Steven Vromman's Blog

Hannah Ritchie is een gewaardeerde onderzoekster die onder andere werkt voor Our World in Data, een interessant platform waar je een schat aan cijfers kan vinden over allerhande thema’s. Ik gebruik het vaak omdat je ervan uit kan gaan dat de info actueel en correct is.

Mede daarom heb ik het nieuwe boek van Hannah Ritchie doorgenomen. En hoewel ik het eens ben met zowat alles wat ze schrijft ben ik toch niet zo enthousiast. Dat is vooral om wat er niet in het boek staat, en omwille van het onderliggende mens- en wereldbeeld.

Het boek bestaat uit 50 vragen en antwoorden. Vragen zoals; is hernieuwbare energie niet te duur, zorgt AI niet voor extra fossiele uitstoot, zijn vleesvervangers slechter voor het klimaat, leiden groene auto’s niet tot veel meer mijnbouw? Bij elke vraag hoort dan een antwoord op basis van de best beschikbare data. En vaak bieden die antwoorden bruikbare nuance, bijvoorbeeld over de impact van mijnbouw of het energieverbruik van datacenters. Volgens mij staat er wel een serieuze kemel in het boek als ze op pagina 76 schrijft ze “dat windmolens en kerncentrales zich al binnen een paar maanden uitbetalen.” Ik hoop vooral dat het een vertaalfout is (ik zag de Engelse versie niet). Deze zin klopt wel voor zonnepanelen en windmolens maar een kerncentrale die makkelijk 7 miljard kost en die zich in enkele maanden terugverdiend dat kan natuurlijk niet.

Mijn grootste opmerking is echter dat het hele boek vooral naar technologie kijkt en dan nog vanuit een CO2 standpunt. Als je elke technologie apart bekijkt dat zal het wel kloppen dat er vooruitgang is, maar nergens wordt een link gemaakt met het economische (en politiek) model. Weinig aandacht voor de biodiversiteit, net als voor de andere planetaire grenzen die overschreden worden. Nergens is er een melding van thema’s als kolonisatie of sociale rechtvaardigheid. Het hele boek gaat er van uit dat we binnen het bestaande economische model mits de juiste technologie en gedragskeuzes de problemen kunnen oplossen. Daarmee leunt ze nauw aan bij het standpunt van de eco-modernisten, bijvoorbeeld door de positieve manier waarop ze kernenergie benaderd. Tegelijk komt de keerzijde van de oplossingen niet aan bod, bijvoorbeeld het feit dat een volledige elektrificatie op korte termijn voor extra opwarming zorgt, omdat er minder fijn stof in de atmosfeer komt.

De gedragstips die ze meegeeft aan de lezers kan ik helemaal volgen. Oproepen om minder vlees te eten, mee doen met burgercoöperaties, investeren in zonnepanelen, kiezen voor elektrische (deel)mobiliteit en niet al te veel vliegen. Zelfs kiezen voor politici die een stevig klimaatbeleid willen voeren staat bij de aanbevelingen. Toch wekt het boek daarmee de indruk dat gedrag en technologie voldoende zijn, en we dus niet moeten kijken naar systemen (zoals het politieke, financiële, economische en democratisch systeem). Ongelijkheid en de groeiende macht van een klein groepje komen niet voor in het verhaal.

Met de titel van het boek ‘het is nog niet te laat’ kan je vele kanten uit. Hannah Ritchie erkent dat we de 1,5 graden niet zullen halen, daarvoor is het wel te laat. Voor de vele mensen die vandaag al slachtoffer zijn van klimaatchaos is het wellicht ook te laat. Als we niet breder kijken en ons beperken tot technologie en gedrag vrees ik dat het sowieso te laat zal zijn.

Soms staat het op een gezelschapspel of een strip; ‘voor 7 tot 77 jaar’ of iets in die zin. Gisterenmiddag in Tielt speelde ik een voorstelling voor een publiek van 8 tot 88 jaar. Het was de allereerste keer (in 1846 voorstellingen) dat ik een intergenerationeel publiek had.

