Totaal witte kamer

by Gerrit Kouwenaar

De nieuwe dichtbundel van Gerrit Kouwenaar opent met de reeks een glas om te breken, die ter gelegenheid van zijn vijfenzeventigste verjaardag als extra fraaie leparello verscheen. Hij sluit een indrukwekkende reeks gedichten van rouw, die hun aanleiding hebben in de dood van Kouwenaars vrouw Paula, maar op de lezer in de eerste plaats een algemeen geldige, ja nu al klassieke indruk maken. Tussen die twee afdelingen in staan gelegenheidsgedichten in engere zin, maar als het waar is dat alle goede gedichten gelegenheidgedichten zijn, dan geldt dat wel in het bijzonder voor die van Kouwenaar, onder wiens handen al het particuliere en anekdotische in zijn tegendeel verkeert.

Genres: Poetry

44 pages, Paperback

First published January 1, 2002

About the author

Nowadays he is considered "the grand old man of Dutch poetry" and collected nearly all the literary prices one can collect in the Netherlands.

Kouwenaar debuteerde in de Tweede Wereldoorlog met een aantal clandestiene uitgaven, waaronder Vroege voorjaarsdag. Hij schreef in die jaren voor het communistische verzetsblad De Waarheid en na de bevrijding voor Het Vrije Volk.

Hij was verbonden aan het tijdschrift (Reflex), en kwam in contact met de Experimentele Groep Holland en later met het experimentele kunstenaarsgezelschap Cobra. In 1949 publiceerde hij samen met de Cobra-schilder Constant Goede morgen haan, een combinatie van gedichten en tekeningen (Peinture-mots).

Aanvankelijk een meer sociaal en politiek bewogen experimentele dichter, later is zijn werk meer gericht op het taalgebruik in de poëzie. Kouwenaar streeft naar poëzie die autonoom is en voor zichzelf spreekt. Kouwenaar maakte ook talrijke vertalingen van toneelstukken o.a. van Brecht, Dürrenmatt, Hochhuth, Weiss, Kroetz, Sartre, Tennessee Williams, Stoppard, Osborne en Pinter.

His poems have been translated and published in anthologies in numerous languages. Full collections have appeared in English, French, German, Polish and Swedish.

Reviews

[Ron Roelandt · Rating 4 out of 5]

Wat is de taal van water, wat is de taal van sneeuw, van de wind. De taal, het woord, het is zo flinterdun, zo vluchtig. Zo oppervlakkig, als je haar ware gewicht meet. Je komt niet eens aan de 21 gram, het gewicht van onze ziel, zoals Duncan MacDougall met een experiment uit 1907 wilde bewijzen. Wie daar niet in gelooft komt wellicht tot de conclusie dat de ziel niet bestaat, en dus geen gewicht heeft. En we zijn weer terug op het werkelijke gewicht van het woord. Voor wie stelt dat een woord in geschreven vorm ten minste het gewicht van de inkt of van het grafiet heeft, verwijs ik naar René Magritte. Ceci n’est pas une pipe.
Prachtig dat iets wat geen gewicht heeft zulke diepe indrukken achter kan laten. Indrukken die je op hun beurt niet kan zien, maar die je voelt.

Dit zijn gedachten die bij me opkomen als ik mijn eerste bundel van Gerrit Kouwenaar lees, “Totaal witte kamer”.


,,
woorden op glas

Woorden op glas, het kan haast niet minder
men kijkt er doorheen zover het oog taalt

wat zich tussenbeide sprakeloos spiegelt
hangt van het licht af, zomer of winter

soms ziet men hoe over verwonderde lippen
letters verschijnen alsof men ze ademt

soms vallen ze in een ogenblik samen
en zijn ze voorgoed van spiegels bevrijd

woorden op glas, maar kijk, het wordt donker
de winter spelt winter, de zomer spelt zomer
de tijd spelt de tijd –
''


Voor Paula.
Ik las dat Kouwenaar “Totaal witte kamer” op heeft gedragen aan zijn overleden vrouw, Paula. Het verklaart wellicht enkele gedichten, maar ik geloof niet dat het echt uitmaakt. Woorden verdwijnen, vervluchten, koelen af op het moment dat ze uitgesproken zijn. Soms, heel soms worden ze onthouden.
Maar hoe, hoe zei hij dat ook alweer? Jij was erbij. Toch?
Weinig, of misschien is er wel niets met een een lager soortelijk gewicht dan het woord. Het leven wellicht.

Gerrit Kouwenaar – “Totaal witte kamer” (2002)
●●●●○ (3,5/5)

De complete recensie, met plaatjes, vind je hier:
https://rondetijd.blogspot.com/2022/0...

