Νησιώτικες ιστορίες

by Αργύρης Εφταλιώτης, Argyris Eftaliotis

Αργύρης Εφταλιώτης (1849 - 1924)
Φιλολογικό ψευδώνυμο (από το παραθαλάσσιο χωριό, του νησιού του, Εφταλού) του Κλεάνθους Μιχαηλίδη. Γεννήθηκε στο Μόλυβο της Μυτιλήνης, όπου και έμαθε τα πρώτα του γράμματα από το σχολάρχη πατέρα του. Καθώς εμφάνισε κλίση στο εμπορικό κατάστημα του θείου του στο Μάντσεστερ, και μετέπειτα στον εμπορικό οίκο των Ράλστερ, και μετέπειτα στον εμπορικό οίκο των Ράλληδων. Στο υποκατάστημα του οίκου στη Βομβάη συναναστρέφεται τον Αλ. Πάλλη, και προσχωρούν και οι δύο με ενθουσιασμό στο γλώσσα. Βραβεύεται το 1889 στο Φιλαδέλφειο διαγωνισμό για την ποιητική συλλογή του "Τραγούδια του ξενιτεμένου". Το έργο του διακρίνεται σε ποιητικό -η πρώτη δημιουργική του περίοδος- πεζογραφικό ("Νησιωτικές ιστορίες", "Μαζώχτρα", "Μανόλης ο Ντελμπεντέρης", κ.ά.) και μεταφραστικό: Βύρων, Αλκαίος, Σαπφώ και βέβαια, το opus magnum του, η απόδοση στη δημοτική της Οδύσσειας. "Οι φυλλάδες του Γεροδήμου" -την τραγική χρονιά του 1897- θέτουν το αίτημα της ελληνικότητας του Έθνους προκρίνοντας τη στράτευση στις ανάγκες της ιστορικής στιγμής.

35 διηγήματα:
Αληθινό παραμύθι
Ο καπετάν-Γιώργης
Ο παπα-Σωφρόνιος
Η Στραβοκώσταινα
Μαρίνος Κοντάρας
Ζάνος Χαρίσης
Πρώτη αγάπη
Η χαροκαμένη
Η Αγγέλικα
Ο βουβός
Ο γερο-Θανάσης
Ο μπαρμπ'-Αναστάσης
Η τρελή
Η βαρκούλα
Η τρομάρα του Σέργιου
Ο Παρασκευάς κι η κόρη του
Κρυφή αγάπη
Φωτιά
Ο θησαυρός
Αντρόγυνο για πάντα
Η βασιλόπιτα του Βαγγέλη
Ο Μιμής
Το βοσκόπουλο
Η Διαμάντω
Ο Κουτοζαφείρης
Ο μπαρμπα-Γιάννης και ο γάδαρός του
Αγάπη στο τραίνο
Αγάπη στο βουνό
Στη βάρκα
Το προσκυνητάρι του Άι-Νικόλα
Τ' αντροκόριτσο
Δυό αδελφάδες
Η άλαλη αδερφούλα
Το λαγούμι
Ο άσπρος