Het speciale event was een organisatie van de Grootouders voor het klimaat. Ze hadden drie lagere scholen uitgenodigd en konden zo een 80-tal kinderen van het vijfde en zesde leerjaar bij elkaar brengen. Daarnaast werden ook de grootouders van die kinderen geïnviteerd, en ook zij waren met zowat 70 opa’s en oma’s aanwezig.

Ik geef toe, best wel bijzonder. Zowel voor kinderen als senioren heb ik wel een aangepaste voorstelling, maar nu was het kwestie van het combineren van beiden. Het is uiteindelijk een heel fijne ervaring geworden. De kinderen waren zeer aandachtig en enthousiast, de grootouders trots op hun kleinkinderen. Er is flink gelachen en de hele bende zong gretig mee met het grote overlevingslied.

Het fijne is dat het niet bij dit eenmalig event blijft. De kinderen kregen allen een ‘Toekomstcontract’ mee dat ze samen met hun opa en oma gaan bespreken en invullen. Daarbij beloven de grootouders om zoveel mogelijk acties te doen om alle (klein)kinderen een mooie en leefbare wereld na te kunnen laten.

Ik heb de kinderen en de grootouders aangemoedigd om de middengroep in de tang te nemen. Als zowel de kinderen als de ouders van de ouders (kan je nog volgen) erop aandringen niet meer met het vliegtuig op vakantie te gaan zou dit hier en daar misschien wat effect kunnen hebben. Nu is het wachten op een organisator die de drie generaties samenbrengt. Dat lijkt me zeker een boeiend experiment, samen in dialoog gaan over de wereld die we willen! Waarom gebeurt dit zo weinig?

Ik zit trouwens in de drukste week van het jaar met voorstellingen in Tielt, Wingene, Wijnegem, Brugge, Tervuren, Torhout, Brugge (Howest), Koksijde en Diksmuide. Veel in West-Vlaanderen omdat de provincie met ‘Klimaduro‘ een uitgebreid aanbod op poten heeft gezet.

Het valt me toch op overal waar ik kom dat er heel veel mensen echt wel bereid zijn inspanningen te doen voor een beter klimaat. Nu nog de politici dus!

Ik kom tijdens mijn lezingen vaak mensen tegen die heel blij en optimistisch worden van de enorme vlucht die hernieuwbare energie aan het maken is. Want inderdaad, zowel het geïnstalleerd vermogen neemt jaar na jaar spectaculair toe én de prijzen van wind- en zonne-energie blijven zakken. Alleen maar goed nieuws zou je denken. Meestal leg ik dan uit dat dit inderdaad fantastisch is, alleen dat die groei nauwelijks een verschil maakt voor het gebruik van fossiele energie.

Bovenstaande slide maakt het wel duidelijk. In 2000 kwam 86% van het wereldwijd primair energiegebruik van fossiele brandstoffen. Vierentwintig jaar later en een spectaculaire groei van hernieuwbare energie is dit nog steeds meer dan 81%. Anders gezegd in 25 jaar is het aandeel van de fossiele brandstoffen met 4 % gezakt. Merk op, dat ondanks de aangekondigde nucleaire renaissance het aandeel van kernenergie alsmaar onbeduidender wordt.

In absolute cijfers is het nog erger. Het gebruik van fossiele brandstoffen blijf jaar na jaar stijgen!

Dat maakt duidelijk dat het hele verhaal van de energietransitie met een korrel zout mag genomen worden. Daarom wil ik graag deze tegenlicht rapportage warm aanbevelen. Hierin legt de wetenschapshistoricus Jean-Baptiste Fressoz haarfijn uit dat er helemaal geen energietransitie bestaat. Maar dat het een mooie truckje is om vooral door te gaan met eindeloze groei en eindeloze energieproductie, inclusief de fossiele.

