Het is een grote verdienste van Bernlef, dat hij een stijl van vertellen hanteert die heel onnadrukkelijk is èn aansprekend. Daarom rijpt bij de lezer het begrip van de inhoud van elk verhaal en de zeggingskracht ervan pas allengs. Het is alsof de schrijver met ons spreekt, een redenering opbouwt die na enige tijd pas de bedoeling van het geheel zichtbaar maakt. Niet altijd bouwt daarmee tevens spanning op, maar dat hebben de meeste van Bernlefs verhalen niet nodig. Des te mooier is het als zich na verloop van tijd een zwenking aandient die de gedachten van de lezer over een mogelijk slot een andere kant uit stuurt.
De negentien verhalen in deze bundel ‘Verbroken zwijgen’, omvang van 4 tot 40 pagina’s, hebben als regel een op zichzelf staande hoofdpersoon, vaak een eenzame. Dat levert weleens een confrontatie, een ‘afstotingsverschijnsel’ op in zijn sociale omgeving en dat is literair meestal interessant; het omgekeerde doet zich ook voor, als een terminaal zieke hoofdpersoon in nader contact komt met de echtgenote van zijn arts. Vooral het verhaal dat zich afspeelt in een land met een allesbepalend regime, heb ik gewaardeerd. Daar krijgt een schrijver concurrentie van het staatshoofd, bij wie hij eerst ontboden wordt en die later op zeer subtiele maar effectieve wijze zich het onaffe manuscript van het volgende boek van de schrijver toeëigent.
Nog een etiket dat past op alle verhalen, is dat herinneringen centraal staan, het geheugen, dat zich situaties en beelden voor de geest haalt. En gezien de grote omvang van en variëteit in het eerdere werk van Bernlef, kan de auteur zelf ook bogen op een schat aan geboekstaafde herinneringen. Zo doet een van de verhalen denken aan Publiek geheim, een ander aan Hersenschimmen, enz. Dat het geheugen bedrieglijk kan zijn, ervaren diverse personages, bijvoorbeeld de vrouw die rondloopt met het wensbeeld van haar vroegere geliefde die zij terugziet; degene die zij in het heden ziet … je voelt mee met haar mentale schrikreactie, die langzamerhand vorm krijgt.
Bernlef heeft zich met deze bundel geslaagde verhalen opnieuw bewezen (voor zover nodig, gelet op wat hij al geproduceerd en gepresteerd had). JM