205 pages, Hardcover

First published January 1, 2009

About the author

Ο Αργύρης Εφταλιώτης (1849-1923) (ψευδώνυμο του Κλεάνθη Μιχαηλίδη) γεννήθηκε στο Μόλυβο της Λέσβου, γιος του δασκάλου Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη. Στη γενέτειρά του πέρασε τα παιδικά και μαθητικά χρόνια του και πραγματοποίησε τις εγκύκλιες σπουδές του στο ιδιωτικό σχολείο του πατέρα του. Το 1866 πέθανε ο πατέρας του και ο δεκαεφτάχρονος τότε Αργύρης ανέλαβε να συνεχίσει τη διδασκαλία των συμμαθητών του ως το τέλος της χρονιάς. Το 1866 ξενιτεύτηκε λόγω των οικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε η οικογένειά του. Εργάστηκε αρχικά στην Πόλη, κοντά στον τραπεζίτη αδερφό της μητέρας του και κατόπιν στο Μάντσεστερ της Αγγλίας, όπου συνδέθηκε φιλικά με τον Αλέξανδρο Πάλλη και τον Δ.Π.Πετροκόκκινο και εντάχτηκε στον πυρήνα του δημοτικιστικού κινήματος. παράλληλα υπήρξε ενεργό μέλος του ελληνικού φιλολογικού συλλόγου Λόγιος Ερμής του Μάντσεστερ, πραγματοποίησε ομιλίες, μελέτησε τους αρχαίους έλληνες κλασικούς, καθώς επίσης άγγλους και γάλλους λογοτέχνες και μπήκε σε λόγιους και λογοτεχνικούς κύκλους. Η εμπορική του σταδιοδρομία στην Αγγλία υπήρξε επιτυχημένη και σύντομα άνοιξε κατάστημα με τη δική του επωνυμία. Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 1870-1880 προσλήφθηκε στον εμπορικό οίκο των αδελφών Ράλλη και εγκαταστάθηκε στο Λίβερπουλ. Εκεί παντρεύτηκε την Ελισσάβετ Γκράχαμ. Στα πλαίσια της επαγγελματικής του δραστηριότητας ταξίδεψε σε διάφορες πόλεις της Αγγλίας και στη Βομβάη των Ινδιών με έξι ενδιάμεσες επισκέψεις στην Ελλάδα ως το τέλος της ζωής του. Το 1891 επισκέφτηκε το Παρίσι, όπου γνωρίστηκε με τον Ψυχάρη. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του κλονίστηκε η ψυχική υγεία του και αποσύρθηκε στο Cab d' Antibes της Γαλλίας, όπου πέθανε σε ηλικία 74 χρόνων. Η είσοδος του Εφταλιώτη στο χώρο της λογοτεχνίας τοποθετείται χρονικά γύρω στο 1869 με μεταφράσεις ποιημάτων και συγγραφή πρωτοτύπων ποιητικών έργων σε λογοτεχνικά περιοδικά όπως η Ελληνική Βιβλιοθήκη. Ακολούθησαν μεταφράσεις έργων των Μπάιρον και Μακώλεϋ. Το 1889 με προτροπή του Αλέξανδρου Πάλλη που στάθηκε στενός φίλος και πνευματικός οδηγός του πήρε μέρος στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό με τη συλλογή του Τραγούδια ξενιτευμένου, που τιμήθηκε με έπαινο. Τον επόμενο χρόνο πήρε ξανά μέρος στον ίδιο διαγωνισμό με τις συλλογές Ο καθρέφτης του πύργου μου και Αγάπης λόγια, δε βραβεύτηκε ωστόσο, κάτι που προκάλεσε την αντίδραση μεταξύ άλλων και του Παλαμά, ο οποίος επαίνεσε το έργο του Εφταλιώτη, απέδωσε την αδικία κατά του ποιητή στο ότι η γλώσσα του ήταν δημοτική και εναντιώθηκε στον τότε εισηγητή της κριτικής επιτροπής του Φιλαδέλφειου Άγγελο Βλάχο. Ο Εφταλιώτης συνέχισε να γράφει ποιήματα, όχι όμως συστηματικά. Από το 1891 στράφηκε συστηματικά προς την πεζογραφία, καλλιεργώντας τη δημοτική γλώσσα και εμμένοντας θεματικά στον πόνο της ξενιτιάς και τη λαχτάρα των ξενιτεμένων για την πατρίδα. Το πιο χαρακτηρηστικό πεζογράφημά του είναι οι Νησιώτικες ιστορίες, που εκδόθηκαν το 1894 και αποτελούν συλλογή ηθογραφικών διηγημάτων που δημοσίευε από το 1889 στην Εστία. Το 1900 εξέδωσε τη Μαζώχτρα και το Βουρκόλακα το μοναδικό θεατρικό έργο του (εμπνευσμένο από το τραγούδι Του νεκρού αδελφού και με στόχο την ανανέωση της νεοελληνικής δραματουργίας με θέματα από τη σύγχρονη ιστορία). Στη Μαζώχτρα ο Εφταλιώτης αποπειράται ένα πέρασμα από την απλή ηθογραφία στην ψυχογραφική διείσδυση. Έγραψε επίσης ένα μυθιστόρημα το Ο Μανόλης ο Ντελμπεντέρης. Παράλληλα από το 1892 ασχολήθηκε με τη διδακτική πεζογραφία και τις ιστορικές μελέτες, εκδίδοντας την Ιστορία της Ρωμιοσύνης (1901) και τα Ιστορικά ξεγυμνώματα (1908). Το 1914 ξεκίνησε να μεταφράζει την Οδύσσεια του Ομήρου, έργο που έμεινε ανολοκλήρωτο λόγω του θανάτου του. Τη συνέχισή του (ραψωδίες φ΄ - ω΄) ανέλαβε ο Νικόλαος Ποριώτης. 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Αργύρη Εφταλιώτη βλ. Γιαλουράκης Μανώλης, «Εφταλιώτης Αργύρης», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας6. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ., Θωμαΐδου- Μώρου Μάρθα , «Εφταλιώτης Αργύρης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό3. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1985, Μερακλής Μ.Γ., «Αργύρης Εφταλι