Als historicus maakt hij duidelijk dat het vaak vertelde verhaal van hout naar kolen, kolen naar olie, olie naar gas en gas naar hernieuwbare een fabeltje is. Het ingebruik nemen van kolen zorgde voor een exponentiële groei van houtgebruik. Net als het massaal toepassen van olie vooral een groei van steenkool teweegbracht. Klinkt ongeloofwaardig? Kijken maar!

Volgens Fressoz is het hele streven naar koolstofneutraliteit in 2050 een manier om de echte vragen niet te moeten stellen. Namelijk waarvoor gebruiken we energie? Wat is er noodzakelijk, hoe wordt de energie verdeeld, evenals de lusten en de lasten? De kern van de klimaatkwestie gaat om de herverdeling van macht en kapitaal.

Tenslotte toont dit nogmaals het belang van verhalen. Het is uiteindelijk Jimmy Carter die in 1977 de hele mythe van de energietransitie in een krachtig verhaal bracht dat tot op de dag van vandaag in onze geesten vastzit (vanaf minuut negen in deze reportage).

Benieuwd of de visie van Fressoz ook in Belem te horen zal zijn, en of andere verhalen er een kans krijgen.

Vandaag start in Belem (Brazilië) de COP-30, de dertigste internationale klimaattop. Er is uiteraard veel kritiek op deze vergaderingen die vaak gedomineerd worden door de fossiele energie lobbyisten. Tegelijk heeft het akkoord van Parijs toch voor enige verandering gezorgd. We stevenen niet langer af op een opwarming van 4 graden of meer tegen het einde van de eeuw, wellicht kunnen we onder de 3 graden blijven. Dit is toch een gevolg van maatregelen die genomen zijn naar aanleiding van de COP’s.

Nog positief is dat we de volgende weken toch iets meer over het klimaat zullen horen in de media. Nu we helemaal in de ban zijn van staatschulden, drones en de slimste mens is die aandacht niet overbodig. Zo was er vandaag het rapport van het CERAC, het Belgische Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering. Dit is trouwens opgericht in de nasleep van de Vesder waterbom. Wat toch maar weer bevestigd dat politici pas in gang schieten na een ramp. Zelden ervoor.

Ze presenteren een uitgebreide risicotabel, waar ik hier een paar stukjes uit deel.

Dat we dringend iets moeten doen om de ecosystemen robuuster te maken is niks nieuw. Verder kan je ook lezen dat er dringende actie nodig is rond voedselproductie en bodem, overstromingen, hittestress en pandemieën. Het laatste stukje van de tabel is minstens even belangrijk.

Zelfs als we de opwarming tot 2 graden kunnen beperken (wat ik persoonlijk niet geloof) dan ziet het er naar uit dat de verzekeringssector, de overheidsfinanciën en een deel van de import in elkaar zakt terwijl voedsel alsmaar duurder wordt.

Dan zou je denken dat dit misschien toch iets is waar onze regeringen oor naar hebben. Zeker de premier die ondertussen de klimaatactivisten overklast als het gaat over doemdenken. Volgens hem stevenen we af op een financiële catastrofe. Dat de ecologische catastrofe er nog een laagje bovenop legt is nog niet doorgedrongen bij onze liefhebber van het Romeinse keizerrijk. Nochtans is goed gedocumenteerd dat de ondergang dit rijk gelinkt wordt aan uitputting van de bodem en klimaatverandering. Wat de uitkomst in Belem ook zal zijn, we zullen moeten blijven roepen om de meervoudige ecologische crisis hoger op te agenda te krijgen.

Dat brengt me bij de titel van dit stukje.

Een paar jaar geleden was ik te gast bij Zwijgen is geen optie. Dat gesprek zat de voorbije jaren achter een betaalmuur. Maar vandaag maakt Zwijgen is geen optie alles weer gratis voor iedereen. Je kan mijn gesprek nu dus opnieuw vrij beluisteren via deze link.
Ik deel dit graag, omdat wat Zwijgen is geen optie doet – ruimte maken voor nuance, twijfel en andere stemmen – belangrijker is dan ooit. Maar voor hun werk hebben ze onze steun nodig. Een kleine maandelijkse bijdrage maakt al een groot verschil voor hen. Zo kunnen ze het werk voortzetten en zorgen dat iedereen de afleveringen gratis kan beluisteren. Wil jij mee helpen om hoop luider te maken? Een gift doen kan hier:

Hoe minder nuance de wereld toelaat, hoe koppiger wij zoeken naar ingewikkelde waarheden. Hoe meer mensen de mond gesnoerd worden, hoe luider wij zeggen: Zwijgen is geen optie.

