Bíos: Biopolitica e filosofia

by Roberto Esposito

Da qualche tempo nessuno dei grandi eventi che scuotono il mondo è più interpretabile fuori della categoria di biopolitica: dovunque si volga lo sguardo, la questione del bíos appare al centro di tutte le traiettorie politicamente significative. E tuttavia, a tale straordinario rilievo non corrisponde una adeguata chiarezza sul significato del concetto. Esso sembra percorso da un'incertezza di fondo, da un'inquietudine semantica, che lo espone a letture diverse e contrastanti. Ciò che, in tale contrasto, resta irrisolta è la domanda posta per la prima volta da Michel Foucault: come mai la relazione sempre piú diretta della politica con la vita rischia di produrre un esito di morte? Cosa spinge irresistibilmente la politica della vita a ridosso del suo contrario?
Roberto Esposito cerca una risposta a questo interrogativo non soltanto nella genesi moderna della biopolitica - indagata per la prima volta in tutte le sue scansioni ed antinomie - ma anche nel suo estremo rovesciamento tanatopolitico nell'esperienza nazista. Contrariamente alla sostanziale rimozione operata dalla filosofia contemporanea, in questo libro si affaccia l'ipotesi altamente problematica che solo un confronto radicale con i dispositivi mortiferi del nazismo possa fornire le chiavi concettuali per penetrare l'enigma della biopolitica e tentarne una riconversione finalmente affermativa. Ma cosa vuol dire, propriamente, pensare nel rovescio del biopotere nazista? E come sciogliere il nodo che stringe vita e politica in una forma distruttiva di entrambe, senza smarrire la loro implicazione reciproca?

Genres: Philosophy, Theory, Politics, Nonfiction

216 pages, Paperback

First published January 1, 2004

About the author

Roberto Esposito was born in Naples where he graduated at University of Naples 'Federico II'.
He is Vice Director of the Istituto Italiano di Scienze Umane, is Full Professor of Theoretical Philosophy and the coordinator of the doctoral programme in Philosophy.
For five years he was the only Italian member of the International Council of Scholars of the Collège International de Philosophie in Paris.
He was one of the founders of the European Political Lexicon Research Centre and the International Centre for a European Legal and Political Lexicon, which was established by a consortium made up of the Universities of Bologna, Florence, Padua, Salerno, Naples L'Orientale and Naples S. Orsola Benincasa.
He is co-editor of Filosofia Politica published by il Mulino, the 'Per la Storia della Filosofia Politica' series for publishers Franco Angeli, the series 'Storia e teoria politica' for publishers Bibliopolis and the series 'Comunità e Libertà' for Laterza.
He is editor of the 'Teoria e Oggetti' series published by Liguori and also acts as a philosophy consultant for publishers Einaudi.

Reviews

[The Awdude · Rating 4 out of 5]

Finally, a theorist has taken Lacan, Foucault, Derrida, and Deleuze and combined them Captain Planet-style to make something totally friggin' awesome. In the near future I will be reading everything by Esposito, and I have a feeling he's going to influence my work almost as much as Lacan. This is some fascinating shit.

[Virga · Rating 4 out of 5]

Sunku įsivažiuoti, nes knyga labai teisingai akademinė, išvyniojanti argumentą iš vienos, paskui kitos teorijos, ir paskui tik po truputį praverianti nedrąsiai burną pati. Bet paskui apsiverčia viskas ties trečdaliu, kai jau visiškai paaiškėja ir Esposito imunizacijos teorija, ir jos argumentas. Teorija, kad modernybės supratimu tiek kūnas, tiek ir socialinis kūnas ginasi nuo "netinkamų", "sugedusių", "mirties persmelktų" elementų. Sava, sava ir dar kartą sava - savame kūne sava dvasia, savuose (tokiuose pat) kūnuose sava tauta. Taip susikuria biopolitinės praktikos, taip paaiškinamas amžiaus vidurio biopolitinis teroras. Aišku, pagrindinis argumentas ir pavyzdys yra nacių "valymosi" praktikos (kurias Esposito puikiai kildina iš hermeneutinio blogiausia prasme mąstymo paradigmų). Taigi, apie nacius, net ir po daugybės istorinių, memuarinių etc knygų, čia dar vis tiek sužinojau šį tą pašiurpinančio (jau net nejauku, nes primena kažkokį siaubo turizmą). Užsiminta šiek tiek apie komunistinės stalininės biopolitikos specifiką, bet labai nedaug. Man šiek tiek gaila, kad nedaug, ir visai ne dėlto gaila, kad "mes irgi labai kentėjom..". Anaiptol. Tiesiog atrodo, kad negerai tik nacius padaryti modernios praktinės biopolitikos pavyzdžiu, nes tas sukuria iliuziją, kad dabar tai jau viskas tvarkoj, nes nacizmas viešai pasmerktas, taigi niekas taip nebemąsto ir nebesielgia. O tuo tarpu - ant kiekvieno kampo vis kokia nors socialinė imuninė ląstelė "dirba" vienoj ar kitoj srity.