Reviews

[Marios Shekeris · Rating 3 out of 5]

Ο Αργύρης Εφταλιώτης γεννήθηκε το 1849 στην Λέσβο, αλλά μετά τον θάνατο του πατέρα του όταν ήταν 17 χρονών, ξενιτεύτηκε. Στην βιογραφία του αναφέρεται η Κωνσταντινούπολη, το αιώνιο ντέρμπι, Μάντσεστερ- Λίβερπουλ, και μετά στην Βομβάη στην Ινδία. Φαίνεται ότι επέστρεφε για σύντομα ταξίδια και διαμονή στην Λέσβο. Δεν επέστρεψε ποτέ μόνιμα. Ξενιτιά, αλλά με την βαρύτητα σε μια κοσμοπολίτικη οπτική (κάτι που την τότε εποχή φαντάζομαι ότι ήταν σπάνιο). Πέθανε το 1923 στην Antibes, στην Γαλλία.

Άρα τα διηγήματα που αποτελούν την συλλογή Νησιώτικες Ιστορίες τα έγραψε καθώς ήταν στο εξωτερικό. 35 μικρά διηγήματα, σύντομες αλλά ολοκληρωμένες ιστορίες, που λαμβάνουν χώρο στο αιγαιοπελαγίτικο νησί. Δεν κατονομάζεται πάντα, αλλά δεν υπάρχει κάτι που θα αμφισβητεί ότι αναφέρεται πάντα στην Λέσβο. Αν και αυτό, δεν έχει και τόση σημασία, τελικά. Τα διηγήματα εκδόθηκαν αρχικά το 1894 και μετά ξανά με μερικές προσθήκες το 1911. Αναφέρονται στην τότε εποχή.

Πολύ σύντομες ιστορίες, με κάποιες να περιορίζονται στις 2 σελίδες. Οι περισσότερες 3-4. Τις μικρές σελίδες των λευκών, μικρών, τόμων της σειράς Νεοελληνικής Λογοτεχνίας των εκδόσεων Εστίας.

Συνήθως χρησιμοποιεί το τέχνασμα του ακροατή που καταγράφει ιστορίες που του έχουν διηγηθεί - αυτήκοος μάρτυς, κάποιες ως αυτόπτης μάρτυρας. Έτσι προσδίδεται στις ιστορίες μια αυθεντική αίσθηση, μια πνοή αληθοφάνειας. Αλλά σαν τον Καρκαβίτσα και τον Παπαδιαμάντη, ο Εφταλιώτης δεν κάνει απλή καταγραφή ενδιαφερόντων ή παράξενων ιστοριών. Μια με ηθογραφία, αλλά ταυτόχρονα ο συγγραφέας εμβολιάζει τις ιστορίες με ζωντάνια, ζωηράδα, παλμό. Η γλώσσα βοηθάει.

