Dr. Şefik Hüsnü Deymer: Yaşam öyküsü, Vazife yazıları

by Erden Akbulut (Editor)

Şefik Hüsnü, 7 Nisan 1959’da, sürgün olarak bulunduğu Manisa’da yaşama gözlerini yumdu. Ömrünün kesintisiz 40 yılı boyunca, 1919’dan 1959’a kadar Türkiye komünist hareketinin örgütlenmesinde, düşünsel platformlarının geliştirilmesinde ve yönetilmesinde önde gelen bir rol oynadı. Yaşamının on yılı aşkın bölümünü cezaevinde, 13,5 yılını siyasal sürgünde geçirdi.

Şefik Hüsnü çalışmasına başlarken, önce varolan biyografileri toparladık ve bunları da kitabın II. Bölümünde bilgilerinize sunuyoruz. Ardından Şefik Hüsnü’nün RGASPI (Rusya Devlet Sosyal Siyasi Tarih Arşivi) şahsi dosyasını inceledik. Daha sonra Rasih Nuri İleri Arşivi’nde bulunan Şefik Hüsnü’nün özellikle aile yaşamına ilişkin dosyasının bir nüshasını edindik, Rasih abiye teşekkür ediyoruz. Nihayet Şefik Hüsnü’nün Fransız Ulusal Arşivlerinde bulunan Paris Üniversitesi’ndeki öğrenci dosyasının bir kopyasına ulaştık. Bu çalışmada elbette bu kaynakların yanı sıra TÜSTAV Komintern Arşivi Döküm 1’de yer alan bir dizi belgeden ulaştığımız bilgileri de kullandık.

Rasih Nuri İleri Arşivi’nde bulunan, Şefik Hüsnü’nün eşine yazdığı mektup ve kartlar, bizim resmi metinlerden asla erişemeyeceğimiz onun duygu dünyasının kapılarını bizlere açıyor, onun insan yanını anlayabilmemize olanak veriyor. Şefik Hüsnü’nün kullandığı Fransızcanın yüksek seviyesi, edebiyat dünyasına göndermeleri, geniş kültürünün birer örneğini oluşturuyor.

RGASPI’de bulunan şahsi dosyası ise, bize, Şefik Hüsnü’nün bugüne dek bilmemiz olanaklı olmayan Komintern’deki yaşamı ile ilgili bilgiler sağlıyor. Kendi kaleminden özgeçmişinde 1905 Fransa’sında Jaures ile tanıştığını, Marx ve Engels’in eserlerini I. Dünya Savaşı’ndan sonra inceleyebildiğim, 1922’de Komünist Bey an name'yi tercüme ettiğini yazıyor. Öte yandan 1929’un 2. yarısında yurtdışına çıkışından 1939’da Türkiye’ye dönüşüne kadarki süreçte Şefik Hüsnü’nün bulunduğu ülkeler ve yürüttüğü faaliyetler hakkında ilk kez ayrıntılara ulaşıyoruz; gerek Enternasyonal Yürütme Komitesi (KEYK) üyesi, gerekse Enternasyonal Kontrol Komisyonu (EKK) üyesi iken EKK tarafından hakkında yapılan soruşturmaları, bu süreçte karşı karşıya kaldığı suçlamaları ilk kez öğreniyoruz. Hepsinden önemlisi, TKP’nin tüm dönem boyunca Genel Sekreteri olarak bilinen Şefik Hüsnü’nün 1934’ten sonra Sekreterlik görevini hiçbir zaman yerine getirmediği, 1937-1943 arasında MK faaliyeti içinde bile olmadığı da bu belgelerle ortaya çıkıyor.