De voorbije maanden hebben we afscheid moeten nemen van twee bijzondere vrouwen. Jane Goodall is overleden op 1 oktober, ze was 91. Enkele maanden eerder, op 19 juli stierf Joanna Macy op 96-jarige leeftijd.

Jane Goodall is vooral bekend geworden met haar baanbrekend onderzoek rond primaten. Ze toonde aan dat mensen niet de enigen zijn die gereedschappen gebruiken en ingewikkelde relaties onderhouden. Met haar inzichten leerde ze ons met nieuwe ogen kijken naar onze plek in het levensweb. Na 25 jaar onderzoek als biologe ontpopt ze zich meer en meer als activist. Het Jane Goodall instituut zet haar werk voort met als doel bescherming en herstel van onze planeet.

Johanna Macy was als boeddhiste, feministe, systeemdenker en activiste de bezieler van Actieve Hoop en Het werk dat weer verbindt. Een krachtige verzameling methodieken om de pijn in de wereld te omarmen en te werken aan het herstel van de relatie met onszelf, de ander en het alles wat leeft.

Jane en Joanna hebben miljoenen mensen geïnspireerd en laten als goede voorouders een rijk gedachtengoed na. Het zijn twee grote zielen die de mensheid oproepen om te reageren. Twee vrouwen die oproepen voor bewustzijn en verandering. Twee levens opgedragen aan ecologische heelheid, compassie en actie.

In hun laatste woorden (te zien op Netflix en Youtube) klinkt een opvallende overeenstemming. We zijn deel van het levensweb en we hebben allemaal een rol te spelen. Zeker nu de wereld rondom ons uit elkaar lijkt te vallen en de toekomst er donker uit ziet. Jane en Joanna roepen ons op om de hoop te niet verliezen. Elke daad heeft invloed, want we zijn allen deel van Gaia.

Jane Goodall en Joana Macy zijn niet gestorven. Ze leven verder in de harten en gedachten van miljoenen mensen. Met de stichting en via het werk dat weer verbindt zullen ze een belangrijke rol blijven spelen in de transitiefase waarin we ons bevinden.

Het was de wens van Joanna om haar werk zoveel mogelijk te verspreiden. Via het wereldwijde netwerk van theworkthatreconnects zijn er reeds duizenden mensen die de methodieken en inzichten delen. Wil je zelf ook aan de slag met deze krachtige aanpak. Binnenkort start een opleiding ‘Train the Trainer’ in Mechelen.

In onze Train-the-Trainer – Actieve hoop als levenshouding leer je hoe je de methodiek van Joanna Macy’s Actieve Hoop en haar methode Het Werk dat Weer Verbindt begeleidt.  Methodieken die gaan over het omarmen van de grote ommekeer, het verbinden met mens en natuur, en het actief bijdragen aan een levensondersteunende wereld.  Je wordt uitgenodigd om:

de kernprincipes en structuur van Actieve Hoop diepgaand te leren kennen.oefeningen in te leiden, in verschillende settings (groepen, organisaties, gemeenschappen) en op maat van jouw context.omgaan met groepsprocessen, met weerstand, met intense ervaringen en met rituele omkadering.een krachtige ‘holding space’ te bieden waarin deelnemers zich vrij voelen om te groeien, te verbinden en te leren

Meer info en inschrijven hier. Misschien tot dan?

Als veelgebruiker van de NMBS moet ik het even hebben over de nieuwe tarieven. Ze zijn aangekondigd als een grote vereenvoudiging die misschien zelfs tickets goedkoper zal maken.

