Μάρτιν Χάιντεγκερ

1889–1976

1. Κάθεμεγάλη φιλοσοφία έχει σύμφυτο τον πολιτικό της χαρακτήρα. Αυτό παρατηρούμε ναισχύει ιστορικά σε όλους σχεδόν τους σπουδαίους φιλοσόφους, όπως είναι οΠλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Λοκ, ο Σπινόζα, ο Χέγκελ κ.λπ. Κάτι παρόμοιο ισχύεικαι στην περίπτωση του Χάιντεγκερ. Η σκέψη του διακρίνεται για τη μοναδική τηςβαθύτητα και αληθινότητα, διότι πρωτίστως είναι πολιτική σκέψη. Κάποιεςεπιπόλαιες-επιφανειακές προσεγγίσεις της σκέψης του ταυτίζουν τον πολιτικόχαρακτήρα της τελευταίας με τη σύντομη, αλλά αμήχανη εμπλοκή του φιλοσόφου στηνπρυτανεία του πανεπιστημίου του Freiburgκατάτο 1933, υπό το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς. Ωστόσο, η αλήθεια δεν είναι τόσοεπιφανειακή, με δεδομένο ότι η πολιτική σκέψη του Χάιντεγκερ είναι πολεμική μετο νόημα του Ηράκλειτου: «πόλεμος πατήρ πάντων …», δηλαδή αγώνας (Kampf),σύγκρουση, αντιπαράθεση για την επικράτηση του κόσμου ως ευταξίας, ως αρμονίαςτων αντιθέτων. Με αυτόν τον πόλεμο και μόνο με αυτόν, τα πάντα εκ-τίθενται στοφως, εξ-έρχονται σε φανέρωση, εντάσσονται εκεί που ανήκουν: στο ξέφωτο τηςΠολιτείας. Εδώ τότε το παν είναι πολιτικό, όχι επειδή σχετίζεται με άεργουςπολιτικούς ή οιονδήποτε ακίνδυνο πολιτικό ακτιβισμό, αλλά επειδή ενδημεί στοπιο πάνω ξέφωτο και εξ-ίσταται στην επικινδυνότητα του Είναι του, προκειμένουνα συμβεί ιστορία. Και ιστορία συμβαίνει με όλα τα καθεστώτα, γιατί φαινομενικάμπορεί να διαφέρουν, ας πούμε, η «δημοκρατία», η «σοσιαλδημοκρατία», ο «σοσιαλισμός»,ο «εθνικοσοσιαλισμός», ο «κομμουνισμός» κ.λπ., αλλά στην πράξη όλα έχουν ένακοινό χαρακτηριστικό: δεν παύουν να είναι καθεστώτα, δηλαδή, λιγότερο ήπερισσότερο ολοκληρωτικές εξουσίες, που δομούν την ιεραρχική τους ηγεμονία στηβάση εικονικής, συναισθηματικής επίκλησης του «λαού» [=όλα γίνονται στο όνομακαι για το συμφέρον του «λαού»], επί της ουσίας όμως τον περιθωριοποιούνάσπλαχνα.

2. Οπόλεμος επομένως, για τον Χάιντεγκερ, δεν έχει καμιά σχέση με την κοινή σημασίατης πολεμικής σύρραξης ούτε με την αγελαία αντιπαλότητα, σαν αυτή π.χ. που έχεισυσσωρευτεί στα λεγόμενα «δημοκρατικά» καθεστώτα και ενεργοποιείται εκάστοτεγια να εξαπατά τις μάζες προεκλογικά και να τις ξεπουλά μετεκλογικά. Μια τέτοιαεικονική αντιπαλότητα, τόσο στον Ελλαδικό όσο και στον ευρύτερο Ευρωπαϊκό χώρο,καλλιεργείται σχεδόν από όλες τις πτέρυγες του επαγγελματικού πολιτικαντισμού:από τον παλαιο-νεο-φιλελευθερισμό έως την καταχθόνια σοσιαλδημοκρατία και τηνακόμα πιο καταχθόνια καθεστωτική «αριστερά». Η τελευταία έδειξε, για ακόμη μιαφορά, με κενές περιεχομένου «πολιτικές αντιπαραθέσεις» τη σφοδρότητα τουεξουσιαστικού της παφλασμού στην πριν από λίγα χρόνια διακυβέρνησή της: αντί να«διεκδικεί τη φανέρωση, την αποκάλυψη τουπολιτικού Είναι» (Χάιντεγκερ) –αποκάλυψη π.χ. μιας συντελεσθείσας  εθνοπροδοσίας, ενός διεφθαρμένου πολιτικούσυστήματος κ.λπ.– ανέλαβε εργολαβικά τη συγκάλυψή του/τους. Αντί να αγωνίζεταιγια να συμβεί ιστορία, δια-γωνίζεται για να πείσει τις ήδη υπάρχουσεςσυστημικές εξουσίες ότι αυτή είναι μια πιο «εξευγενισμένη» συστημική δύναμη καιμπορεί, καλύτερα απ’ αυτές, να καταλαγιάσει τον πολιτικό θυμό των μαζών και ναεκμηδενίσει κάθε ίχνος κοινωνικής σύγκρουσης. Προς τούτο δηλώνει πρό-θυμη νααφομοιώσει όλο το διεφθαρμένο πολιτικό προσωπικό και με «αριστερό» προσωπείοπλέον να το από-ενοχοποιήσει.

