Bütün Şiirleri

by Asaf Hâlet Çelebi

Asaf Halet Çelebi, çağdaş / çağcıl şiirimizin ilklerinden: Bütün havzaları ve deltalarıyla eski -hatta nerdeyse arkaik- bir dil ve söylemle modern bir şiir kurdu; kendi deyişiyle "tıpkı hayatta olduğu gibi müşahhas ile mücerred bir alem" yarattı. Ölümünün 40. yılında, Asaf Halet Çelebi'nin (bulunabilen) bütün şiirleri bir araya geliyor. İlk kez (şairin elyazısıyla düzelti ve değişiklikler içeren He ve Lamelif nüshaları ışığında) notlarla ve Seyhan Erözçelik'in "Son Vezir Asaf'ın Şiir Dünyasında Nedircikler" başlıklı "şerh" denemesiyle birlikte.

Genres: Poetry, Turkish Literature, Turkish

128 pages, Paperback

First published January 1, 1998

About the author

Dahiliye Nezareti Şifre Kalemi Müdürü Mehmet Sait Halet Bey'in oğlu olan Çelebi İstanbul'da doğdu. Galatasaray Lisesi'nde 8 yıl eğitim gördü. Babasından Fransızca ve Farsça, Mevlevi Şeyhi Ahmet Remzi Dede (Akyürek) ile Rauf Yekta Bey'den musiki ve nota dersleri aldı. Kısa bir süre kaldığı Fransa'dan dönüşünde üç yıl Sanayi-i Nefise Mektebi'nde öğrenim gördü. Adliye Meslek Mektebi'nden mezun oldu.
Üsküdar Adliyesi Ceza Mahkemesi zabıt kâtipliği yaptı. Osmanlı Bankası, Devlet Deniz Yolları İşletmesi'nde çalıştı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü kitaplığında görevliyken yaşamını yitirdi.
Gençlik yıllarında divan edebiyatından etkilendi. Gazeller ve rubailer yazdı. 1937'den sonra serbest ölçü kullanmaya ve Batı şiirinin tekniklerine yönelmeye başladı. Yeni şiir akımının önde gelen dergilerinden Ses, Hamle, Sokak, Servet-i Fünun-Uyanış'ta ve Gün gazetesinde 1938-1941 yılları arasında ilk şiirleri yayınlandı. Bu şiirlerinde ergenlik çağına ait duygular, çocukluk, masallar ve tekerlemelerin gerçeküstü dünyası gibi temaları kullandı. Hırsız, Trilobit ve Cüneyd adlı şiirlerinin Fransızca çevirileriyle birlikte 45 şiirin bulunduğu He'nin (1942) ardından aynı çizgide on şiirin yer aldığı Lamelif'i (1945) yayımladı. Bütün şiirlerinin toplandığı Om Mani Padme Hum (1953), Çelebi'nin içrek ve gizemci şiirini bütünüyle gözler önüne serer. İstanbul dergisinde yayımladığı Benim Gözümle Şiir Davası (Temmuz-Aralık 1954) adlı altı makalede poetikasını açıkladı. Ses, imge, anlam ve düşünce olarak kültürler arası ve metinler arası bir nitelik taşıyan şiirleriyle Asaf Hâlet, Türk şiirinde "modern gelenekçi" tavrın temsilcisi oldu.
İlk dönem eserlerinin ardından, şiirlerinde dinlerden, ideolojilerden, toplumsal olaylardan çok Anadolu-İran-Hindistan çizgisi üzerinde uzanan bir yaşamın görünümlerini sesler aracılığıyla dile getiren şair, şiirin tıpkı hayatta olduğu gibi soyut araçlarla soyut bir dünya yarattığına inandı. Kendisinden sonra gelen nesli soyut şiir anlayışının Türk Edebiyatı'ndaki ilk tanımlarını yaparak etkiledi. Şiire bakış açısını "Mesela esasen, müşahhas malzeme ile mücerret olan hayali yaşatabilmektir. Yani mücerret şiir, bilakis mücerret mefhumlu kelimelerden mümkün mertebe soyunmuş olan ve toplu bir halde mücerret bir mana anlatan ve bize o ihtisası veren ruh anının ifadesini taşıyan şiirdir." diyerek açıkladı.
Şiirlerinin yanı sıra eski edebiyat ile ilgili çalışmalarıyla da tanınan Çelebi, Hint ve Fars Edebiyatları üzerine yaptığı çalışmaları dergilerde ve kitaplarda yayınladı. Bu konuda yazdığı makalelerden biri 1949 tarihli Şadırvan Dergisi'nde bulunabilir. Ayrıca, çeşitli dergilerde yayınlanan düz yazıları ve Hint edebiyatı üzerine makalelerini Semih Güngör, Asaf Halet Çelebi incelemesiyle birlikte yayınladı.