Bon. Ik had al een paar berichten gelezen over het nieuwe systeem, waarbij je met een aan te kopen ‘Trein plus’ kaart een flinke korting kon krijgen. Toen ik die een paar dagen op voorhand aan het loket wou kopen was het antwoord dat dit moest gebeuren via de app, de site of de automaat.  

Ik dus naar mijn computer. Het was al wat gedoe om een account te maken op de nmbs site. Toen dat eindelijk gelukt was en ik wou doorklikken naar de pagina om de kaart te bestellen was dit te zien.

Niet meteen handig natuurlijk. Via mijn telefoon lukte het ook niet, dus kon ik nog eens aan een automaat proberen. Daar ging het wel om zo’n kaart te kopen, mits ingeven van mijn rijksregisternummer en nog wat gegevens kreeg ik voor 16 euro een kaartje dat een jaar lang 40% korting moet geven. Dat is zeker schappelijk. Praktisch zou het wel eens kunnen tegenvallen want dit papieren kaartje zal het misschien geen jaar zal uithouden in mijn portefeuille. Nu moet ik elke keer als ik een ticket wil aanklikken dat ik senior ben, dat ik een Trein plus kaart heb en die ook nog eens inscannen. Van een andere reiziger hoorde ik al dat dit scannen niet lukt mocht je het kaartje geplooid hebben. Ik zag ook al wachtrijen aan de automaten omdat het gewoon complexer is geworden.

Dan moet je nog eens bevestigen of je in dal of piek uren gaat rijden en dan komt het ticket. De prijs is in mijn geval maximum 5,5 euro enkel. Dus iets duurder dan de 8,5 voorheen voor een heen en terug rit (in de daluren). Bij het vorige Seniorenticket was de enige optie heen en terug, dus dat hoeft nu niet meer.

Conclusie: een vereenvoudiging lijkt het me niet meteen. Goedkoper misschien wel in sommige gevallen, maar voor wie slechts sporadisch de trein neemt (zonder trein +) kaart wordt het wel duurder. Van Gent naar Leuven bijvoorbeeld 15,1 € enkel tijdens weekdagen. In de daluren is dat 9,1 €. Een gezin met twee tieners (+12) betaalt samen 48,4 euro enkel. Het kan goedkoper maar dan moet je vier van die Trein plus kaarten kopen. Iets wat sporadische reizigers niet snel zullen doen.

Wat zijn de (voorlopige) conclusies:

Het doel van de hele operatie is meer reizigers naar de trein lokken. Of dit zal lukken is nog maar de vraag. De verregaande digitalisering zorgt voor een drempel voor mensen die iets minder digitaal geletterd zijn of geen smartphone hebben. Het helpt natuurlijk niet als de loketten steeds minder bemand worden én de loketbediende je gewoon doorverwijst naar een automaat of site.

Het lijkt erop dat de NMBS vooral wil besparen op personeel en contact met reizigers altijd minder belangrijk acht. Ook het beperken van de openingsuren van loketten en stations zelf wijst in dezelfde richting. Als we op die manier een modal shift willen bereiken zal het zeker met vertraging zijn.

Ik weet niet of het u is opgevallen, maar er zijn een paar losse berichten die een groter patroon laten zien.

Het wordt moeilijker voor organisaties om de overheid aan te klagen. Het wordt makkelijker om vergunningen voor grote werken te krijgen én moeilijker om die aan te klagen. Er is een wetsontwerp om het voor polititi mogelijk te maken organisaties te verbieden zonder rechtszaak. De overheid zelf legt steeds meer rechterlijke uitspraken naast zich neer. Politici gebruiken hun macht om ‘afwijkende meningen’ te straffen (gelukkig worden ze soms nog teruggefloten).

En als je daar tegenover volgende berichten zet dan wordt het patroon nog duidelijker. Na het afzwakken van de Europese ontbossingswetten en de natuurherstelwet wordt nu ook de rest van de Green-Deal wetgeving afgezwakt en uitgesteld. En nog een overwinning van de vleeslobby; het is verboden om te nog te spreken over een veggie-burger.

