Steven Vromman's Blog

Er zijn van die dagen waarop de scheefgetrokken verhoudingen in de wereld wel erg duidelijk worden. Vorige zaterdag bijvoorbeeld. Samen met 11 andere vrijwilligers van SOS Duinkerke ging ik mee de vluchtelingen ondersteunen in Duinkerke. De dagen voordien worden een heleboel overschotten bij bakkers, winkels en andere organisaties opgehaald en zaterdagochtend vertrekken we vanuit Deinze, Eeklo, Mechelen en Gent richting Duinkerke. Onderweg in de wagen was er meteen nieuws. Een aantal bootjes met vluchtelingen waren opgemerkt aan de Belgische kust. De gouverneur had eerder al gemeld dat dit echt niet kon, want stel u voor dat niksvermoedende surfers plots oog in oog zouden staan met haveloze vluchtelingen. De bootjes werden naar Frankrijk terug gedreven en zouden uiteindelijk toch in Engeland terecht komen.

De eerste stop is de Loods van Mobile Refugee Support, een NGO die al jarenlang acties onderneemt in de regio. Met een internationale groep vrijwilligers verzamelt MRS hulpgoederen en brengt die elke dag naar het kamp. Elke keer als ik er kom wordt ik overweldigd door de hoeveelheid spullen die daar alsmaar binnenkomen. Niet enkel tweedehandsspullen maar ook nieuw gerief. Overtollige tenten van een hip festival, dozen en dozen met nieuwe handschoenen die uit de mode zijn, t-shirts en schoenen, te veel geproduceerde verbanddoosjes van een Japans automerk, slaapzakken en hygiënische producten. Alles wat uit de riool van de overconsumtie stroomt (en wellicht maar een fractie).

Meestal helpen we dan een paar uur met spullen sorteren, tenten nakijken, of grote zakken rijst in kleine porties verdelen. Daarnaast maken we dan zelf onze voedselpakketten. Naast geschonken producten kopen we dankzij donaties vers fruit, eieren en wat vis in blik.

Eenmaal alles klaar is gemaakt en ingeladen eten we onze boterhammetjes op en vertrekken naar het kamp, ook wel ‘de Jungle’ genoemd. Het is altijd wat afwachten hoeveel vluchtelingen er zullen zijn. Hoeveel mensen konden een oversteek maken (dit kan je hier volgen), hoe is het weer, waren er politie-invallen of niet? Deze keer hebben we 250 pakketjes mee, afwachten of het voldoende is.

Het kamp is een open plek, zowat één kilometer van nog een symbool van de consumptiemaatschappij, een gigantische Auchan hypermarkt. Op het stoffige terrein staan tenten van hulporganisaties, een hele reeks toiletten, een vuilniscontainer en een waterkraan. Er is behoorlijk veel volk, en meteen na onze aankomst vormt zich een lange rij. Er zijn vandaag ook veel vrouwen en kinderen, voor wie we wat aparte spullen voorzien hebben. Tijdens het verdelen maak ik wat praatjes met mensen in de rij.

Veel mensen uit Somalië, Soedan, Eritrea, maar ook Afghanen, Turkmenen en Koerden. Met een jongeman uit Afghanistan spreek ik wat langer. Hij studeerde twee jaar rechten en twee jaar handelswetenschappen. In Afghanistan heerst een medogenloos Taliban regime en is er schrijnende armoede en werkeloosheid. Er is geen vrije meningsuiting, meisjes mogen niet naar de middelbare school. Hij is een 22 en hoort bij de generatie die nog geen dag vrede heeft gekend. Natuurlijk wil hij daar weg, en dan blijft UK de ultieme strohalm. Veel mensen danken ons voor het voedsel, terwijl ik mezelf constant afvraag of dit iets uitmaakt. Hun situatie blijft uitzichtloos. Al kan op zo’n moment wat vers fruit en een stuk chocolade wat troost bieden. Als we alles hebben uitgedeeld komen nog enkele mensen langs die we moeten ontgoochelen. Volgende keer beter.

Op het terrein zijn er nog andere organisaties actief, kappers, een medische post, warme maaltijden. Een kickertafel en een bal zorgen voor enig vertier. De bestelwagen van MRS brengt schoenen, slaapzakken en tenten voor degene die er nood aan hebben.

De mensen wonen in tenten en zelfgemaakte constructies in het struikgewas. Regelmatig komt de politie het kamp vernielen, en dan bouwen ze alles terug op. Een cyclus van vernietiging en veerkracht. Een ding is duidelijk, deze mensen vluchten niet voor hun plezier. Ze worden opgejaagd, uitgebuit, ze overleven in erbarmelijke omstandigheden, gewoon omdat ze geen andere keuze hebben.

Elke derde zaterdag van de maand organiseert SOS Duinkerke een bezoek. Je kan meer info vinden op deze Facebook pagina, of een mail sturen naar sosduinkerke@gmail.com. Wil je financieel bijdragen dan kan dit via BE79 8907 7452 2633. Misschien is het een druppel op een hete plaats, maar voor die mensen op dat moment toch een belangrijke druppel.

En het straffe is, het is in principe mogelijk om het hele migratie- en vluchtelingenverhaal op een fatsoenlijke manier op te lossen. Daarvoor verwijs ik naar het boek ‘De eeuw van de Nomade‘ van Gaia Vince. Of, voor wie nog even geduld wil hebben op mijn nieuwe boek dat na de zomer uitkomt…

Even wat nieuws over enkele hangende zaken.