Reviews

[trestitia ⵊⵊⵊ deamorski · Rating 4 out of 5]

İlk şiir 'Cüneyt'e "daha ilk şiirle bu nasıl bir iştir, aman rabbül alemin! (işte bu şairi bilmek, o aşırıyorumculuğu, didik didik etmeyi etmek gerek)" derkenarını tuttuktan sonra tümü itibari ile diyorum, belki günümüz/genç kuşak için diyemezsin ancak en çok onlar için demeliyiz gibime geliyor; ama yorumlamaktan zarar gelmez. Elbette her şair / yazar için de diyemezsin; kapalı, sembolist, sürreal, abstract vs. için her birinin kendince farkı var ama düz, açık anlatımlı şairin de imlerini, o imgelem dünyasını anlamaya çalışmak için çok çaba sarf etmek gerekiyor gerçekten. Acaba diyorum bazen biz gözden çok şey kaçırıp olumsuz eleştiri yapıyor muyuz, anlamaya çalışmadığımız için; çünkü zaten anlayamayız tam olarak, o yüzden çalışmak dedim. Tabii Çelebi "formülleri çözmek beyhudedir, yabancı kelimelerin anlamlarını lügatten aramak lüzumsuzdur" dese de; ona göre "çünkü şiir kelimelerin bir araya gelmesinden hasıl olan büyük bir kelimedir" (Benim Gözümde Şiir Davası).

İkinci şiir 'He' ile hassiktiri bastım. Ki daha sonra da bana lisenin okul kütüphanesinde görevli olduğumuz (yeniden yapılıp ve düzenlenmişti) zamanlarda çaldığım Aynadaki Narkissos geldi aklıma; şu yorumu yazarken elime aldım; kitap Asaf Halet Çelebi ile açılıyor; Mine'l Aşk ve Ene'l Hak diye de iki bölüm mevcut; aralarda da Hinduizm'den bolca var :') Geçen yine süperim.

Bu yüzden aşırı imgeleme bağlı şiirlere duyduğum hayranlık kadar kırgınlık da var. Aşırı çözümleme gerekiyor. Bana geçemeyecekse, benim günahım ne? O yüzden böyle bir şairi, ARO Everest'ten, anlam bakımından Seyhan Erözçelik ve Beşir Ayvazoğlu'un enfes notları haricinde Selahattin Özpalabıyıklar'ın da yararlı olduğunu düşündüğüm çalışmasına yer verilmiş. Dizgi nedeniyle biraz karışık ve zor oldu ama, inanılmaz faydası da oldu; lakin bana yetmedi. YKY baskısının içerisinde Seyhan Erözçelik'in de notları var, kitabın pdf'i mevcut internette. Ayrıca ben şu, şu, şu, şu, şu literatürlere baktım.

Popüler olmuş (ki o dönem için 'deneysel' adledilecek şiirler; kendini garip akımından saymayan ve olmayan), Çelebi de popüler olmuş ancak islam/tasavvuf ağır basıyor haliyle ve hristiyanlık da var. Ayrıca masal ve efsanelerden, hatta kendi rüyalarından/'altbilinci'nden beslenen temalarını kimi masalsı, kimi çocuksu (ben sevemedim o şiirleri), kiminde de tarifini edemediğim bir ağızla anlatıyor. Fantastik denilebilecek bir alem içindeyiz eğer genellersek; rüya, masal, şark fark etmiyor.

