is niet meer geloofwaardig. Waar je vroeger God om hulp vroeg bij angst en zorgen, doe je dat tegenwoordig bij de psycholoog. Torfs heeft tijdens zijn leven de tijdgeest dan ook zien veranderen in een tijd zonder geest. Een heel interessante vraag die je dan zou kunnen stellen is hoe we paradoxaal genoeg dan toch in een tijd leven waarin emoties en het expressieve zelf hoogtij vieren. Volgens Torfs gaf de geest, naast ideeën, ook gevoelens een plaats. Met het ‘verdwijnen’ van de geest is de emotie een eigen plek gaan zoeken, waardoor de emotie grenzeloos is en deze het bovendien altijd wint van de ratio. Je zou misschien kunnen zeggen dat we hierdoor ook allemaal onze eigen waarheden hebben.
Een ander aspect in het boek is de erfenis van het neoliberalisme in relatie tot universiteiten (iets waar Torfs als hoogleraar trouwens flink op los gaat). Met de verafgoding van kennis en de honger naar economische groei laten universiteiten de exacte wetenschappen vaak prevaleren boven vakgebieden welke economisch minder van belang zijn. Blijkbaar hebben we tegenwoordig een enorme technocratische drang naar voorspelbaarheid, controle en moet alles in cijfers worden uitgedrukt. Alleen dan is het zinvol. Toch schijnt het neoliberalisme de laatste tijd weer op zijn retour te zijn. Maar wat is dan het alternatief?
Eén van meest herkenbare fenomenen die in het boek worden beschreven, is het positivisme: kennis is alleen toelaatbaar zolang het wetenschappelijk is. Iedere vorm van metafysica wordt zonder pardon afgeserveerd en is niet meer geloofwaardig. Waar je vroeger God om hulp vroeg bij angst en zorgen, doe je dat tegenwoordig bij de psycholoog. Torfs heeft tijdens zijn leven de tijdgeest dan ook zien veranderen in een tijd zonder geest. Een heel interessante vraag die je dan zou kunnen stellen is hoe we paradoxaal genoeg dan toch in een tijd leven waarin emoties en het expressieve zelf hoogtij vieren. Volgens Torfs gaf de geest, naast ideeën, ook gevoelens een plaats. Met het ‘verdwijnen’ van de geest is de emotie een eigen plek gaan zoeken, waardoor de emotie grenzeloos is en deze het bovendien altijd wint van de ratio. Je zou misschien kunnen zeggen dat we hierdoor ook allemaal onze eigen waarheden hebben.
Een ander aspect in het boek is de erfenis van het neoliberalisme in relatie tot universiteiten (iets waar Torfs als hoogleraar trouwens flink op los gaat). Met de verafgoding van kennis en de honger naar economische groei laten universiteiten de exacte wetenschappen vaak prevaleren boven vakgebieden welke economisch minder van belang zijn. Blijkbaar hebben we tegenwoordig een enorme technocratische drang naar voorspelbaarheid, controle en moet alles in cijfers worden uitgedrukt. Alleen dan is het zinvol. Toch schijnt het neoliberalisme de laatste tijd weer op zijn retour te zijn. Maar wat is dan het alternatief?
August 27, 2024
100% Rik Torfs. Een boek vol humor, wijsheid en 'zo had ik het nog niet bekeken'–momenten, maar ook soms net wat te veel tierelantijntjes en gebrek aan structuur. De hoofdstukken over de vrijheid van meningsuiting, de universiteit en slachtofferschap maken dit echter ruimschoots goed.
August 2, 2025
Torfs schrijft luchtig en met een ironie die het aangenaam lezen maakt. Het zijn geen diepgravende analyses, maar eerder losse bedenkingen van een academicus die met milde blik naar de samenleving kijkt. Wie een sluitend betoog of stevige conclusies verwacht, zal bedrogen uitkomen, maar als je het leest als een reeks prikkelende observaties dan werkt het eigenlijk heel goed. Niet alles wat hij zegt is even sterk uitgewerkt, maar dat lijkt ook niet zijn bedoeling te zijn. Hij reikt losse gedachten aan die je zelf verder kan laten bezinken. Dat maakt het boek soms wat fragmentarisch.
Een goed voorbeeld van zijn zelfrelativerende humor vind je in het hoofdstuk over de universiteit. Daar noemt hij de universiteit droogjes "een beschermde werkplaats voor mensen die betrekkelijk intelligent zijn maar een zekere pleinvrees vertonen tegenover het echte leven".