III. Bölüm’de Şefik Hüsnü’nün Vazife gazetesinde yayınlanmış 5 makalesinin çev-rimyazısı yer alıyor.

Ek 1 olarak Komintern ’in Örgütsel Yapısı adlı kitaptan özetlediğimiz Komünist Enternasyonal’in Kongreleri ve Başlıca Yönetim Organları’nı sunuyoruz.
Ölümünün 51. yılında Dr. Şefik Hüsnü Deymer’in anısı ve mücadelesi önünde saygıyla eğiliyoruz.

Erden Akbulut
2010

152 pages, Paperback

Published January 1, 2010

About the author

1952’de İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesi ve AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu.
1976’dan itibaren değişik yayınevlerinde çevirmen ve redaktör, süreli yayınlarda yazar ve redaktör olarak çalıştı. İstanbul TKP davasında 1981-1984 arasında tutuklu olarak yargılandı. 1998’ten beri Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı’nda (TÜSTAV) yönetici olarak çalışıyor. Halen çevirmenlik, araştırmacı-yazarlık yapıyor. Yayınlanmış çevirileri: SBKP Deneyimi ve Devrimci Teori (Ahmet Şahin imzasıyla, Konuk Yayınları, 1978), Emperyalizm (Altuğ Yaral ve Uğurhan Berkok ile birlikte, 1. baskı Konuk Yayınları, 1979, 2. baskı Sosyalist Yayınlar, 1995), Körfez Savaşı (E Yayınları, 1990), Çöl Fırtınası (T. Ahmet Şensılay ile birlikte, E Yayınları, 1991), İmparatorluk Beşiği (T. Ahmet Şensılay ile birlikte, Alan Yayıncılık, 1992), Büyük Kargaşa (Alan Yayıncılık, 1993), Sultan Galiyev (T. Ahmet
Şensılay ile birlikte, Sosyalist Yayınlar, 1995), Cezayir Dramı (Halil Hacıalioğlu ile birlikte, Alan Yayıncılık, 1998), Komünist Enternasyonal (1919-1943) (Yordam Kitap, 2016). Yayımlanmış kitapları: Komintern Belgelerinde Nâzım Hikmet (TÜSTAV Yayınları, 2002), 1963- 1965 TKP Belgelerinde İşçi-Demokrasi Hareketi ve TİP (TÜSTAV Yayınları, 2003), TKP MK Dış Bürosu 1965 Tartışmaları (TÜSTAV Yayınları, 2004), 1929 TKP Davası (TÜSTAV Yayınları, 2005), Milli Azadlık Savaşı Anıları (TÜSTAV Yayınları, 2006), Türkiye Halk İştirakiyun Fırkası (1920-1923) (Mete Tunçay ile birlikte, 1. baskı Sosyal Tarih Yayınları, 2007), Nail Çakırhan Anılar (Sarı Defter, 2008)), Bilal Şen Anılar (Sarı Defter, 2008), Beynelmilel İşçiler İttihadı (Mete Tunçay ile birlikte, 1. baskı Sosyal Tarih Yayınları, 2009), Zeki Baştımar (Sosyal Tarih Yayınları, 2009), Dr. Şefik Hüsnü Deymer (Sosyal Tarih Yayınları, 2010), TKP 1965 Tartışmaları Muhalefet Mektupları (Sosyal Tarih Yayınları, 2011),İstanbul Komünist Grubu’ndan (AYDINLIK çevresi) Türkiye Komünist Partisi’ne (1919-1926) (Mete Tunçay ile birlikte, 3 cilt, Sosyal Tarih Yayınları, 2012-2013).

Reviews

[Bulent · Rating 4 out of 5]

TKP'nin uzun süre genel sekreterliğini yapmış, Kominter'de dünya komünist hareketinin yönetim ve yönlendirilmesinde rol almış, Dr. Şefik Hüsnü Deymer'in yaşam öyküsünü eksiksiz olarak sergilemek için bugüne kadar yazılmış metinleri ve arşivlerdeki belgeleri bir araya getiren çalışma Değmer'in anısına yoğun bir saygıyı da içinde barındırıyor.