Şiirler bana sorarsanız imgelerle birbirine bağlı. Zaten yakın ve aynı eksen etrafında yürüyenler için diyorum, bağlılıktan kastım bir takip ediş değil, metinlerarasılık yani efenim.

Kendi deyimi ile, yukarıda dediğim 'şuuraltı' şiirler. Yine kendi deyimi ile 'somut malzemelerle soyut bir alem yaratmak' şiir. Ancak Çelebi'nin formül dediği şeyler sanırım daha çok şiirin musikisini ve motiflerini besliyor; bir dil mühendisliği söz konusu değil. Gelenekten beslenen ancak eski biçimi reddedip yeniliğe yönelen bir tavrı var (bu cümleyi kendim mi yazdım şu an hatırlamıyorum ama hiç benim gibi durmuyor, intihalden yerilmeyelim.)

He ve Sidartha gibi formülize edilmiş ya da Cüneyt gibi imlenmişler hariç, o masalsı ve kısmı rüyaları içeren şiirlerde tekrar var mı, bana sorarsanız var. Biraz daha şiir olsa aynı imgelerle, tekrara düşmüş derdim, baygınlık geldi derdim. Çünkü sanmayın ki çok kelime kullanıyor Çelebi. Neredeyse günümüzde popüler olan minimal şiir anlayışı kadar kısa hem de.

Çarpıp toplayınca biçim, tema ve beslendiği kaynak ayırmadan söylüyorum, şiirlerinde varoluş serzenişleri çok şiddetli. Buna ontolojik deyin, ben deyin, öz deyin, şey deyin bilemem. Hiç 'asaf halet varoluşçuluk pdf' diye aratmadım, bariz olanı aramadım; ancak okuduğum literatürlerde gördüm.

Okuduğum harici düşündüğüm, 'bu mudur' acaba dediğim şeyler de oldu; kimi şiirlere farklı ya da kısmen benzer yorumlama getirenler de mevcut. Ayrıca 'Kainat' şiirine dair bir şey göremedim ben; birisi okuyup gelsin tartışalım çok istiyorum. O yüzden diyorum ya aşırıyorumculuk ya da Çelebi haklı, merakta kalalım (ve büyülenelim). Örneğin 'Halayıklarım' şiiri hiçbir şey ifade etmeyebilir size; üzerine okuyunca "haaa" diyebilirsiniz, tavrını anlarsınız ve takdir edersiniz, ettim de; ancak yine de bana geçmedi o şiir. Tekniğin öne geçmesi diyorum ben buna.

"...
ibrahim
gönlümü put sanıp da kıran kim"

asaf halet'e neden son vezir deniyor bunu bilen aydınlatsın
xoxoxo
iko

[Mehmet · Rating 5 out of 5]

"sana bakarak
bütün yüzleri unutmak" (s.68)

Kozmosla dans eden şiirler bunlar. Gerçekliğin tül perdesini esintisiyle dans ettiren şiirler. Uzak doğudan sufizme, aşktan yalnızlığa içerisinde binbir tınıyı barındıran şiirler. "Neden okumaya bu kadar geç kaldım?" sorusunu sordurur insana. Derin ontolojik katmanları vardır her birinin... Felsefe vardır bu şiirlerde!

"bir adım attığım yerde
ne vardı ki
gitmemle kayboldu" (s.53)

Hiçbir şiirde böyle güzel yankısını bulmamıştım gerçekliğe duyulan o "şüphe"nin.

"ben uçarım
gökler uçar" (s.49)

Bir defa okumak yetmez bu şiirleri.
Bir daha, bir daha okumalı!

[Mustafa Şahin · Rating 5 out of 5]

Genel itibariyle gizemli ve mistik bir şair Asaf Halet Çelebi. Şiirlerinde yer yer kendini oldukça hissettiren bir ahenk de söz konusu. Okuduğum Everest Yayınları baskısı ise gerçekten şahane, kitabın yarısına yakını açıklayıcı notlardan oluşuyor.