3. Εκκινώνταςλοιπόν ο Χάιντεγκερ από την υπαρκτή, κατά τον τρόπο που επισημάνθηκε πιο πάνω,ιστορική κατάσταση της πολιτικής, αποφαίνεται ως εξής:

«Αυτό που ο Ernst Jünger εννοεί με την ιδέα του περί κυριαρχίας και μορφής τουεργάτη και αυτό που βλέπει υπό το φως της εν λόγω ιδέας είναι η οικουμενικήκυριαρχία της βούλησης για δύναμη στους κόλπους της πλανητικά ιδωμένηςιστορίας. Καθετί σήμερα αποτελεί μέρος αυτής της ενεργού-πραγματικότητας, είτεονομάζεται κομμουνισμός, είτε φασισμός ή παγκόσμια δημοκρατία» (GA 16,375).

Ως προκύπτει, ο κορυφαίος αυτός φιλόσοφοςυπερβαίνει τα ποικίλα πολιτικο-κοινωνικά ιδεολογήματα και προχωρεί αποφασιστικάστην ανα-τομία του πολιτικού Είναι, όπως εκάστοτε διαμορφώνεται ιστορικά, χωρίςνα πνίγεται μέσα στα απόνερα της μαζικής δημοκρατίας. Ο πολιτικός χαρακτήραςτης σκέψης του ανάγει τη ρίζα του στη δυναμική του ερωτήματος για το νόημα τουΕίναι και για την αποστολή της φιλοσοφίας. Το ερώτημα για το Είναι τίθεταιαυθεντικά, προ-καλεί πόλεμο, στο βαθμό που δεν αδιαφορεί για τις ανθρώπινεςυποθέσεις. Η πηγαία δυναμική του έγκειται στο ότι εκτυλίσσεται ως ένας«αρχέγονος αγώνας» (GA 40, 66) και από έναν τέτοιο αγώνα, μας λέει ο Χάιντεγκερ,αναδύονται, πριν απ’ όλα, όλοι οι αληθινά αγωνιζόμενοι. Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδήο πόλεμος-αγώνας είναι η γλωσσική μελωδία του Είναι που γεννάει τα όντα και τακυβερνά. Ακόμη, επειδή ο δεσμός του ανθρώπου με το Είναι παραμένει ακατάλυτοςκαι ως τέτοιος συνιστά την αφανή του αρμονία, που μας χορηγείται με τονπόλεμο-αγώνα και η οποία υπερέχει της εμφανούς, του φαίνεσθαι. Υπ’ αυτή την έννοια,όπου λείπει ο πόλεμος, κατακεραυνώνει τα πάντα η υποχώρηση, η ασημαντότητα, ηκατάπτωση και η παρακμή.