[Tristan · Rating 5 out of 5]

Long story short, Esposito found that there was a contradictory form in Foucault's writings when juxtaposed on modern acts such as the bombing of Afghanistan in order to spread humanitarian aid. He then springboards this into the discussion on immunity, in which the state can commit acts of violence and commit acts of coercion on subjects in an effort to act as the great state-body metaphor's immune response. It is an extremely profound argument, and important to taking discussions on biopolitics into the world of the war on terror.

[karo · Rating 5 out of 5]

must read. nieoczywista, a wciąż aktualna diagnoza nowoczesności powojennej, w której tworzy się głęboki, nierozerwalny związek polityki życia z polityką śmierci, a dalej nazizmem. w trakcie czytania tak bardzo wybija się tu dzisiejsza polityka amerykańska (choć nie tylko, ale wydaje się to idealnym ucieleśnieniem problemu dzisiejszej biopolityki).

[Bradley · Rating 4 out of 5]

More Debbie Downer post-fascist political theory. Yes, we get it - Nazi's = Pure Evil. Us young wipper snappers with our intranest, and our blog-o-spheres, and our rave-parties will never understand the horrors that you old-farts had to live through. Yes, it sucked. Got it. Let's move on and rediscover what the fuck it is to be happy again. You can wake up Giorgio Agamben, Theodor Adorno, and Judith Butler while your at it. I live my life as if I am free - and I don't need some intellectual fucking-with my high all the time.

Please, if I wanted to be depressed I'd buy a Nine Inch Nails Cd and take a long walk off a short pier.... and just end it already. Stop buzzkilling my whole day with this The State is always Fascist, blah blah blah. That may work for you in Italy where the Mob runs everything - but in America we actually have a modicum of freedom! And its f-ing NICE. Stop bs.ing me with this 'the world is a big concentration camp' nonsense. Life is too short to live on the negative side of the dialectic all the time.

[Theresa MacPhail · Rating 5 out of 5]

I finally have something to think through notions of life and its relationship to politics without just stopping at Foucault's version of biopolitics. I'm a new convert to the immunity paradigm. I particularly like the way in which Esposito is trying to go beyond the caesura presented by much of Foucault's work between a positive and negative reading of biopolitics and biopower. But then, I work with virologists - so I'm perhaps prone to seeing the world in immunitary terms. I would recommend this work to anyone who uses biopolitics as a frame or Foucault as an analytical lens. The chapter on the genealogy of the term itself is worth it.

[Attasit Sittidumrong · Rating 5 out of 5]

เนื้อหาของหนังสือเล่มนี้จะว่าด้วยแนวคิดเรื่องชีวะอำนาจ/ชีวะการเมือง โดยผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นถึงความลังเลซึ่งสะท้อนออกมาจากงานของฟูโกต้ผู้เป็นคนที่ทำให้ประเด็นเรื่องชีวะการเมืองถูกพูดถึงกันมากในปัจจุบัน โดยความลังเลดังกล่าวคือความลังเลในการเชือมโยงความสัมพันธ์ทางมโนทัศน์ระหว่างชีวะอำนาจ/ชีวะการเมืองกับอำนาจอธิปไตย กล่าวคือ สำหรับฟูโกต์แล้วชีวะอำนาจเป็นแบบแผนของอำนาจที่ตรงกันข้ามกับอำนาจอธิปไตย เพราะในขณะที่อำนาจอธิปไตยจะตั้งอยู่บนการควบคุมความตาย(หรือการริดรอนชีวิตของผู้ใต้ปกครอง) ชีวะอำนาจกลับเป็นอำนาจที่มุ่งดูแลจัดการชีวิตของผู้ใต้ปกครองตั้งแต่ชีวิตนั้นถือกำเนิดตราบจนชีวิตนั้นสิ้นสุด พูดง่ายๆหัวใจสำคัญของชีวะอำนาจคือการรักษาชีวิตไม่ให้ชีวิตนั้นต้องสิ้นสุดซึ่งจะแตกต่างจากอำนาจอธิปไตยที่สถาปนาตนเองผ่านพลังในการริบชีวิตและหยิบยื่นความตายเป็นสำคัญ ทว่าในอีกด้านหนึ่งฟูโกต์เองก็ไม่สามารถปฏิเสธบทบาทของชีวะอำนาจที่มีต่่อการทำงานของอำนาจอธิปไตยในศตวรรษที่ 20 ได้ โดยเฉพาะปรากฏการณ์สำคัญอย่างการฆ่าล้างเผ่นพันธ์ชาวยิวของพรรคนาซี ทั้งๆที่การฆ่าล้างเผ่นพันธ์ดังกล่าวจะวางอยู่บนอำนาจของการหยิบยื่นความตายมากกว่าการดูแลรักษาชีวิต