Benim için kitaptaki tüm şiirler bir yana, Mâra bir yana oldu. O yüzden onu yazmadan edemeyeceğim:

MÂRA

bilmemek bilmekten iyidir
düşünmeden yaşayalım
mâra
günü ve saatleri ne yapacaksın
senelerin bile ehemmiyeti yoktur

seni ne tanıdığım günleri hatırlarım
ne seneleri

yalnız seni hatırlarım
ki benim gibi bir insansın

tanımamak tanımaktan iyidir
seni bir kere tanıdıktan sonra
yaşamak acısını da tanıdım
bu acıyı beraber tadalım
mâra

başım omzunda iken sayıkladığıma bakma
beni istediğin yere götür
ikimiz de ne uykudayız
ne uyanık

[Gizem Bilkay · Rating 4 out of 5]

içime atılmakta
kesilmiş ve derisi yolunmuş kafalardaki
kan pıhtılı gözler
içime atılmakta bir kuyudan
32 yaşında merhum ömer,ölğ atı ile
belvü bahçelerinde rakı içen sarhoşların
boyalı kadınları kıskanan bakışları
uyuşmuş todi nağmeleri
içime atılmakta
orada ne bulacakları meçhul
orada ne bulacaklarından habersiz

yirminci asır diye böbürlenen
alık yarı-münevverler
sigaralarını yakıyor keyifle
permanant saçlı pijamalı rüküş hanımlar
kutudan cızırtı çıkarıyor
Debussy'nin konserlerini dinledim
antisantimantallll
bayan ayten alaturka sevmiyor
ezberlemiş geridir diye

içimin sıkıntısı
bütün kutuları kırmak istiyor

[Işıl · Rating 5 out of 5]

Harika harika... Az şiir bırakmış Asaf Hâlet ama masalsı, mistik, hüzünlü ne varsa da koymayı başarmış. Tasavvuf öğelerini barındıran şiirlerini daha iyi buluyorum ancak. Everest’ten 3. Baskı var elimde; kitabın sonuna konulan açıklamalar çok yardımcı oldu. Şiir okuma deneyimini yavaşlatsa da bu notları deşelemek, en iyi okuma bu şekilde olabiliyor.

[boraqued · Rating 4 out of 5]

çok etkilenmedim ancak bir yanıma sürekli etkilenmeyi düşletti. sanırım bu da bir başarıdır. trilobit ve ilk şiirlerinden biri bunu başarmaya en yaklaşandı

[Kahveci · Rating 4 out of 5]

Yıllarca çalışmama rağmen (tembellik kısmı çalışmayı malesef geçiyor) iyi bir İngilizce seviyesine ulaşamamış biri olarak, yabancı dil bilenlere karşı ekstra bir yakınlık besliyorum. Bu açıdan Asaf Halet Çelebi oldukça donanımlı bir şair. Şiir yazabilecek düzeyde Fransızca bilgisinin olması beni oldukça etkiledi.

Hem hece ölçüsüyle hem de serbest ölçüye şiirler yazmış; her iki türde de ustalığını göstermiş diyebilirim. Kitabın son kısmındaki ek açıklamalar şiirleri anlama açısından oldukça faydalı ve doyurucu olmuş.

[Celil · Rating 4 out of 5]

İçinde, bugün ayrı ayrı bulmanın zor olduğu -gerçi Babil sahafta, He'nin, Asaf Halet'in kendi el yazması bir nüshasının olduğunu söyleyebilirim --kaç para demeyin, ne ben söyleyeyim, ne siz sorun?! :)--- He, Lamelif ve Om Mani Padme Hum'da yer alan tüm şiirlerin ve bunlara sonradan eklenmiş ve -eklenmemiş- o kitaplarda yer almamış başka şiirlerin de yer aldığı; sırf bu sebeple bile alınası bir derlemedir. Teşekkür ediyor, alkışlıyoruz yayımcılarını...