Maar achter zijn humor zit een vrij sombere analyse. Torfs vertrekt hierbij vanuit John Henry Newmans holistische ideaal van een Katholieke universiteit waar geloof, ethiek en alle disciplines samenkomen in een brede vorming. Hij schetst hoe dat ideaal in de loop van de twintigste eeuw afbrokkelde en plaatsmaakte voor specialisatie en economische verantwoording. In combinatie met de neoliberale ommekeer van de jaren tachtig betekende dat dat universiteiten zich plots moesten gaan verantwoorden in economische termen. Onderzoek moest ‘nuttig’ zijn, meetbare resultaten opleveren en liefst ook voorspellende kracht hebben. Die verschuiving heeft de geestes- en maatschappijwetenschappen in een lastig parket gebracht: wat ze doen laat zich minder makkelijk voorspellen en verantwoorden, waardoor ze zwaar aan status hebben verloren.
Zijn kritiek is raak, maar er zit een zekere nostalgie in naar een ideaal dat misschien nooit zo rooskleurig was als hij het voorstelt. Brede vorming en ruimte voor de humaniora klinken mooi, maar dat ging samen met een heel select en elitair publiek. Die spanning benoemt hij niet.
Een ander hoofdstuk is dat over slachtofferschap. Torfs stelt daarin dat slachtofferschap vandaag bijna een soort morele verdienste is geworden. Daar kan ik hem deels in volgen. Zijn punt is vooral dat slachtoffers in discussies een soort onaantastbare positie krijgen: zodra het slachtoffer spreekt, wordt het debat moreel geblokkeerd. Hij gebruikt daar als voorbeeld verkeersslachtoffers: wanneer een kind wordt aangereden door een dronken bestuurder, volgt vaak de roep om strengere alcoholwetten, terwijl het feit dat zulke wetten geen effect hebben op wie ze toch al negeert amper gezegd mag worden. Strengere wetten worden zo een symbolisch tribuut aan het slachtoffer, alsof dat het onrecht kan terugdraaien.
Zijn verklaring overtuigt me minder. Torfs legt dit fenomeen vooral uit door te wijzen op het verdwijnen van geloof in het hiernamaals: erkenning moet nu op aarde gebeuren, want later is er niets meer. Dat is een interessante invalshoek, maar ook te beperkt en sterk gekleurd door zijn eigen achtergrond.
(!SPOILER!)
In het slothoofdstuk probeert Torfs de vraag te beantwoorden hoe je eigenlijk met de tijdgeest moet omgaan. Hij doet dat aan de hand van drie houdingen: humor, vooruit kijken en de “verborgen hand”.
Humor dient om de tijdgeest te relativeren en ruimte te maken. Vooruit kijken gaat over niet blijven hangen in nostalgie, maar je eigen richting zoeken. En de verborgen hand, ontleend aan Matteüs 6:3 ("Als gij een aalmoes geeft, laat uw linkerhand dan niet weten, wat uw rechter doet"), staat voor het idee dat niet alles wat je goed doet zichtbaar of uitgesproken hoeft te zijn, een houding die je bevrijdt van de drang om moreel gelijk te willen halen of erkenning te zoeken.
Het zijn waardevolle ideeën, maar tegelijk vrij universeel. Ze lijken me minder een antwoord op de specifieke uitdagingen van deze tijd, en meer algemene levenshoudingen die in bijna elke periode zinvol zouden zijn. Daardoor voelt het slot niet zozeer als een conclusie over de tijdgeest zelf, maar eerder als een algemene persoonlijke reflectie.
Dat gevoel heb ik eigenlijk bij het hele boek. Het leest vlot en zit vol scherpe observaties en mooie zinnen, maar blijft uiteindelijk fragmentarisch. Je haalt er losse ideeën uit mee, maar ik heb er geen sluitende analyse uit kunnen halen of een echt nieuw kader om naar onze tijd te kijken.
Een goed voorbeeld van zijn zelfrelativerende humor vind je in het hoofdstuk over de universiteit. Daar noemt hij de universiteit droogjes "een beschermde werkplaats voor mensen die betrekkelijk intelligent zijn maar een zekere pleinvrees vertonen tegenover het echte leven".
Maar achter zijn humor zit een vrij sombere analyse. Torfs vertrekt hierbij vanuit John Henry Newmans holistische ideaal van een Katholieke universiteit waar geloof, ethiek en alle disciplines samenkomen in een brede vorming. Hij schetst hoe dat ideaal in de loop van de twintigste eeuw afbrokkelde en plaatsmaakte voor specialisatie en economische verantwoording. In combinatie met de neoliberale ommekeer van de jaren tachtig betekende dat dat universiteiten zich plots moesten gaan verantwoorden in economische termen. Onderzoek moest ‘nuttig’ zijn, meetbare resultaten opleveren en liefst ook voorspellende kracht hebben. Die verschuiving heeft de geestes- en maatschappijwetenschappen in een lastig parket gebracht: wat ze doen laat zich minder makkelijk voorspellen en verantwoorden, waardoor ze zwaar aan status hebben verloren.
