Soğuğa Açılan Kapı

by Şavkar Altınel

“Bu parlak kitap Türkçede şiir üzerine yazılmış en iyi, en okunaklı iki kitaptan biri.”
Orhan Pamuk

Şavkar Altınel’in şiirimize egemen olan eğilimlere bilinçli olarak sırt çevirmiş gibi duran, yalın, anlatımcı şiirleri gibi şiir hakkındaki yazıları da yıllardır hem ilgi, hem de tepki uyandırıyor. Bu yazılarla ilk kez karşılaşıyorsanız; siz de belki Altınel’e katılacak, belki öfkelenecek, ama her aşamada kendinizi, alıştığınız görüş ve değerlendirmelerinizi yeniden gözden geçirmek zorunda kalırken bulacaksınız. Soğuğa Açılan Kapı yalnız şiirle ilgilenenlerin değil, genel olarak edebiyat (ve hayat) konusunda düşünmek isteyenlerin okuması gereken bir kitap.

157 pages, Paperback

Published November 1, 2013

About the author

Liseyi Robert Kolej'de (1969-1972) tamamladıktan sonra, Şikago Üniversitesi (1972-1976) ve Glasgow Üniversitesi'nde (1976-1979) İngiliz edebiyatı dalında eğitim aldı. Uzun yıllardır İngiltere'de yaşamaktadır.

2009'da yayımlanan Tepedeki Yabancı adlı kitabıyla deneme dalında Memet Fuat Ödülünü aldı. "Edebiyat değerlerine sürekli bağlılığı ve farklı edebiyatlar arasında köprü oluşu" gerekçesiyle 2011 yılında Erdal Öz Edebiyat Ödülüne layık görüldü.

Toplu şiirlerini Yol Notları adıyla yayımlamıştır. Yalın, hayatla bağları güçlü, anlatımcı bir şiir anlayışının iyi örneklerini verdi. Son yıllarda anlatı tadında yazdığı gezi kitapları çok kendine özgü ve önemli bulunmaktadır.

Reviews

[Hakan · Rating 3 out of 5]

Kendisi de şair olan - diğer başka bazı edebi özelliklerinin dışında tabii - Şavkar Altınel’in şiir üzerine yazdıklarından bir derleme. Bazı ayrıksı düşünceleri şaşırtsa da - örneğin Ahmet Haşim, İlhan Berk, Hilmi Yavuz gibi Türk şiirinin ustaları sayılan isimleri ve ismini vermediği ama kimler olabileceğini az çok tahmin edebileceğiniz şairlerimizi bir kalemde çizebilmesi gibi - şiir meraklılarına yeni perspektifler sunabilmesi açısından yararlı bir kitap. Önde gelen bazı İngiliz şairlerine ilişkin de dikkate değer saptamaları var.

[figuratifspiker · Rating 4 out of 5]

Altınelden okuduğum metinlerde Refik Halidin ruhunu duyuyormuşum.

etkilenme veya benzeşmekle alakalı değil: apayrı sesler. üslupları bambaşka. şiire yaklaşımları zıt sayılabilir (RHK da Ahmet Haşimciydi yanlış hatırlamadıysam). fakat RHK bu metinleri okusa, en azından Türkçe kullanmını onaylarmış gibi geliyor; zira ikisi de Türkçe okuduğunuzu ve okuduğunuz bu dilin müthiş dönemeçleri olabileceğini hatırlatan incelikli, bir o kadar da çarpıcı bir dille yazıyor.

işin garibi biri sürgün, öteki ömrünün çoğunu "dışarıda" geçiren ve daima oradan bakan bir seyyah; ama metinlerindeki ustalık İtalyada yaşamanın İngilizcesine iyi geldiğini söyleyen Parksı hatırlatmıyor değil. tamlamayı pek itici bulmama rağmen "lezzetli metinler" diyesim var. hele Altınelin gençliğinde yazdığı ve değiştirmeden sona eklediği o krinç metni okuduktan sonra olgunluğa varmış Altınelin değeri ikiye katlanıyor. (anlaşılan devrik cümleleri bunca nadir kullanması, bazen hiç kullanmaması bilinçli bir tercihmiş, biliyordum!)

biçimi bir kenara koyup Altınelin şiir üzerine söylediklerine baktığımızda Romantizme İngiliz öncüleri üzerinden göz kırpan bir tür benci'lik okunuyor: nitelikli şiirin belkemiği olarak deneyimi bellemiş bir anlayış.