[Fatih Ztrk · Rating 5 out of 5]

'İçimin sıkıntısı
Bütün kutuları kırmak istiyor'

[yagmur kasım · Rating 4 out of 5]

ibrahim
icimdeki putlari devir
elindeki baltayla
kirilan putlarin yerine
yenilerini koyan kim

gunes buzdan evimi yikti
koca buzlar dustu
putlarin boyunlarin kirildi
ibrahim
gunesi evime sokan kim?

asma bahcelerinde dolasan guzelleri
buhtunnasir put yapti*
ben ki zamansiz bahceleri kucakladim
guzeller bende kaldi
ibrahim
gonlumu put sanip da kiran kim.

*eski babil hukumdari olan buhtunnasir’in, esi memleketini cok ozluyor diye ona olan askindan meshur babil’in asma bahcelerini yaptirdigi rivayet edilir.

inanilmaz bir siir, her seferinde beni mahvediyor.

[Ali]

ibrahim
içimdeki putları devir
elindeki baltayla
kırılan putların yerine
yenilerini koyan kim

güneş buzdan evimi yıktı
koca buzlar düştü
putların boyunları kırıldı
İbrahim
evime güneşi sokan kim

asma bahçelerinde dolaşan güzelleri
buhtunnasr put yaptı
ben ki zamansız bahçeleri kucakladım
güzeller bende kaldı
İbrahim
gönlümü put sanıp da k��ran kim

[serin · Rating 5 out of 5]

her şiiri anlam kadar bilgiyle dolu, kesinlikle her şiirin de ayrı bir zevk aldım.

[Ömer Talha · Rating 4 out of 5]

Sembolik ve yalın anlatımlara sahip şiirler

[Rümeysa · Rating 4 out of 5]

şiirin iyi olup olmadığının kararının sadece hissettirdiklerine bağlı olduğunu çok iyi gösteriyor. son 50 sayfadaki açıklamaları çok ilham verici buldum

[Zeynep · Rating 5 out of 5]

Yalnızca İbrahim şiiri bile yeter

[Pınar · Rating 5 out of 5]

Asaf Hâlet Çelebi'nin şiirleri başka hiçbir şeye benzemiyor.

[elif · Rating 3 out of 5]

osym onu sormadıgı icin icimdeki siniri dindirir belki diye otobuste okudum.

[Gamze Demirhan · Rating 5 out of 5]

Bilmemek bilmekten iyidir
Düşünmeden yaşayalım
Mâra

[Zaroq · Rating 5 out of 5]

Alışılmadık olanın çarpıcılığı..

[Mehmet Dönmez · Rating 3 out of 5]

Dini referansları kullanması çok hoş

[Alican Akülger · Rating 5 out of 5]

"asma bahçelerinde dolaşan güzelleri
buhtunnasır put yaptı
ben ki zamansız güzelleri kucakladım
güzeller bende kaldı
ibrahim
gönlümü put sanıp da kıran kim" s.16

[Emre · Rating 4 out of 5]

Çok ketum bir şair. Az yazmış. Yine de 4-5 inanılmaz şiirini okuyabiliyoruz. Var olsun!

[Nusret · Rating 3 out of 5]

Şairlerin şiir kitaplarını okumaya pek alışamadım, ama yine de denk geldikçe okuyorum. Bana kalırsa her şairin her şiiri okunmaz. Bazı şiirler beğendiğin, okudukça hoşuna giden, seni etkileyen ve iyiye işaret şeyler düşündüren şiirler, o yabancı, ama aynı şairin şiirleriyle karşılaşınca bir tuhaf olunabiliyor, bununla birlikte şiirler okunabilir.

[atito · Rating 5 out of 5]

inanılmaz güzel

[Yasemin · Rating 4 out of 5]

Kesinlikle hayran kaldım. O kadar "ilginç" alışılmadık bir üsluba sahip ki Asaf Halet Çelebi, bir yandan anlamaya çalışıp aynı anda büyülerine kapıldım ki his akışı muazzamdı.