ผู้เขียนวิเคราะห์ว่าความลังเลดังกล่าวของฟูโกต์เป็นผลมาจากขีดจำกัดในระดับญาณวิทยาของตัวฟูโกต์เองที่มองประวัติศาสตร์เป็น discontinuity หรือสิ่งที่แตกหักปราศจากความต่อเนื่องกับสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้า ทำให้ฟูโกต์เลือกจะอธิบายชีวะอำนาจ/ชีวะการเมือง ว่าเป็น discourse ใหม่ของอำนาจทางการเมืองที่แยกขาดออกมาจาก discourse เดิมอย่างอำนาจอธิปไตย โดยไม่มีความต่อเนื่องกัน ทั้งๆที่ตัวฟูโกต์เองก็ตระหนักดีจากข้อเท็จจริงในกรณีการฆ่าล้างเผ่าพันธ์ชาวยิวว่ามันมีความต่อเนื่องสัมพันธ์ระหว่างอำนาจอธิปไตยกับชีวะอำนาจอยู่ ดังนั้นผู้เขียนจึงเสนอให้กลับไปหาความต่อเนื่องทางประวัติศาสตร์ของแนวคิดชีวะอำนาจ เพราะถ้าปัญหาของฟูโกต์เกิดจากการที่ฟูโกต์ติดกับดักทางญาณวิทยาของตัวเองด้วยการจำต้องมองว่าชีวะอำนาจเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นมาใหม่ ทางแก้ก็คือกลับไปชี้ให้เห็นว่าชีวะอำนาจนั้นไม่ใช่ของใหม่เสียทีเดียว หากแต่เป็นผลจากพัฒนาการและความต่อเนื่องทางประวัติศาสตร์ต่างหาก

ถึงตรงนี้ผู้เขียนก็นำเสนอกระบวนทัศน์ใหม่ที่ช่วยให้มองเห็นความต่อเนื่องระหว่างชีวะอำนาจกับอำนาจอธิปไตยในอดีตได้ โดยผู้เขียนเรียกกระบวนทัศน์ดังกล่าวนี้ว่า Immunization ทั้งนี้ โดยอาศัยการไล่รากทางภาษา ผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นว่า Immunization นั้น คือด้านลบหรือด้านมืดของ community หรือชุมชน กล่าวคือในขณะที่ community จะเป็นเรื่องของการสร้างสายสัมพันธ์ร่วมกัน รวมทั้งเสริมสร้าง บ่มเพาะชีวิตของสมาชิกให้เจริญรุ่งเรือง Immunity กลับเป็นเรื่องของการปกป้อง คุ้มครองสายสัมพันธ์ดังกล่าวผ่านการทำลายภยันตรายอันเกิดมาจากคนนอกหรือผู้ที่ละเมิดสายสัมพันธ์ระหว่างกันในชุมชน ในแง่นี้ ภายใต้กระบวนทัศน์ข้างต้น การหล่อเลี้ยง จรรโลงตลอดถึงการเสริมสร้างชีวิตที่ดี ชีวิตที่เป็นสุขในชุมชนจึงแยกไม่ออกจากการเนรเทศ(ban) เข่นฆ่าหรือกระทั่งทำลายล้างชีวิตของผู้ที่อาจนำพาชุมชนไปสู่เภทภัยภยันตรายต่างๆ ข้อเสนอของผู้เขียนดังกล่าวนับว่ามีความสำคัญมากเพราะนอกจากจะช่วยให้เรามองเห็นสาระที่แท้จริงของชีวะอำนาจที่ด้านหนึ่งสามารถหยิบยื่นความตายให้กับบางชีวิตได้แล้ว ยังทำให้เห็นความต่อเนื่องระหว่างชีวะอำนาจกับอำนาจอธิปไตยในสมัยโบราณ(ผ่านพัฒนาการหรือพลวัตรของ mediation ที่เรียกว่า Immunization) โดยผู้เขียนได้ชี้ให้เห็นว่าแม้จะดำรงอยู่เป็น internal logic ในชุมชนการเมืองก่อนสมัยใหม่ แต่ความต่อเนื่องดังกล่าวจะเผยตัวออกมาให้เห็นอย่างเด่นชัดในโลก���มัยใหม่ผ่านพัฒนาการของปรัชญาการเมืองสมัยใหม่ตั้งแต่ฮอบส์, ล็อคไล่ลงมาจนถึงนิทเช่ ก่อนจะขึ้นสู่ขั้นสูงสุดในรูปของนโยบายฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิวของพรรคนาซี

สนุกดี แม้ภาษาอ่าจอ่านยากไปนิด แต่ด้วยวิธีการเล่าเรื่องแบบตรงไปตรงมา ก็ทำให้เล่มนี้ไม่น่าจะยากเกินจะเข้าใจได้

[Gerardo · Rating 4 out of 5]

Il testo si inscrive all'interno delle riflessione contemporanea sulla biopolitica.

Inizia con una storia del termine, cercando di andare oltre il semplice riferimento a Foucault e mostrando, soprattutto, come il filosofo francese sia uno degli ultimi a usare tale termine. Biopolitica si afferma nel Novecento, quando le teorie legate all'igiene si mescolano con quelle politiche.

Di fatto Esposito introduce il concetto di immunizzazione per spiegare al meglio quanto accade nel corso del Novecento: così come accade nei vaccini, si inocula del "male" nell'organismo affinché questo, successivamente, possa trarne vantaggio e rafforzarsi. Così accade con il nazismo, il quale userà la violenza sui suoi stessi cittadini. I nazisti, però, vanno oltre: quelle che prima erano solo metafore legate all'igiene, con il nazismo tutto ciò diviene letterale. Gli ebrei vengono effettivamente considerati degli agenti patogeni che vanno eliminati secondo strumenti medicali. La Germania viene intesa come un grande organismo che deve essere curato, per tale motivo molti dei nazisti non percepivano le loro azioni come malvagie: infatti loro non consideravano il male fatto agli ebrei, ma il beneficio fatto al corpo della Germania.

La biopolitica fa entrare le questioni legate alla carne nelle scelte politiche. La politica inizia a decidere cosa sia giusto far nascere, che tipo di condotta vitale sia corretta o meno, quali individui correggere o addirittura eliminare. La biopolitica attua un controllo su quegli elementi che appartengono alla dimensione del naturale, applicando una medicalizzazione della vita che tende verso un'estremizzazione del concetto di sano. La biopolitica non nasce e non finisce con il nazismo, esso è soltanto la sua massima deriva: le conoscenze mediche hanno inevitabilmente condizionato il nostro stile di vita e molte leggi regolano l'uso dei nostri corpi. Ciononostante, il nazismo mostra come la ricerca estrema del vivere sano possa portare al suo esatto contrario: alla morte, poiché chi è già morto non deve più aver paura di morire.

[Kieran Wood · Rating 4 out of 5]

There is a very strong leaning on the ideas of someone like Nietzsche (through Foucault), and specifically his notion of how dynamic life itself is. Moving definitions of what it means to be human, and what life is are central to many of his points. Likewise the importance for the respect of non-human animals, and the role they play in broader political considerations is another prevalent theme. Fundamentally the philosophy expressed is interesting, and is a good framework for political critique, but I'm not convinced it lends itself to a proper political program. There are many ideas expressed that work well in the abstract, but have no clear way to implement the considerations in any sort of systematic way from what I can tell.

That being said I think this is a great book as a philosophical framework to develop political critiques, and especially to tear apart and get at the heart of many prevalent ideologies.
I do think the book overall though plays a lot of inside baseball, and is in many ways useless if you have not done at least some prerequisite reading on the topic. Overall, well worth a read, and is especially topical during the pandemic. Let's hope some of the empathetic aspects of the philosophy expressed might bleed over into political considerations at some point.

[Alex Taylor · Rating 5 out of 5]

bloody difficult read but kinda had to for my diss as it was based on immuno-biopolitics. would only recommend if reading if you have a lot of time and brainpower spare. chapter about nazism equally chilling, potent and depressing, but book overall has some positive points for creating a more equal politics in the future.

[LaanSiBB]

Interesting time to read this, not only to resonate argument from Foucault, but also the intersection lens towards biology as a life science knowledge (which is political).

[Víctor Javier · Rating 5 out of 5]

Banger. un poco repetitivo con los nazis xro cn razon y al final d la obra se mueve bien rico