Op 15 januari deed ik hier een oproep om een Europese petitie te tekenen, vandaag kreeg ik bericht dat er ondertussen 1,1 miljoen handtekeningen zijn verzameld. Hiermee kan gevraagd worden aan de Commissie om bij de Raad een voorstel in te dienen voor de volledige opschorting van de associatieovereenkomst tussen de EU en Israël. Gezien de bijkomende schendingen van allerlei oorlogs- en mensenrechten door Israël in de West-Bank en Libanon zal de druk om hier iets aan te doen nog toenemen. In België zijn er bijna 32 000 handtekeningen verzameld, hopelijk ook enkele van jullie ;). Om zeker te zijn dat er voldoende geldige handtekeningen zijn blijft de petitie nog lopen. Delen mag altijd.

Ook een hele reeks Belgische artiesten hebben zich onder impuls van Oxfam samengezet om dit prachtig lied op te nemen. Mooi, triest en sterk! De bijhorende oproep aan de Belgische regering kan je hier steunen.

Nu je toch aan het kijken bent deel ik graag een nieuwe kortfilm van Louis De Jaeger. Louis is een bevlogen activist-ondernemer die mee aan de wieg stond van Maai-mei-niet, de Europese nachttreinen en de documentaire ‘Eat More Trees’. Tussendoor is hij al zeven jaar aan de slag om in zijn thuisstad een stukje voedselbos te maken op zandgrond. Wat misschien een onmogelijke opgave lijkt is dan toch aan het lukken. Deze dertien minuten vormen dan ook een hoopvol verhaal in een wereld die meer en meer op een woestijn lijkt.

En dan is er nog de kwestie van de NMBS, waarvan ik op 25 maart een verslagje bracht. Een paar dagen terug kreeg ik twee mails! Eentje met volgende bijlage. (U moet dit niet helemaal lezen, het komt er op neer dat ik een terugbetaling moet aanvragen – wat ik al deed op 25 maart zelf). Maar goed nieuws; ze zijn er voor mij!

De tweede mail was iets minder omslachtig en ging over mijn klacht.

Beste klant,

Onze klantendienst ontving uw bericht per email. Deze email bevat helaas onvoldoende gegevens. Bijgevolg zal uw bericht jammer genoeg niet verder behandeld worden.

Wij verzoeken u uw vraag door te geven via één van onze contactformulieren. Op deze manier helpen wij u om alle nodige gegevens door te geven. Onze contactformulieren vindt u via volgende link: Een vraag of opmerking? Zo neem je contact op met ons | NMBS. Ontdek de antwoorden op onze meest gestelde vragen op NMBS FAQ

Tot binnenkort, in de trein.

NMBS Klantendienst 10-14 B-CS 6423 | Hallepoortlaan 40, B-1060 Brussel

Dus beste lezer, wordt vervolgd zeker?

Nog wat uitnodigingen voor wie niet bij de pakken wil blijven zitten. Zo is er deze week de nieuwe bankwijzer verschenen.

Na jaren van grondig studiewerk is Bankwijzer bijgewerkt. Ontdek hoe je bank scoort, en besef dat de keuze van de bank een belangrijke impact heeft!
Overweeg een overstap. Je spaargeld verhuizen naar een ethischere bank is vaak eenvoudiger dan je denkt. FairFin helpt je met een duidelijk stappenplan.
Laat van je horen. Blijf je liever bij je huidige bank? Dan kan je druk zetten door een klachtenbrief te sturen naar je bank met onze online tool.
Ga in gesprek. Stel vragen aan je bank en maak duidelijk wat jij belangrijk vindt – Fairfin helpt je op weg.

Waarschijnlijk las je het verhaal van deze aardappelberg de afgelopen maand in de kranten of zag je op het nieuws. Dankzij optimale weersomstandigheden haalden aardappeltelers een mooie oogst op. Echter hebben geopolitieke omstandigheden, zoals concurrentie uit India en China en importtarieven, ervoor gezorgd dat de export vertraagde en de vraag naar frietaardappelen voor de industrie daalde, waardoor onze telers kampen met overschotten van miljoenen kilo’s. Ik wil aardappelen redden!­  

Van zaterdag 18/04 tot zondag 26/04 roepen we iedereen op om samen de aardappelberg klein te eten. We delen massaal onze liefde voor de aardappel en steken onze boeren een hart onder de riem! Elke dag aardappel op het menu!

OPTIE 1: KOM AARDAPPELEN OPHALENOp zaterdag 18/04 tussen 12u – 16u verwelkomen we je graag bij onze Waste Warriors ophaalpunten in Antwerpen, Gent, Kortrijk, Hasselt en Leuven! 
Bestel je pakket van 10 kg aardappelen voor €4,5 via onderstaande knop en kom langs in je favoriete stad.­Ik kom ophalen­­

OPTIE 2: WORTELSTOEMP OM VAN TE SMULLENTot zondag 26/04 kan je een wortelpuree pakket bestellen dat je aan huis geleverd krijgt!
Drie reddingsverhalen in één doos voor €8,50: 5 kg aardappelen, 2 kg afgekeurde wortelen (door hun “gekke” uiterlijk) en 1 kg uien op overschot. ­Ik wil wortelpuree

­­ OPTIE 3: STRIJD STRUCTUREEL MEE TEGEN VOEDSELVERSPILLINGWord lid van Waste Warriors en ontvang elk seizoen een box vol met (h)eerlijke producten gemaakt van geredde groenten en fruit.
Wij maken voor in de zomerbox een aardappel chips en aardappel rozemarijn pasta van deze aardappelen! ­Ik word lid­­

OPTIE 4: DONEER AAN DE VOEDSELBANKTot zondag 26/04 kan je voor €4,50 of €8,50 een half of volledig wortelpuree pakket doneren aan de voedselbank. 
Zo krijgen ook zij die het het meeste nodig hebben wortelstoemp op het menu! ­Ik doneer­­­

Wie de boeren structureel wil ondersteunen door op te komen voor een ander landbouwmodel kan op 18 april terecht in Antwerpen, op de internationale Dag van de Boerenstrijd.