Al die schijnbaar losse berichten passen perfect bij het essay dat ik net gelezen heb: ‘Eigen planeet eerst’ van Roxanne van Iperen. Waar ze helder maakt wat er aan het gebeuren is en waarom er nergens nog aandacht is voor de exsitentiële kwesties zoals het klimaat. Een paar citaten:

“Wie naar de gebeurtenissen van de laatste paar jaar kijkt, mag met recht constateren dat in westerse democratieën feitelijk een staatsgreep heeft plaatsgevonden waarbij machtige industrieën zich hebben verbonden aan politici die enerzijds een grenzeloze, geglobaliseerde markt bedienen en anderzijds een lokale zondeboekpolitiek bedrijven die gericht is op herstel van nationale souvereiniteit en landsgrenzen.” (p. 89)

“Radicaal-rechtse politici spelen zogezegd in op valse nostalgie over een veilige (witte, christelijke, heterosexuele) samenleving, beschermd door grenzen en law-and-order politiek. Wat er niet bij wordt verteld is dat achter deze nationalistische etalage (…) een economische winkel schuilgaat die voor bedrijven en de allerrijksten juist gericht is op grenzeloosheid en deregulering.” (p.91)

“Het is belangrijk te benadrukken dat dit géén vooropgezette staatsgreep is van een kleine groep rijken (…) maar een sluitstuk van een lang en complex proces dat ooit begon met een goedbedoelde ideologie om wereldwijd meer productiviteit, welvaart en individuele perspectieven te creëren, met als neveneffecten onder meer (…) het ontstaan van een nieuwe klasse überrijken wier kortetermijnbelangen steeds meer met elkaar samenvielen, zonder dat ze zich voor de schadelijke gevolgen ervan verantwoordelijk voelen of erop aangesproken worden.” (p.104)

De berichten hierboven laten zien dat niet alleen extreem-rechtse maar ook ‘gewoon rechtse partijen’ meegaan in dit discours. Wie aan de onderkant zit (langdurig zieken, werkelozen, mensen in armoede, vluchtelingen,…) moeten stevig geactiveerd en gecontroleerd worden, net als de organisaties die voor deze groepen opkomen. Wie aan de bovenkant zit (de financiële wereld, de tech-wereld, de superrijken,…) mag geen strobreed in de weg gelegd worden. Groei en winstmaximalisatie in combinatie met een kleinere overheid en deregularisatie.

Dat is het narratief van onze regeringen (ook met de zogenaamde linkerkant). Dit en het aanwakker van angst voor het verlies aan traditie (worst!), identiteit en priviliges zorgt dat de onzekerheid groeit en nog meer mensen (extreem) rechts gaan volgen. Het is ook wat De Wever te zeggen had een paar dagen terug; de catastrofe is op komst, geef mij de macht en ik los het op. Hoewel ‘veiligheid’ centraal staat in dit discours wordt de grootste dreiging (klimaatchaos) doodgezwegen. Want als je dit wil aanpakken moet je namelijk de strijd aangaan met de machtigen der aarde.

Het boek biedt niet meteen oplossingen, maar is wel een stevige oproep minstens te beseffen wat er aan de hand is. Democratie is niet vanzelfsprekend, en kan op democratische wijze ten onder gaan. En velen van ons die nu nog comfortabel de vruchten van dit systeem plukken kunnen zich de vraag stellen; laten we dit gebeuren?

Als je vijf minuten echt tijd hebt, misschien later ergens op de dag, bekijk en beluister dan aandachtig deze woorden van deze wijze vrouw.

“Elke dag dat je leeft, heb je de kans om iets te veranderen in de wereld. En jij mag kiezen wat voor verschil je wilt maken. Als je wilt redden wat nog mooi is in deze wereld, voor toekomstige generaties, voor je kleinkinderen en hun kleinkinderen, denk dan na over de acties die je elke dag doet. Vergeet niet dat we deel zijn van de natuur. Zelfs nu, nu het soms lijkt alsof de planeet donkerder wordt, is er nog altijd hoop. Laat die hoop niet los.”