4. Τοζητούμενο επομένως είναι πώς ο ίδιος ο άνθρωπος στέκεται απέναντι σε έναντέτοιο δεσμό: στέκεται ως φενακισμένη συνείδηση, ως ανεστραμμένη λογική, όπωςσυμβαίνει με τις ορδές των προαναφερθέντων καθεστωτικών, οπότε στερείται τηδυνατότητα, την ικανότητα να αντιλαμβάνεται την παρακμή, το ξερίζωμα που τουεπιφυλάσσουν οι παντοειδείς συστημικοί και συμβιβάζεται με τη μοίρα τουμαζανθρώπου, ή ως σκεπτόμενο ον, που αναζητεί μέσα στην ιστορική αποστολή τηςφιλοσοφίας την αφύπνιση, το ξέσπασμα, την έκρηξη (Aufbruch);  Ετούτη η έκρηξη –όχι τα σωτηριολογικάκηρύγματα των καθεστωτικών– προετοιμάζει τους ανθρώπους να εισέρχονται μέσαστην ιστορία και να αποφασίζουν για την ύπαρξή τους, έτσι όπως τούτη συμβαίνειστο εκάστοτε παρόν. Αποφασίζω (entschließen), κατά τον Χάιντεγκερ, σημαίνει όχιαπλώς δράση, γιατί τότε και η κάθε εκλογική φαρσοκωμωδία θα είχε βαθύτερο νόημααπό αυτό του ανοήμονος μιμητισμού, αλλά «αποφασιστικήαπαρχή της δράσης» (GA 40, 23, βλ. επίσης Χάιντεγκερ: περί πολιτικής, περί αλήθειας … εκδ. Ηριδανός, σ. 140 κ.εξ.) με το εξής νόημα:εγκατάλειψη ενός επιβληθέντος εγκλεισμού και ανάληψη αγώνα προς την ανοικτότητα(Ent-schlossen-heit). Αυτός ο αγώνας/πόλεμος, δεν ενσκήπτει ως λεηλασία, ωςεπιδρομή  σε ό,τι είναι παρόν, αλλάπρωτίστως ως διαρκής εναντίωση στο κυριαρχούν σκοτείνιασμα του κόσμου, ωςαποφασιστική αντιπαράθεση, αναμέτρηση. Αυτό το σκοτείνιασμα λογίζεται για τονφιλόσοφο ως ο πιο πνευματοκτόνος σκοταδισμός, που συνεπάγεται «φυγή των θεών, καταστροφή της γης, μαζοποίηση τουανθρώπου, προβολή της μετριότητας» (GA 40, 48). Όπου κυριαρχεί ημετριότητα, εκτρέπεται ο κόσμος, γι’ αυτό και ο εν λόγω πόλεμος είναι πάνω απ’όλα αγώνας των δημιουργών.

5. Ηπολιτική, ως εκ τούτου, ερμηνεύεται στην αλήθεια της έξω από τη σκοπιά τηςμεμονωμένης διεργασίας, που εκτυλίσσεται ως καθημερινή συνήθεια, ήτοι έτσι όπωςορισμένοι συνάγουν απόλυτα συμπεράσματα για τον πολιτικό Χάιντεγκερ από τατεκταινόμενα το 1933. Απεναντίας ερμηνεύεται αληθινά με βάση την ανηλεήαναμέτρηση με τον ιστορικό χρόνο της πολιτικής. Τούτη η αναμέτρηση γίνεταιπράξη μόνο από τους δημιουργούς, από τους ποιητές με την αρχέγονη ελληνικήέννοια του ποιούντος, δηλαδή αυτού που ποιεί, που ενεργεί και αποφασιστικάκαταλύει κάθε ανασχετικό όριο της δημιουργίας. Πού συμβαίνουν όλα τούτα;Συμβαίνουν στην πόλη, στην πολιτεία ήπολιτική κοινότητα με το αρχαιοελληνικό νόημα:

«Ηπόλις είναι ο ιστορικός τόπος, η ιστορική εστία,το Da [=εδωνά], εντός του οποίου, εκ του οποίου και για τονοποίο συμβαίνει ιστορία» (GA 40, 161).

Όλα, όσα ανήκουν στην πόλη, δηλαδή οι θεοί, οιδημιουργοί, οι ποιητές, οι αγώνες κ.λπ. είναι πολιτικά με το νόημα ότι ενδημούνστον ιστορικό τόπο και όχι, επειδή σχετίζονται με έναν πολιτικό, στρατιωτικόκ.λπ. (ό.π.). Η πόλις, κατά ταύτα, δεν είναι η περιβόητη πόλις-κράτος, αλλά ηιστορική τοπο-θεσία-τοπο-σήμανση της ιστορικής διαμονής των Ελλήνων, ητοπο-θεσία του τόπου της ιστορίας του Ελληνισμού, η εστία της αποκάλυψης τωνόντων (GA 54,132-133). Όλα τούτα παραπέμπουν στην κοινοτική ουσία του Είναι, την οποίαστερείται ο άνθρωπος του νεότερου πολιτικού εξουσιασμού

`