De week erna kan je in Gent terecht voor een hele reeks activiteiten in kader van de Dag van de Aarde. Zelf breng ik er samen met Klarremieken fragmenten uit Heel De Wereld.

Hoofdpodium: (tent)

13:30 Houtkopers met Sandrine14:00 Klimaatdichter14:15 Elewout & Marjolein14:40 Jutte Dessein15:15 Yousra Benfquih15:40 Houtkopers16:00 Jean Paul Van Bendegem16:25 Dominique Willaert17:00 samen maken we muziek17:30 Klarremieken van Vooren en Steven Vromman 

Wie zich wil bijscholen en vormen rond klimaatgesprekken kan altijd terecht bij Klimaatcontact. In Gent is er opnieuw een opleiding tot klimaatcoach (met Klarremieken)

Dan is er natuurlijk nog de optie om je te verdiepen in ‘Actieve Hoop’, het werk dat weer verbindt, ontwikkeld door Joanna Macy. In het Hummushuis in Mechelen kan je terecht voor een train the trainer. Daar zal ik zelf ook een bijdrage aan leveren.

Tijdens de grote vakantie is natuurlijk het Wereldkamp tijdens de eerste week van juli. In augustus kan je dan weer terecht bij de jaarlijkse zomerweek van Aardewerk.

En natuurlijk is er nop veel andere plaatsten nog veel te leren en te doen!

Normaal gezien gebruik ik deze plek niet om mijn persoonlijke frustraties te uiten, maar vandaag dan toch wel even. Het zit namelijk zo. Deze middag werd ik verwacht in zaal Sint-Jan te Gierle. Daar zouden om 14 uur 140 enthousiaste Okra leden op me wachten om te kijken en te luisteren naar ‘Samen het hoofd koel houden.’ Zoals altijd check voordien wat de opties zijn om er te geraken met openbaar vervoer. Met een trein en twee bussen moet dit lukken. Om wat marge te hebben neem ik zelfs een trein vroeger, om 11 uur in Gent-Dampoort.

Bij aankomst in Berchem, waar ik moet overstappen naar Herentals, blijkt er een probleem. De trein die ik moet nemen heeft eerst 4, dan 6, dan 12, dan 14, dan 22 enzovoort minuten vertraging. Tegelijk wordt omgeroepen dat door een probleem in Lier er daar geen treinen meer langs kunnen. Het duurt niet lang of het aankondigingsbord ziet helemaal oranje uit. Een probleem met de bovenleiding, geen treinen mogelijk. Ondertussen zoek ik of er alternatieven routes zijn, of bussen, ik bel met de organisatoren die bekijken of ze me eventueel ergens kunnen oppikken, maar de klok tikt verder en het wordt duidelijk dat ik er niet meer op tijd zal raken. We beslissen de voorstelling te annuleren. Pech voor die mensen, pech voor mij, want ik doe dit graag en ik loop wat inkomen mis.

Zoiets kan gebeuren natuurlijk, niks aan te doen. Ik ga even naar het loket om te vragen hoe het zit met de terugbetaling.

‘Dag mevrouw, ik heb een ticket voor Herentals, maar daar rijden geen treinen meer naartoe, kan dit terugbetaald worden?’

‘Zeker meneer, mag ik uw ticket aub.’

‘Het is een digitaal ticket,’ en ik neem mijn smartphone.

‘Ah, maar dat gaat niet, dat kunnen we niet terugbetalen.’

‘Hoezo?’

‘Het syteem laat dit niet toe, dit moet via de klantendienst.’

‘En moet ik nu straks nog een ticket kopen om terug naar huis te gaan, want ik ben natuurlijk onverricht ter zake vertrokken.’

‘U moet zeker een ticket kopen, altijd.’

‘En wordt dat dan terugbetaald?’

‘Dat denk ik niet, dat zal de klantendienst beslissen.’

‘Hoezo, u ziet toch zelf dat er geen treinen rijden en ik onverricht ter zake moet terugkeren, het lijkt toch logisch dat dit terugbetaald wordt.’

‘U moet via de klantendienst. Dat is het systeem.’

Mensen die me kennen weten dat ik een rustig, misschien zelfs minzaam persoon ben, maar hier had ik toch even moeilijk. Als ik drie en een halfuur later terug thuis achter mijn computer probeer ik uit te vissen hoe ik terugbetaling kan krijgen wordt het niet beter. Na wat zoeken zie ik volgende antwoord

Nou moe. De voorbije jaren heeft de NMBS er alles aan gedaan om klanten te verplichten digitale tickets te kopen. Door overal loketten te sluiten en behoorlijk klant onvriendelijke automaten te zetten. Innovatie heet dat dan. En dan blijkt dat het fantastische digitale systeem digitale tickets niet kan terugbetalen.