Heidegger bir yerde gerçek bir şairin tek bir şiiri olduğunu, durmadan, hiçbir zaman bütünüyle yazamayacağı bu tek şiiri yazdığını söyler. Ben de aynı görüşteyim. Şiir şairin neler yapabildiğini kanıtlamaya çalıştığı bir hüner gösterisi değildir. Gerçek şiir hünerden değil, saplantıdan çıkar. Şair için son derece önemli olan bir deneyim vardır. Bu deneyim Wordsworth için doğayla yüz yüze olmak, Larkin için düşkırılığı içinde taşra İngiltere'sinde yaşamak. Yahya Kemal için ardında büyük bir "Vatan" varken, gene de köksüz ve göçebe olmaktır. şair ısrarla, saplantıyla bu deneyime döner ve bütün dünyayı, hayatı onun ışığında yorumlar. (s123)

bu her açıdan Rollo Mayin yaratıcılığı didiklediği metinde "karşılaşma anı" dediği, gerçek anlamda yaratıcı bir insan için kurucu denebilecek o deneyim tipine benziyor. Altınel bunu şairler için söylemişse de ruhunda şiir olan (o ne demekse) ve dönüp dönüp aynı hikâyeyi anlatan (Fossenin Aslesinin demesiyle aynı resmi yapan) romancıların bu karşılaşmadan nasibini aldığını söyleyebilmeliyiz.

yıllar önce gidenin dönüşünü ve geçmiş yılların kaybolan gençlikten başka hiçbir şeyi değiştirmemişliğini Sandor Maraide, asla bitmeyen projelerin gölgesinde küçülen ve bu uğurda kendini ve çevresindekilerin ömrünü yiyen yaşlı adamların homurdanmalarını Bernhardda, Baba ve Babanın sonsuz kapıları arasında anahtarsızca bocalayıp duran adamı Kafkada buluruz örneğin.

(s123 devam:)Bu kendini tekrarlamak değildir, çünkü hiçbir zaman bütünüyle kuşatılıp tüketilemeyen söz konusu deneyim şair için de, bizim için de her zaman canlı ve yenidir.

şimdi, kitaptaki metinlerin çoğu yirmi küsur sene önce yazılmış ama hâlâ, en azından bir açıdan geçerli görünüyorlar: Nur Alanın herhangi bir şiirine baktığınızda ya da kuramcı Marjorie Perloffun andığı, alıntıladığı ve hatta bazen övdüğü çağdaş şiirlerden birkaç satır okuduğunuzda dimağınızı kuşatan o oyunbazlıktan bahsediyorum.

...ama temelde ilim, hüner ve mazmunlar peşinde koşarak oyun oynayan bir şiir. Şairlerimiz genelde bir şey söylemek için değil, nasıl söz oyunları yapabildiklerini, ne tür çarpıcı imgeler üretebildiklerini, hangi yabancı ya da Osmanlıca sözcükleri bildiklerini ve son zamanlarda neler okuduklarını göstermek için yazıyorlar. Sorun bu şiirin kolay ya da zor anlaşılır olması değil, içindeki onca malzemenin ardında çoğu kez ortada zaten anlaşılacak bir şey olmaması. (s18) (italik yazarın, bold benim)

oyunbazlığa hiç bulaşmadan diyeceğini yalın bir biçimde anlatanların tarafında duran en popüler isimlerden biri, Ocean Vuong, acaba gerçek bir şair mi sorusuna yanıt verebilecek düzeyde hissetmiyorum hâlâ. galiba gidip Anne Carson okuyacağım.

dipnot: Altınelle röportaj yapan kimse neden "neden roman yazmadınız?" diye sormuyor. beyefendi belli ki vaktiyle bunun hayalini kurmuş. "neden vazgeçtiniz?" diye neden kimse sormuyor??? başka bir yerde bu soruya (ve umuyorum ki cevabına) tesadüf etmiş biri varsa yoruma yazsın pls.

[Berk Çetin · Rating 5 out of 5]

Şiir ve edebiyat üzerine, hatta genel olarak sanat kuramı üzerine okurunu kendi içinde bu denli düşünmeye ve tartışmaya iten ikinci bir eseri -en azından Türkçe yazılmışlar arasında- bulmak herhalde çok zor olsa gerek.

[Osman Tümay · Rating 4 out of 5]

Şiirin neden daima olacağını merak edenler için. Altınel’in edebî kişiliğini de.