Zijn kritiek is raak, maar er zit een zekere nostalgie in naar een ideaal dat misschien nooit zo rooskleurig was als hij het voorstelt. Brede vorming en ruimte voor de humaniora klinken mooi, maar dat ging samen met een heel select en elitair publiek. Die spanning benoemt hij niet.
Een ander hoofdstuk is dat over slachtofferschap. Torfs stelt daarin dat slachtofferschap vandaag bijna een soort morele verdienste is geworden. Daar kan ik hem deels in volgen. Zijn punt is vooral dat slachtoffers in discussies een soort onaantastbare positie krijgen: zodra het slachtoffer spreekt, wordt het debat moreel geblokkeerd. Hij gebruikt daar als voorbeeld verkeersslachtoffers: wanneer een kind wordt aangereden door een dronken bestuurder, volgt vaak de roep om strengere alcoholwetten, terwijl het feit dat zulke wetten geen effect hebben op wie ze toch al negeert amper gezegd mag worden. Strengere wetten worden zo een symbolisch tribuut aan het slachtoffer, alsof dat het onrecht kan terugdraaien.
Zijn verklaring overtuigt me minder. Torfs legt dit fenomeen vooral uit door te wijzen op het verdwijnen van geloof in het hiernamaals: erkenning moet nu op aarde gebeuren, want later is er niets meer. Dat is een interessante invalshoek, maar ook te beperkt en sterk gekleurd door zijn eigen achtergrond.
(!SPOILER!)
In het slothoofdstuk probeert Torfs de vraag te beantwoorden hoe je eigenlijk met de tijdgeest moet omgaan. Hij doet dat aan de hand van drie houdingen: humor, vooruit kijken en de “verborgen hand”.
Humor dient om de tijdgeest te relativeren en ruimte te maken. Vooruit kijken gaat over niet blijven hangen in nostalgie, maar je eigen richting zoeken. En de verborgen hand, ontleend aan Matteüs 6:3 ("Als gij een aalmoes geeft, laat uw linkerhand dan niet weten, wat uw rechter doet"), staat voor het idee dat niet alles wat je goed doet zichtbaar of uitgesproken hoeft te zijn, een houding die je bevrijdt van de drang om moreel gelijk te willen halen of erkenning te zoeken.
Het zijn waardevolle ideeën, maar tegelijk vrij universeel. Ze lijken me minder een antwoord op de specifieke uitdagingen van deze tijd, en meer algemene levenshoudingen die in bijna elke periode zinvol zouden zijn. Daardoor voelt het slot niet zozeer als een conclusie over de tijdgeest zelf, maar eerder als een algemene persoonlijke reflectie.
Dat gevoel heb ik eigenlijk bij het hele boek. Het leest vlot en zit vol scherpe observaties en mooie zinnen, maar blijft uiteindelijk fragmentarisch. Je haalt er losse ideeën uit mee, maar ik heb er geen sluitende analyse uit kunnen halen of een echt nieuw kader om naar onze tijd te kijken.
March 5, 2023
Vreemd dat het boek tot op heden nog geen reviews heeft gekregen. De sterke punten zijn nochtans duidelijk. Torfs is echt sterk als hij het juridische erbij betrekt en als hij bespreekt hoe sterk het slachtofferschap wel geworden is. Zijn ontmanteling van al die psychologen die voor onze zieleheil moeten zorgen, vind ik een knap aandachtspunt (maar misschien niet om de redenen die de auteur heeft bedacht, ik volg hem alleen omdat er geen formele kwaliteitsbewaking is).
En dan heb je nog Torfs onovertroffen gevoel voor humor. Wat een grappig boek. Torfs probeert het wereldrecord sofismen en stromanargumenten in één boek samen te persen en lukt daar op bewonderenswaardige wijze in. Hij probeert het wereldrecord irriteren te breken met een stijl van het type: ik zeg, maar ik zeg nu iets anders, en als ik iets gezegd heb, dan is het omdat ik niets anders gezegd heb. Grandioos, zeker na de 52-ste keer. Hij lukt er niet in het record ‘listig natrappen’ te vestigen. Dat kan beter. Maar hij overtreft zichzelf als hij over de hovaardige pagina 123 schrijft: De hovaardige is anders. Hij streeft publiek succes na. Likes op twitter, applaus op het podium, bewondering van aanbidders. Zijn ijdelheid verhindert hem een subtiele strategie te ontwikkelen. In dit boek steekt Torfs zijn bewondering voor Freud niet onder stoelen of banken. Nu begrijp ik waarom. Hoe zei Urbanus dat ook weer? Al wa da ge zegt, zijdde zelf.