Ik heb dus een formulier ingevuld bij de klantendienst (ook een heel gedoe), en na nog wat klikken en zoeken bleek er toch een terugbetalingssysteem te zijn, mits inloggen met mijn account. Daar kon ik wel terugbetaling vragen van mijn ticket naar Herentals, maar niet van het ticket terug naar huis. Want die trein had natuurlijk geen vertraging!

Bon, ik ben benieuwd of ik iets zal terugzien van mijn centen (ik zal het verhaal ook aan de ombudsdienst doen), maar dit maakt me toch wel boos. In al mijn lezingen en voorstellingen probeer ik mensen te overtuigen om meer het openbaar vervoer te gebruiken. Maar ik krijg zo de indruk dat de politieke verantwoordelijken van zowel NMBS als de Lijn een ander doel hebben: ons allemaal terug in de auto krijgen!

Daar gaan we weer, op weg naar de volgende energiecrisis. Deze keer te danken aan het strategisch genie genaamd Trump. De vorige is nog maar enkele jaren geleden, maar de allereerste was in november 1973. Je zou denken dat we na 53 jaar geleerd hebben dat we wat minder afhankelijk moeten worden van fossiele brandstoffen. Helaas is het tegenovergestelde waar.

In 1973 was van alle primaire energie die de wereld gebruikte 93,5% afkomstig van olie, gas, steenkool of bruinkool. Het laatste beschikbare cijfer van 2024 geeft 81,3% aan. Dit is effectief een daling van 12,2% maar over een periode van 51 jaar! Aan dit tempo duurt het nog 340 jaar voor er we helemaal van af zijn. Natuurlijk is er de laatste jaren een exponentiële groei van hernieuwbare energie, maar die volstaat nauwelijks om de groeiende energievraag te volgen. Om het in andere woorden te stellen, in 1973 gebruikte de wereld 52.2 Twh (Terrawattuur) fossiel, in 2024 was dit 112.4 Twh. (alle cijfers komen uit Our World in Data) In percentage lijken we een heel kleine vooruitgang te boeken maar in effectief verbruik wordt het alleen maar erger.

Ondanks alle energiecrisissen blijven we afhankelijk van de meest vervuilende energiebronnen. Meer nog, onze federale regering blokkeert nieuwe grote windenergieprojecten op de Noordzee, en de Vlaamse regering maakt windmolens op het land zo goed als onmogelijk. De enige oplossingen die aangereikt worden zijn weer snel goede vriendjes worden met Poetin (!) of alles inzetten op een technologie die in het beste geval pas in 2035 op een serieuze schaal zal beschikbaar zijn (SMR – nucleaire reactoren).

In 1973 hadden we nog regeringen die eens durfden een wat drastischer maatregel te nemen. Enter de autoloze zondagen. Ik heb er fantastische herinneringen aan. Aangezien de mensen in de jaren zeventig gemiddeld gelukkiger waren dan vandaag lijkt het mij een goed idee opnieuw dit soort maatregelen in te voeren. Hier mijn voorstel:

AI-loze maandagenonline bestellenloze dinsdagenstrijk- en warm waterloze woensdagencrypto- en beursloze donderdagenverlichtings- en sociale medialoze vrijdagen (en nachten)vliegtuigloze zaterdagenautoloze zondagen (ook voor elektrische auto’s)

Wedden dat we die straat van Hormuz dan helemaal niet meer nodig hebben! Om het in andere woorden te zeggen, welke politicus durf zeggen dat we nooit van de fossiele brandstoffen af geraken als er alsmaar meer gevlogen, gereden, geproduceerd, geconsumeerd, besteld, gekocht en verspild wordt!

Altijd als je denkt dat de bodem bereikt is, dan blijkt het nog erger te kunnen worden. Een recent artikel maakt duidelijk dat sinds het klimaatverdrag van Parijs de klimaatopwarming twee keer zo snel gaat.

Terwijl we dus terug richting drie graden gaan (misschien al tegen 2050!) neemt de oorlogswaanzin elke dag toe. Dat Trump en Netanyahu omwille van persoonlijke belangen er geen erg in zien de wereld in brand te steken, tot daar aan toe. Maar dat behalve Spanje geen enkel land daar een kritische bedenking rond maakt is toch hallucinant. Bon, maar ik ging niet opnieuw alle miserie belichten maar aangeven wat we ondanks alles kunnen doen.

Informeer jezelf.

Er zijn heel wat interessante boeken die het grotere plaatje in beeld brengen. Denk maar aan ‘Het uur van de wolven’ van Guiliano Da Empoli, waarin je een verbijsterende inkijk krijgt in hoe de grote techbazen samen met een clubje populisten schaamteloos alle sociale instituties en verworven rechten willen afbouwen. In ‘U bevindt zich hier’ een onderbelicht boek van Tom Hannes maak je kennis met een boeiende poging om een nieuwe zingevend verhaal voor het Antropoceen te ontwikkelen. Daarbij speelt het concept van de kritieke zone (de dunne schil rond de Aarde waar alle leven zich bevindt) een cruciale rol. Collectieve zingeving staat ook centraal in het boek ‘Ontrafeld’ van Martine Van Den Berg. Een uitgebreide analyse van een reeks rampen en hoe samenlevingen erop reageren. Van andere aard, en bijzonder verhelderend is het boek van Thomas Bollen, waarin duidelijk wordt hoe de ontwerpfouten in het geldsysteem ons verder naar de afgrond duwen. Voor wie er niet toe komt dit allemaal te lezen, er zijn heel wat podcasts te vinden met deze auteurs.