We kunnen natuurlijk niet allemaal de impact hebben die Jane Goodall heeft en dat hoeft ook niet, maar de daden die je stelt, de woorden die je gebruikt, ze maken mee het verschil. De voorbije dagen kwam de vraag naar hoop verschillende keren op mijn pad, tijdens de klimaatbetoging, op lezingen en worskhops. Dan denk ik dat deze booschap een stukje van het antwoord biedt. Zolang we actie voeren is er hoop. Als we onze relatie met het niet-menselijke leven herstellen is er hoop.

Als je vanavond naar het journaal kijkt is de kans echter klein dat je Jane Goodall zal te zien krijgen. Wellicht gaat de voorkeur naar Bart De Wever, die een heel andere stijl en een totaal tegengesteld narratief predikt. De bottomlijn van zijn verhaal is: we zullen meer en harder moeten werken, tegelijk moeten besparen en innoveren. De economie moet groeien, kost wat kost!

En het punt is, ik geef hem volmondig gelijk, tenminste wat de titel van dit bericht betreft.

Alleen denk ik dat de afgrond bestaat uit de gevolgen van een meervoudige ecologische crisis. Een crisis die nu al schadelijk is voor de economie, en waarvan de kosten alleen maar zullen oplopen.

Geen idee of Bart De Wever bij de opmaak van zijn begroting rekening houdt met een daling van 18% BNP. Het is wel duidelijk dat we dit niet gaan oplossen met nog harder en langer werken.

Nu het goede nieuws. Het wereldbeeld van BDW vertegenwoordigt het oude denken, dat ons veel welvaart bracht maar nu steeds meer schade berokkent. Dat idee van materiële groei zal nog een tijdje hardnekkig blijven bestaan, maar op een dag maakt het plaats voor een nieuw narratief. Dat van Jane Goodall bijvoorbeeld, waar de mens gaat samenwerken met de natuur en we kwaliteit boven kwantiteit stellen. Het is enkel nog kwestie van tijd. (En ondertussen kunnen we allemaal een duwtje geven natuurlijk.)

Het zijn drukke tijden voor activisten. Berichten van de voorbije dagen maken nog maar eens duidelijk hoe immens de meervoudige ecosysteemcrisis is. Een kort overzichtje van de staat van de natuur in Europa en de wereld.

En dan is er het nieuwe rapport rond de Planetaire grenzen Daarbij zijn nu zeven van de negen planetaire grenzen overschreden. Het is een kwestie van jaren voor we in de ‘hoge risico’ zone terecht komen.

Het gaat dus gewoon verder de verkeerde kant op. Wat ook wil zeggen dat we dichter bij een kantelpunt komen (en dat dit ook goed nieuws kan zijn schreef ik hier al). Sociale kantelpunten worden door vele factoren beïnvloed, waaronder de media en de publieke opinie. Iets waar we zelf kunnen aan bijdragen. Door op allerlei manieren actie te voeren.

Naast de ecologische polycrisis zijn er nog een aantal andere rechtvaardigheidskwesties. Zoals Israël dat maar blijft het internationaal recht schenden, nu met het onderscheppen van de vloot met hulpgoederen. Daartegen zal vandaag op veel plaatsen nog protest komen. Wie weet kan je erbij zijn?

Wat klimaat betreft, zondag is er uiteraard de klimaatbetoging in Brussel. En de dag ervoor kan je ter opwarming in Gent terecht, met een fietstocht en een klimaatevent.

Nog een klein detail, ik mag het feestje in Gent op het Sint-Pietersplein afsluiten (rond 17u), en kan al verklappen dat Helmut Lotti in mijn voorprogramma speelt…

De voorbije dagen konden we genieten van de septemberverklaring, een tekst met als ronkende titel: Vlaanderen voorbereiden op de toekomst. Ik heb het document even bekeken, tja, ik heb niet meteen het gevoel dat we nu voorbereid zijn, integendeel. Er staat heel wat bijna Trumpiaanse bluf in over hoe fantastische we wel zijn, het slimste, het meest hardwerkende en meest innovatieve volk ter wereld! Jazeker. Daarnaast beweert de Vlaamse regering ‘op lange termijn’ te denken en aandacht te hebben voor ‘de volgende generaties’. Tot zover de mooie woorden.