En dan heb je nog Torfs onovertroffen gevoel voor humor. Wat een grappig boek. Torfs probeert het wereldrecord sofismen en stromanargumenten in één boek samen te persen en lukt daar op bewonderenswaardige wijze in. Hij probeert het wereldrecord irriteren te breken met een stijl van het type: ik zeg, maar ik zeg nu iets anders, en als ik iets gezegd heb, dan is het omdat ik niets anders gezegd heb. Grandioos, zeker na de 52-ste keer. Hij lukt er niet in het record ‘listig natrappen’ te vestigen. Dat kan beter. Maar hij overtreft zichzelf als hij over de hovaardige pagina 123 schrijft: De hovaardige is anders. Hij streeft publiek succes na. Likes op twitter, applaus op het podium, bewondering van aanbidders. Zijn ijdelheid verhindert hem een subtiele strategie te ontwikkelen. In dit boek steekt Torfs zijn bewondering voor Freud niet onder stoelen of banken. Nu begrijp ik waarom. Hoe zei Urbanus dat ook weer? Al wa da ge zegt, zijdde zelf.
February 14, 2024
Nadat ik het boek 'Over identiteit' had gelezen van Bart de Wever, was ik benieuwd wat Rik Torfs over een gelijkaardig thema te vertellen had. De klemtoon ligt duidelijk anders. Waar Bart de gelatenheid van de vlaming over zijn identiteit aan de kaak stelt, focust Rik meer op het religieuze en wetenschappelijke aspect.
Het centrale thema van 'Tijdsgeest' is de huidige staat van religie en wetenschap. "Waarom zijn we in Vlaanderen van een ondiep geloof naar een ondiep ongeloof gegaan? Wat is de impact van steeds meer gespecialiseerde onderzoeksgebieden op het wetenschappelijk discours?" Dit zijn twee vragen die aan bod komen. De hoofdstukken over these-antithese-synthese en de rol van de universiteit vond ik het sterkst.
De gelijkenis met 'Over identiteit' is de vlotte schrijfstijl en blijk van een brede historische kennis van de maatschappij. Verder komt in beide boeken de term 'slachtofferschap' aan bod, waar Bart het probleem ernstiger voorstelt dan Rik.
Aangenaam boek met enkele interessante inzichten.
Het centrale thema van 'Tijdsgeest' is de huidige staat van religie en wetenschap. "Waarom zijn we in Vlaanderen van een ondiep geloof naar een ondiep ongeloof gegaan? Wat is de impact van steeds meer gespecialiseerde onderzoeksgebieden op het wetenschappelijk discours?" Dit zijn twee vragen die aan bod komen. De hoofdstukken over these-antithese-synthese en de rol van de universiteit vond ik het sterkst.
De gelijkenis met 'Over identiteit' is de vlotte schrijfstijl en blijk van een brede historische kennis van de maatschappij. Verder komt in beide boeken de term 'slachtofferschap' aan bod, waar Bart het probleem ernstiger voorstelt dan Rik.
Aangenaam boek met enkele interessante inzichten.
April 9, 2023
Een interessante beschouwing rond het concept 'tijdgeest' dat zonder veel begrip aanleiding kan geven tot zinloze en jammerlijke spanningen en nutteloze polarisatie. Verder een aantal, althans voor mij, nieuwe inzichten die de moeite waard zijn.
May 1, 2023
Af en toe probeer ik eens van die boeken die buiten mijn comfortzone liggen. Ik hoor Torfs wel graag bezig maar zijn schrijven is een pak moeilijker dan ik op dit moment nood aan had :).
Boeiend materie , boeiende overpeinzingen... maar ik ben een beetje te moe om er iets mee te doen. Mee te zijn.
Boeiend materie , boeiende overpeinzingen... maar ik ben een beetje te moe om er iets mee te doen. Mee te zijn.
April 23, 2023
Goed boek. Rik haalt hier verschillende interessante visies op ons huidig denken en zijn aan. Ik mis een beetje de samenhang van de thema's besproken maar het leest wel vlot.
May 23, 2024
Tot in de helft gelezen. Wat is dit?
Dan lees ik liever zijn tweets op X.
Dan lees ik liever zijn tweets op X.
Displaying 1 - 9 of 9 reviews