2. Reageren en organiseren

Het blijft een belangrijke manier om toch enigsinds wat tegenwicht te bieden. Als je ook denkt dat een Songfestival geen genocidaire regimes mag verwelkomen, teken dan deze petitie. Heb je het moeilijk met de drastische manier waarop de Vlaamse regering het middenveld wil kortwieken, sluit je aan bij de oproep van Tegenmacht. Vind je het schandalig hoe diezelfde regering omgaat met de pfas vervuiling in het (West-Vlaamse) drinkwater? Wordt gratis lid van de vzw Proper Drinkwater en steun zo de tegenbeweging. Op dit moment loopt de jaarlijkse actie van Broederlijk Delen, de oproep is duidelijk: het is nu tijd voor actie. Ook deze campagne kan je op vele manieren steunen. En natuurlijk kunnen we nog veel meer doen, ik schreef er al tot vervelens toe over. Zo zijn er nog heel wat initiatieven en mensen die zich inzetten om de democratie en een leefbare wereld te redden. Laat ze niet in de steek.

3. Wees een vriendelijk mens

Elke dag kan je er voor kiezen om met mededogen en vriendelijkheid in het leven te staan. Tegenover het brute geweld van een klein groepje kunnen wij empathie en medemenselijkheid tonen. Door te kiezen voor een leven waarin niet consumeren en competitie centraal staan, maar samenwerken en delen. Door bewust te zijn van de impact van je woorden en daden, en keuzes te maken, zonder perfect te willen zijn. Beseffen hoe we een deel zijn van het levensweb en dat er meer is dan een rationele en afstandelijke manier naar de wereld kijken. Dankbaarheid en verwondering voelen, emoties doorleven en delen. Vooral als de wereld in brand staat. (Neem even tijd nemen om deze prachtige tien minuten te bekijken.)

Natuurlijk moet het menselijke leed in Oekraïne, Gaza, de Westelijke Jordaanoever, Iran en andere landen die te maken hebben met oorlog ten volle erkent worden. Maar hier wil ik even stilstaan bij de onderbelichte ecologische impact van oorlogsvoering.

De wereldwijde militaire industrie zou verantwoordelijk zijn voor 5,5 procent van de totale emissie’s van broeikasgassen. Met de kanttekening dat dit wellicht een onderschattting is, want die uitstoot moet niet in de nationale klimaatboekhouding worden opgenomen. Die uitstoot is meer dan die van de internationale luchtvaart én internationale scheepvaart samen. Het zal wel duidelijk zijn dat tanks, gevechtsvliegtuigen, raketten en fregatten enkel met fossiele brandstoffen functioneren. Een F-35 verbruikt 5.600 liter brandstof per uur, goed voor 15 ton CO2. Daar heb ik drie jaar voor nodig. Het maken van die tuigen vraagt massale hoeveelheden grondstoffen, staal en energie. Het zou wel eens kunnen dat de militaire industrie een van de verklaringen is dat de gemeten CO2 concentratie in de atmosfeer steeds sneller stijgt, ondanks de op modellen gebaseerde gerapporteerde daling van veel landen en bedrijven.

Maar dan is er ook de kant van de verwoesting. In Apache stond een uitgebreid artikel over de ecologische schade in Gaza. Een klein fragment uit een interview: “Alleen al het feit dat de hoeveelheid bommen die het Israëlische leger op Gaza heeft gedropt vergelijkbaar is met dertien atoombommen die op Hiroshima vielen, is voldoende om een volledig stuk land tot diep in de ondergrond te vernietigen. Bovendien weten we niet welke munitie er allemaal gebruikt is. Gaza was een laboratorium voor nieuw wapentuig. Ook daarvoor bestaan bewijzen. Het Israëlische leger schepte erover op op sociale media.” Mensenrechtenorganisatie El Mezan: “Israël heeft opzettelijk een ecologische ramp gecreëerd in Gaza om de fysieke uitroeiing van de Palestijnse bevolking te bevorderen”

In Oekraïne eenzelfde verhaal, De vernietiging van waterinfrastructuur heeft ecosystemen weggevaagd die zich in decennia niet zullen herstellen. Oekraïne is nu het meest bemijnde land ter wereld. Naar schatting is 1 miljoen hectare landbouwgrond nog besmet met explosieven en de bodem vergiftigt met zware metalen. Meer dan 12.000 vierkante kilometer aan beschermde natuurgebieden is nu oorlogsgebied. Migratieroutes van vogels zijn verstoord en zeldzame diersoorten verliezen hun habitat.

En dan zijn er de kosten, op dit moment gaat er elk jaar 2 500 miljard dollar naar de militaire industrie, een getal dat continu toeneemt. De wederopbouw van de oorlogsgebieden zal minstens 1 000 miljard kosten, en gigantische hoeveelheden beton, staal, transport en grondstoffen. Om de wereld aan te passen aan klimaatverandering zou 100 miljard per jaar volstaan, om de biodiversiteit de redden 160 miljard en met 250 miljard kan je de extreme armoede uitroeien. Allemaal geld dat zou gebruikt kunnen worden voor andere doelen. Cijfers die doen duizelen.