Εδώ ξεχωρίζει από τους σύγχρονούς του. Ο σημερινός αναγνώστης, 130 χρόνια μετά, δεν θα αντιμετωπίσει καμία – μα καμία – δυσκολία στην ανάγνωση. Είναι η γλώσσα η σημερινή, η δημοτική, όπως την μιλάμε και σήμερα. Όπως θα έγραφε κάποιος σημερινός συγγραφέας παρόμοια θέματα.

Δείγμα γραφής:

Κάθισε και σηκωμό πια δεν είχε. Μόνο έγειρε σ' ένα βράχο πλαγινό, στο μισό το δρόμο του βουνού, που ψυχή δεν φαίνονταν από πουθενά να 'ρθει και να του χύσει μια στάλα νερό να τόνε συνεφέρει. Ξανασυλλογίστηκε άξαφνα το δόλιο τον Ψαρό και πάσκισε να συρθεί κατακεί που ήταν πλαγιασμένος, να τόνε χαδέψει, να τον κάμει να σηκωθεί, να τον καβαλικέψει έπειτα και να πάει στο καλύβι του, να συχάσουν κι οι δύο τους, κι ας πάνε στο καλό τα σταφύλια. Μα πού να σηκωθεί πια ο μπαρμπα-Γιάννης! Όσο το συλλογιότανε να σηκωθεί, άλλο τόσο βούλιαζε μέσα στη λιγοθυμιά που τον πήρε, βούλιαζε, όλο βούλιαζε, και τώρα πια άλλο δεν έμενε μέσα στο νου του παρά να μπορέσει ν' απλώσει το χέρι του απάνω στον Ψαρό, να του δώσει να καταλάβει πως είναι κοντά του, πως παρακουράστηκε κι αυτός, και θα μείνει πλαγιασμένος, ώσπου να συνεφέρει.

Μάζεψε τη στερνή του δύναμη κι άπλωσε ο γέρος το χέρι του. Έπεσε βαριά το χέρι απάνω στον άψυχο το λαιμό του Ψαρού.

Κάθε διήγημα ένα-δυο ήρωες που βιώνουν ένα γεγονός. Δίπολο. Της αγάπης ή του θανάτου.

35 στιγμές ζωής. Το περιτύλιγμα παλαιό, παλαιομοδίτικο. Η ουσία όμως, γλυκόπικρη.

Η ζωή και ο θάνατος.

Και το ενδιάμεσο.

[Joanna · Rating 3 out of 5]

Απλή και καθαρή δημοτική, όμορφες και σαφείς περιγραφές του τοπίου και της νησιωτικής καθημερινότητας στα τέλη του 19ου αι. Κάποια διηγήματα είναι σίγουρα πιο δυνατά από άλλα. Ξεχώρισα τη βασιλόπιτα του Βαγγέλη και τη Στραβοκώσταινα. Κάποια άλλα είναι παρατραβηγμένα και μη ρεαλιστικά, αλλά σε βιβλίο με τόσο μεγάλο αριθμό διηγημάτων, αυτό είναι αναμενόμενο. Αν και επιμέρους υπάρχουν ανισορροπίες (κάποιες ιστορίες πολύ βαριές, κάποιες άλλες αναπάντεχα εύθυμες), συνολικά διαβάζεται πολύ ευχάριστα.

[Stavroula · Rating 3 out of 5]

όπου φτωχός και η μοίρα του. διηγήματα ευχάριστα ή λυπηρά ,ευκολοδιάβαστα . Συμπόνια για τα δείνα των φτωχών ,αμόρφωτων ανθρώπων της συγκεκριμένης εποχής,μοτίβο γνωστό όλων των Ελλήνων συγγραφέων του 19ου αιώνα.

[Apostolos · Rating 5 out of 5]

Μικρές ανθρώπινες ιστορίες και καθημερινές συνήθειες, σε απλή γλώσσα.