[Jip · Rating 5 out of 5]

echt echt echt echt heel goed - ik HOU van ritmische poëzie

parkwandeling

zo betrapt men de jaren, levensloop, ademnood, voet
stap na voetstap, verloren, ontlopen

grind dat men kust met zijn zolen, kind
dat men struikelde, naliet, verstrikt in een foto

bomen die namen ontvlezen, maanzieke honden, sterf
grage vrijgeesten, braakplekken, wanhopen

ingangen uithekken die nergens op sluiten, wan
vrucht van vrijheid, ruiker van uitwas, uit
vlucht van doden-

[Marte De Schutter · Rating 5 out of 5]

Terwijl het laatste gedicht het tijdstip verteert
staat de maker geledigd op van zijn tafel
hij reinigt zijn vleesmes en kijkt uit het raam

op de sierbestrating zieltogen de bladeren
verlost van hun zomer, de windengel hurkt
in het eeuwige onkruid en wacht tot er tijd is

dus vredig de avond vol afscheid en oorlog
wereld waarheid en liefde behelzen onkwetsbaar
hun ijzeren letters

nu nog iets eetbaars, bloedbeuling witbrood
dan eindelijk slapen, zwart is de mode

[Yanni Ratajczyk · Rating 4 out of 5]

Kouwenaar blikt terug op geleefde levens. Het leven van de tastende dichter op zoek naar inzicht en verlichting en het gedeelde leven van een koppel zielsverwanten worden treffend vertaald in een kenmerkend sobere, maar paradoxale woordenschat. Naast het titelgedicht dat tot de meest ontroerende Nederlandstalige verzen van de afgelopen jaren behoort, vind je er veel pareltjes om te lezen, te herlezen, en die je tussendoor zonder verweer naar adem doen happen:

niet geschreven

Dat je door het huis loopt
in mijn donker prevelt, je stilte inspreekt
in mij aflegt, opeet, nee
dat kan niet waar zijn, niet gezegd
niet gehoord niet geschreven

je bent zo volledig alom afwezig, zozeer
in verhangen kleren onteeuwigd
dat je koude voeten mijn passen inhouden
op de verbruikte stilstaande treden
van de weerloze trap naar beneden:

eter kom eindelijk eten, het vlees
is je lievelingseten, het glas
vult de tijd, het brood
blijft de honger, het enige -

[Freek de Koning · Rating 4 out of 5]

“…je bent zo volledig alom afwezig / zozeer in verhangen kleren onteeuwigd / dat je koude voeten mijn passen inhouden / op de verbruikte stilstaande treden / van de weerloze trap naar bendeden”

Omdat ik de bundel in één klap uitlas, in tegenstelling tot de andere duizend bundels die ik heb, toch maar gelogd.

Prachtig. Kouwenaar op zijn allerbest. Zintuigelijk, zeer geabstraheerd, met prachtig gevoel voor ritme en rijm. Mooi hoe hij rouw en associaties daarop steeds als “suggestie” meegeeft, subtiel in bizarre beelden en zinstructuren.

Fijn om deze als bron voor mijn eindperformance van dit jaar te gebruiken!!! Zin in!!!!!

[Jip · Rating 5 out of 5]

Laten wij nog eenmaal de kamer wit maken
nog eenmaal de totaal witte kamer, jij, ik

dit zal geen tijd sparen, maar nog eenmaal
de kamer wit maken, nu, nooit meer later

en dat wij dan bijna het volmaakte napraten
alsof het gedrukt staat, witter dan leesbaar

dus nog eenmaal die kamer, de voor altijd totale
zoals wij er lagen, liggen, liggen blijven
witter dan, samen -

Uit: Gerrit Kouwenaar Totaal witte kamer. Amsterdam: Querido, 2002, p. 38.

[Aartjan ter Haar · Rating 5 out of 5]

Na de documentaire met de gesproken gedichten, lijkt de bundel hermetischer. Afwezigheid in woorden is niet hetzelfde als afwezigheid in beelden. Al is lezend is anders dan luisterend en kijkend, de reeks totaal witte kamer blijft aanspreken.

[Mats · Rating 5 out of 5]

godverdomme godverdomme godverdomme

[Hemel · Rating 2 out of 5]

en dat terwijl bach het in de ijssalon liet afweten (smh)

[Willem]

"nergens een antwoord, onzegbare vragen"

[Hans Marijnissen · Rating 4 out of 5]

Prachtige, degelijke, soms wat hermetische poëzie, niet zonder humor en distantie geschreven.