In 1978 publiceerde Barbare Tuchman de bestseller “De waanzinnige veertiende eeuw”. Een boek waarin ze beschrijft hoe de mensheid terecht komt in een spiraal van geweld, bijgeloof en wanhoop, aangestuurd door oorlogen en militaire uitgaven. Het zou me niet verwonderen dat er binnen honderd jaar een boek verschijnt met als titel ‘De waanzinnige enentwintigste eeuw’. Daar kunnen historici beschrijven hoe de mensheid die geconfronteerd werd met existentiële ecologische uitdagingen zijn heil zocht in vernietiging. Ze zullen de moeilijk klus krijgen te moeten verklaren waarom energie en grondstoffen die nodig waren voor huizen, energietransitie en armoedebestrijding massaal zijn ingezet om dood en vernieling te zaaien. Maar goed, als het boek ooit verschijnt en er zijn nog mensen om het te lezen zullen we al van een succes mogen spreken zeker?

PS: voor opzoekwerk maak ik wel eens gebruik van de (gratis) Gemini AI (en daar is zeker ook vanalles mis mee). Mocht hier iemand ChatGTP gebruiken deel ik graag nog deze oproep om daar onmiddelijk mee te stoppen. Of lees deze opinie van Rutger Bregman.

Ik zie vanuit mijn raam hoe twee koolmeesjes op de takken van de olm rondfladderen. Gisteren was een koppel eksters er aan de slag om takjes te verzamelen om de bouw van een nest te starten. Het is mooi om zien hoe planten en dieren wakker worden – al is de temperatuur eerder verontrustend dan positief. Wat ik vandaag kan observeren is slechts een fractie van wat er nog niet zo lang geleden was. En daarover gaat het schitterende boek ‘Archief van een mogelijk verlies’ van Tine Hens.

We kennen Tine als vakkundige journaliste met topboeken als ‘het klein verzet’ en ‘het is de schuld van de Chinezen‘ maar dit nieuwe boek is van een ander niveau. In twaalf verhalen beschrijft ze met veel kennis én emotie wat er rondom ons aan het gebeuren is. De gletsjers die verdwijnen – terwijl bedrijven veel geld verdienen met sneeuwkanonnen. De zoektocht naar de leeuwerik uit onze kindertijd, die samen met zoveel akkervogels met uitsterven is bedreigd. In een hilarisch en tegelijk pijnlijk contact met de straatlampentelefoon probeert ze de nacht terug te heroveren. We maken kennis met het wonderlijke leven van de paling, de genocide op de spreeuw, het verlies van de stilte. Over de korenbloem maakt ze een kwetsbare slam-poetry tekst en ‘vuurvlieg’ is niet toevallig haar alias als ze in kader van een Code Rood actie in de gevangenis terecht komt.

Naast de zeer krachtige beschrijving van het ongekende verlies waar we vandaag midden in zitten is het boek een ode aan verwondering, aan liefde voor al wat leeft. Wie weet kan het helpen om ons even krachtig in te zetten voor wat nog overblijft. Het is bijzonder literair boek, op hetzelfde niveau als het prijswinnende ‘een vlam Tasmaanse tijger‘ van Charlotte Van den Broeck, en met eenzelfde diepe wijsheid als ‘Een vlecht van heilig gras‘ van Robin Wall Kimmeren.

Het is ook meer dan een boek, er is een tentoonstelling, een muziekcompositie en er zijn een aantal evenementen rond het boek. Je kan hier de agenda bekijken. Om af te sluiten, een klein fragmentje.

’s Avonds stuurde hij me nog een filmpje. ‘Ik sta aan een militair vliegveld’. Hij liet de camera over de prikkeldraad glijden die hem scheidde van de weidse heide voor hem. ‘Er is nu prikkeldraad nodig om de leeuwerik te laten broeden. Maar het helpt wel, want het wemelt hier van de leeuweriken. overal zie ik paartjes over de grond heen en weer schieten. Wat ik je wilde zeggen, Tine’, besloot hij. ‘Er is nog zo veel schoonheid en zo lang de leeuwerik zingt, is er hoop.’ ‘Zo lang er sneeuw is, is er hoop’, dichtte Herman de Conink. Maar de leeuwerik heeft minstens hetzelfde effect.”

Voor een keer ga ik het mezelf makkelijk maken. Ik plaats hieronder een tekst die iemand anders heeft geschreven. Al jarenlang ben ik fan van ‘de andere’ Kris Peeters, omwille van zijn visie op mobiliteit en zijn systemische manier om naar de samenleving te kijken. Je kan er meer over lezen in zijn voortreffelijke boeken ‘Weg van het systeem‘ en ‘De file voorbij‘. Zijn vlijmscherpe column in de Standaard én zijn blog (die ik warm aanbeveel) volg ik trouw. Fijne teksten met leuke woordspelingen en diepe inzichten. Maar deze keer wat minder leuk. Hij draait hij niet rond de pot. Veel leesplezier!

Enkele weken geleden woonde ik een voorstelling bij van het Nieuwstedelijk. De zaal zat halfvol. De andere helft had ongelijk. Kellyanne Conway – The Musical, genoemd naar de illustere bedenkster van het concept ‘alternative facts’, capteerde niet alleen de vermoeide verontwaardiging van het publiek. Ze wist die ook om te buigen tot assertieve weerbaarheid. Bij wijze van apotheose stuiterden er megagrote drollen door de zaal en deelden Sara Vertongen, Rashif El Kaoui en Aline Goffin ‘Dit is bullshit’-stickers uit. Als het echte leven meer en meer theater wordt, waarom zou het theater dan dat leven niet kunnen veranderen? Daar en toen besliste ik te doen wat rechtse politici al jaren vragen: vanaf nu noem ik stier en stront.

