Moergrobben: roman van een schilder

by Theun de Vries

Een talentvolle jonge schilder leert het vak in een Brabantse provinciestad. Zijn leermeester schildert louter Bijbelse taferelen, zoals eigenlijk al zijn tijdgenoten, maar zelf kan hij het niet laten moergrobben op het doek te vaak onooglijke, duivelse wezentjes, die het slechte in de mens verbeelden. De moergrobben groeien uit tot zijn van heinde en verre komen hovelingen en geestelijken naar zijn werkplaats om zijn schilderijen te bewonderen en te kopen.

388 pages, Kindle Edition

First published January 1, 1964

About the author

Theunis Uilke de Vries was een Nederlands (Fries) schrijver van vooral historische en sociale romans. Hij was ook actief als dichter, als toneel- en hoorspelschrijver, en hij schreef tevens biografieën en essays.

Hij heeft diverse prijzen gewonnen voor zijn werk. Zo ontving hij in 1962 de P.C. Hooftprijs voor zijn gehele oeuvre.

Reviews

[Steven Hoogwout · Rating 4 out of 5]

Theun de Vries verhaalt in deze roman de levenswandel van Melchior Hintham, een Brabants schilder werkzaam in het herfsttij der middeleeuwen, aan wie het eigen is zijn doeken van heiligenlevens en Bijbelverhalen op te luisteren met duiveltjes, ongedierte, misbaksels, en kruipende ondingen van iedere soort- zogenaamde 'Moergrobben'.

De moergrobben, duistere spinsels van Melchiors geest, komen voort uit de stuiptrekkingen van een wereld in verval, waarin hertogen en vorsten komen en gaan al in het gevolg van rovende bendes, waarin de oude zeden verdrukt worden door de weelde en nijverheid die de nieuwe tijd draagt, waarin kerkzuilen zuchten onder het gewicht van ontucht en zonde; waarin het slijk der aarde door straten stroomt. Het leven van Melchior, onsamenhangend en ogenschijnlijk zinloos, bestaat in wezen uit de zoektocht naar verzoening tussen de gruwelen die krioelen in het nachtelijk duister, en de hoop op een komende dageraad.

Immer kenmerkend aan het werk van Theun de Vries is zijn wonderlijke vaardigheid tijdsgeesten te doen ontspringen uit de bladzijden van een boek; zo ook in Moergrobben. Het taalgebruik dat de schrijver nuttigt is van een puur en bij tijden 'middeleeuws' Nederlands; men waant zich zodoende in een schilderij van Breugel of Van Eyck, in een Gentse kapittelkerk, of onder de kerklokken van een Henegouwse Belfort. Ook de socialistische inslag die te vinden is in alle werken van de Vries ontbreekt niet in Moergrobben, een boek dat, al handelende over het afzichtelijke en het edele in de mens, bij uitstek vatbaar is voor contemplatie over zulksoortige onderwerpen.

Men hoeft natuurlijk geen kenner te zijn om te begrijpen dat het hoofdpersoon Jeroen Bosch onder alias is, en zijn onbenoemde moederstad s'Hertogenbosch; desalniettemin dienen Bosch en het werk zijner hand enkel als de bodem voor een veel diepgaander roman, die haar historische achtergrond overstijgt.

[Green Magritte · Rating 3 out of 5]

Od doby, kdy jsem knihu četla poprvé a snad i podruhé, uplynula dost dlouhá doba a musí přiznat, že už se mi nelibí tak jako kdysi. Vlastně jsem si docela jistá, že už si ji asi víckrát nepřečtu. Nemyslím, že by to bylo samotným románem, který je velmi čtivý, ale vadí mi ona fiktivnost příběhu. O Boschovi jsem od té doby četla hodně seriózních knih a studií a dovolím si říct, že o něm něco vím (nebo alespoň to, na čem se většina badatelů shodla). Například ona myšlenka přináležení k sektě Adamitů je překonaná, právě naopak se předpokládá, že Bosch byl pobožným člověkem a jeho obrazy s motivy skřetů a nestvůr byly ve své době oblíbené jakožto symbol víry v boží soud. Tento fakt silně podporuje i skutečnost, že sběratelem jeho obrazů byl Filip II., který byl velmi zbožným člověkem a jistě by se neobklopoval obrazy kacíře. Co mi také v knize chybí je větší propojení s dochovanými díly, líbilo by se mi, kdyby byla tvorba obrazů více zakomponována do děje, jako to bylo například v knize Já, Rembrandt od D. Weisse.