Alleen staat er in de verklaring geen woord over het klimaatprobleem. (Toch wel, er staat dat de Europese klimaatdoelen de Vlaamse industrie onder druk zetten). Net vandaag verschijnt een studie waaruit blijkt dat de jaarlijkse klimaatschade makkelijk kan oplopen van 4 tot 8 miljard euro. Kleine bedenking bij de studie, er wordt daarbij geen rekening gehouden met mogelijke rampen (!), het gaat alleen om de kosten van de de stijging van temperatuur, langere droogtes en intensere regenval. Maar als we onze minister president mogen geloven moeten we ons daar alvast niet op voorbereiden. Op wonderbaarlijke wijze zal Vlaanderen hiervan gespaard blijven.

Als we dan kijken naar het beleid zelf, dan zeggen de cijfers meer dan de woorden.

het versneld renoveren van woningen is essentieel, de regering kiest ervoor om een aantal premies (verbouwpremie en EPC premie) af te schaffenbeter openbaar vervoer is een belangrijke hefboom om mobiliteit te verduurzamen, de regering gaat dus verder besparen bij de Lijnmeer natuur en biodiversiteit kunnen ons helpen om de klimaatuitdaging aan te gaan, de regering gaat consequent besparen in natuurherstel en bij alle organisaties die zich inzetten voor natuurmeer hernieuwbare energie is noodzakelijk in de energietransitie, en zodoende gaat de regering de steun voor hernieuwbare energie verminderen

Allemaal om Vlaanderen voor te bereiden op de toekomst! Wat blijkt ook uit de tekst; de rest van de wereld kan ons helemaal gestolen worden. Alle onderzoek naar en journalistiek over het Globale Zuiden is met een pennestreek geschrapt.

Dit maakt het wel heel duidelijk, aan deze regering hebben we niks als het gaat over kiezen voor een meer rechtvaardige en duurzame samenleving. We zullen het inderdaad zelf moeten doen.

Omdat kritische journalistiek in deze tijden zo belangrijk is deel ik daarom nog deze oproep van Mo*magazine.

Red MO*, help ons onze missie waar te maken

Vanaf 2026 valt 216.000 euro jaarlijkse Vlaamse steun voor MO* integraal weg. Mede dankzij die steun bereikt MO* jaarlijks 1,3 miljoen lezers, zonder betaalmuur.
Dit is een groot verlies. Voor ons, maar nog meer voor u als lezer. Steun ons en help onze missie verder waar te maken: nu, in 2026 en nog vele jaren daarna, ook zonder Vlaamse steun.

Wij zoeken 216.000 euro

Waarom?

Onze doelstellingen zijn 100% waardegedreven: de wereld met onze collectieve uitdagingen begrijpbaar maken én de potentiële oplossingen vatbaar maken. In meer dan 22 jaar tijd ontpopte MO* zich tot dé referentie voor duiding en achtergrond bij mondiaal nieuws. Het is het enige magazine in België dat de blik volledig op de rest van de wereld werpt met aandacht voor de connectie tussen het Globale Noorden en Zuiden.

Want wat zich binnen onze landsgrenzen afspeelt, speelt zich niet af in een vacuüm.

Om onze eigen veiligheid en welvaart te bewaken, is internationale solidariteit broodnodig. Stabiliteit en welvaart in het Globale Zuiden, garandeert dat ook in het Noorden. Dat bereiken kan je alleen maar met een goed geïnformeerd electoraat.

Voor slechts 4,60 euro per maand ben je proMO*. Kunnen we ook op jou rekenen?
Je kan ook een gift doen of MO* in je testament plaatsen.