Het mag dan een tikje ordinair klinken, als het bullshit is, zeg ik het voortaan. Met zoveel woorden. Of beter: met zo weinig woorden, want dat is dus de kwintessens van de zaak. Al te lang hebben wij de shitshow voorzien van een intellectueel odeur van fatsoen. Daardoor wekten we de indruk dat een en ander nog een ernstig gesprek waard was. Alsof elke mening, hoe feitenvrij ook, evenwaardig was. Uit respect. Meer bepaald uit misplaatst respect, van het soort dat elk respect waardeloos en inhoudloos maakt.

Roland Duchâtelet die een paar duizend wetenschappelijke studies later in De afspraak op VRT Canvas verkondigt dat een beetje meer CO2 geen kwaad kan? Hef er voor mijn part 22 procent btw op, maar verspil er geen woorden meer aan.

Vlaanderen dat zichzelf verkoopt als ‘innovatieve topregio’, maar tegelijk bespaart op onderwijs en onderzoek? Minister Zuhal Demir (N-VA) die klaagt dat het onderwijs te gronde gaat doordat de lat almaar lager wordt gelegd, en die tegelijkertijd pleit voor een versoepeling van de regels en de normen op vlak van klimaat, milieu en gezondheid?

Minister Jo Brouns (CD&V) die zeurt over verstikkende regels en een teveel aan controle, terwijl het speelzand en de babymelk uit de mond van kinderen moeten worden gehaald? Laat ons het noemen wat het is: bullshit. Dat niet doen, werkt alleen maar als een stimulans om nog een stapje verder te gaan.

Een eindeloze parade

Sinds mijn voornemen valt het me meer dan ooit op: vooral ons mobiliteitsbeleid bulkt van de bullshit.

Ben Weyts (N-VA) die zijn kiesvee geruststelt dat wie de autowegen vermijdt geen wegenvignet zal hoeven te betalen? Bullshit! We geven zo’n ministeriële aanmoediging tot meer sluipverkeer door dorpskernen en langs schoolomgevingen geen aandacht meer.

Een autotunnel bouwen op de plek die wereldwijd het meest met PFAS is vervuild? Budgetneutraliteit voor De Lijn verdedigen en doen alsof je neus bloedt bij de immense budgetoverschrijdingen voor Oosterweel? Een Europese verscherping van de emissienormen voor nieuwe auto’s torpederen onder druk van de autolobby, en daarna klagen dat steden die normen zelf afdwingen met een lappendeken aan lage-emissiezones? Jarenlang subsidies uitdelen aan verlieslatende luchthavens om bezitters van privéjets te plezieren, maar beknibbelen op buslijnen die een ziekenhuis bedienen? In naam van de ‘efficiëntie’ buslijnen naar Leuven inkorten zodat studenten verplicht zijn halverwege over te stappen op de trein? Zelfs geen debat willen voeren over een verlaging van de snelheidslimiet op snelwegen naar 100 kilometer per uur als quick win voor een Vlaams klimaatbeleid? Een internationale trein van Antwerpen naar Brussel laten rijden en binnenlandse reizigers verbieden er gebruik van te maken?

Bullshit, bullshit, bullshit. Kan ik nog wat klevers krijgen?

De shitparade gaat eindeloos door. Pleiten voor een helmplicht voor fietsers, maar een snelheidsverlaging op straten zonder fietspad te verregaand vinden? Wegtransportbedrijven een deel van hun diesel terugbetalen terwijl het Albertkanaal maar voor 10 procent van z’n capaciteit benut wordt? Beweren dat je mensen niet wil verplichten hun auto te laten staan, maar tegelijk andere mensen huisarrest geven door hun bus af te schaffen?

Bullshit! Het woord klinkt onwelvoeglijk, maar nog altijd vriendelijker dan het dagelijks rimpelloos passerende ‘waanzin’ met een prefix naar keuze: ‘klimaat-’, ‘woke-’, ‘degrowth-’…

Flexbussen presenteren als een wonderoplossing, maar er niet in slagen ze over de grens van een vervoerregio te laten rijden? Een bussenstelplaats bouwen in kwetsbare stadsnatuur en dat verkopen als een groene investering? Alcohol venten in tankstations langs de snelweg en daarna verbaasd zijn dat sensibiliseringscampagnes tegen rijden onder invloed op hun grenzen stuiten? Rekeningrijden in stand houden voor vrachtwagens op wegen waar we willen dat ze rijden, en ze gratis laten rijden waar we ze willen weren? Of vers van de pers: nog een nieuwe spitsstrook erbij op de E403 om de files op te lossen? Dat aankondigen net nu een studie het voorspelde falen aantoont van de al aangelegde spitsstrook op de E314? Politici spelen liever de dure capaciteitssinterklaas dan maatregelen te nemen die echt werken: salariswagens uitfaseren, rekeningrijden invoeren. Toch schaart de federatie van natuur-, milieu- en klimaatverenigingen in West-Vlaanderen zich achter die heilloze keuze, allicht bevreesd om anders als ‘onredelijk’ te worden weggezet. Het neemt niet weg dat het bullshit is. 

Mascotte van spindoctors

Er is zoveel bullshit dat we ons stilaan bevinden in een arena vol stierenuitwerpselen. Het doet me denken aan Dario Fo’s Obscene fabels en hoe een grandioze Jan Decleir de volksbelegering van de citadel van Bologna met excrementen plastisch op de planken bracht. We zitten midden in die scène, maar iedereen doet alsof er alleen met geparfumeerde goudklompjes wordt gegooid.

Zie hoe Bart De Wevers essay Over welvaart wordt onthaald. Daarin voert hij stadstaat Singapore op als het te imiteren model: een soort Antwerpse haven met aangelanden, zeg maar. In ‘De ochtend’ op Radio 1 kwam een professor management vertellen dat hij weinig last heeft van het gebrek aan democratie aldaar. “Integendeel”, zei hij, waarna we mochten gissen wat dat betekent tegen de achtergrond van oneerlijke processen, opposanten die achter de tralies vliegen en executies achter gesloten deuren. Het zet De Wevers oneliner “Makers in plaats van stakers” nochtans wel in een ander daglicht. Het laat zien: dit is bullshit. Maar niemand die het durft te zeggen. Zoals ook niemand vraagt waarom hij het rekeningrijden in Singapore dan ook niet opvoert als een na te volgen voorbeeld.

Het stuk van het Nieuwstedelijk ging over “spindoctors en de mensen die het onverkoopbare verkoopbaar maken”, lees ik op de website. En ook: “De werkelijkheid is te grotesk geworden voor satire.” Het boek van De Wever illustreert het onbedoeld. Het is een pleidooi voor het afbouwen van de sociale zekerheid, “anders zijn we een vogel voor de kat”. Ter compensatie voor de kat schenkt de auteur een deel van de auteursrechten aan het asiel waar de mascotte van de spindoctors vandaan komt: Maximus, de kat die een onverbiddelijk beleid voor mensen aaibaar maakt. “Bullshit van een deugpronker”, zou de premier zelf zeggen, mocht iemand anders het doen. Het zal niemand verwonderen: dat Bart De Wever het land ‘bestiert’, het geeft me een rare smaak in de mond.

(gepubliceerd in de Standaard van 17 februari en op zijn blog op 19 februari)

De voorbije weken heb ik het boek ‘Stilstaan bij de toekomst‘ van Thomas D’Hooge uitgelezen, en ik was er bij op zijn energieke boekvoorstelling vorige week in Kortrijk. Een bijzonder waardevol boek omdat het heel veel kennis bij elkaar brengt en ons helpt anders te kijken naar wat er op ons af komt. De ondertitel is niet voor niks: ‘Voor wie houvast zoekt in de een wereld vol verandering.’

Een van de vele inzichten uit het boek is dat elke uitspraak over de toekomst meer zegt over wie ze uitspreekt dan over de toekomst zelf. Geen enkele voorspelling is neutraal, steeds spelen er heel wat andere elementen mee. Aannames, wereldbeelden, ideologische voorkeuren en zelfs emoties en groepsdruk. Thomas pleit dan ook heel erg voor ‘toekomstgeletterheid’, dat is leren hoe je naar al deze verschillende toekomsten kan kijken. Want de manier waarop ze worden voorgesteld heeft impact. Dat het boek werkt merk ik aan de manier waarop ik kijk naar de toekomstbeelden die we continu te horen krijgen. Een paar voorbeelden van de voorbije dagen.

Volgens het planbureau zullen er in 2080 zo’n 13 miljoen Belgen zijn en zullen kinderen die dan geboren worden gemiddeld 90 jaar worden.

De nationale bank voorspelt dat de economische groei in de periode 2025-2027 dicht bij 1% per jaar zal blijven. De inflatie daalt verder en zou dit jaar onder 2% zakken. 

Voor De Wever is het duidelijk: “Als we niets doen, dreigt onze welvaartsstaat in te storten. Dat is een mathematische zekerheid”

In een interview in het Nieuwsblad beweert Geert Noels dat de kleine moduleerbare kerncentrales (SMR) in 2030 op de markt zullen komen.

Embuild (de federatie van de bouwsector) is stellig: tegen 2050 moeten er in ons land 900 000 woningen bijkomen.

We hebben nogal eens de neiging om dit soort uitspraken als ‘waar’ aan te nemen, zeker als ze komen van instituties of gerespecteerde mannen. Het is duidelijk dat achter elk van de uitspraken een belang schuilt.

Demografische voorspellingen zijn redelijk betrouwbaar, al houden ze geen rekening met gebeurtenissen als pandemieën, oorlogen, volksverhuizingen en dergelijke. Enkel in een stabiele wereld is die 13 miljoen realistisch.

Als je de groei-voorspellingen van de nationale bank de voorbije 30 jaar vergelijkt met de echte groei is de gemiddelde afwijking 0,9 % (op 1 of 2% groei), of een foutenmarge van 45%!

Wat de Wever betreft, zou je evengoed kunnen zeggen onze welvaartstaat dreigt in de storten door het blijvend negeren van de planetaire grenzen. Maar hier gebruikt hij maar al te graag de rol van doemdenker om elke tegenstem te smoren.

En dat techno-optimisme zelfs slimme mensen blind kan maken bewijst Geert Noels. Ik tracteer hem graag op een etentje als hij in 2030 zijn eerste MRS bestelt…

Dat de federatie van de bouwsector graag wil dat er meer gebouwd wordt is natuurlijk begrijpelijk. De manier waarop ze hun punt maken lijkt het een vaststaand feit te zijn.

Kortom, je kan beter kritisch kijken naar al toekomstvoorspellingen. Zeker journalisten en leerkrachten zou ik het boek aanraden. Voor deze laasten is er ook een interessante Edu-box waar Thomas heeft aan meegewerkt.

Lees het boek, en je zal in 2030 helemaal anders naar de toekomst kijken. Echt waar.

(Hieronder nog zo’n jaarlijke terugkerende grafiek. Het Global Risk Report van het wereld economisch forum. Laat ons hopen dat ze er helemaal naast zitten, want het ziet er niet goed uit.)