Status Updates From Caligula (French) [Paperback]

KALIGULA
Nie rozumie się losu. I dlatego sam stałem się losem. Przybrałem głupie i niezrozumiałe oblicze bogów. To właśnie nauczyli się uwielbiać twoi niedawni towarzysze.

To jest właśnie bluźnierstwo, Kajusie.
KALIGULA
Nie, Scypionie, to jest jasnowidzenie. Po prostu zrozumiałem, że istnieje tylko jeden sposób, aby dorównać bogom: wystarczy być tak okrutnym jak oni.

KALIGULA
Jak wolisz. To pozostanie wielką tajemnicą mojego panowania. Można mi dziś zarzucić chyba to, że dokonałem znów małego postępu na drodze ku potędze i wolności. Dla człowieka kochającego władzę rywalizacja bogów ma w sobie coś drażniącego. Skasowałem to. Udowodniłem tym złudnym bóstwom, że człowiek, jeśli ma ochotę, może praktykować bez przygotowania ich śmieszny zawód.

SCYPION
To nie mnie zazdrościsz, lecz samym bogom.
KALIGULA
Jak wolisz.

Bo to jest jedyne uczucie, którego może nie zaznam nigdy.

KALIGULA
A więc wierzysz w bogów, Scypionie?
SCYPION
Nie.
KALIGULA
Nie rozumiem więc, dlaczego tak gwałtownie węszysz bluźnierstwo?
SCYPION
Mogę czemuś przeczyć, nie uważając jednak, bym musiał to brukać lub odbierać wiarę innym.
KALIGULA
Ależ to jest skromność, prawdziwa skromność. Och, drogi Scypionie, jakże jestem zadowolony z ciebie. I zazdrosny, wiesz?

A teraz, panowie, będziecie mogli odejść i roznieść po mieście wiadomość o zdumiewającym cudzie, przy którym dane wam było asystować; widzieliście Wenus, widzieliście co się zowie, waszymi cielesnymi oczyma – i Wenus do was mówiła. Odejdźcie, panowie. Sekunda. Wychodząc, kierujcie się korytarzem na lewo. W korytarzu na prawo ustawiłem strażników, którzy was mieli zabić.

Hop, hop, chodź no tutaj, mój chłopcze. Dobrze, że składasz hołd. Ale ważniejsze jest – składać datki. Dziękuję. Dobrze. Gdyby bogowie nie mieli innych bogactw niż miłość śmiertelnych, byliby tak ubodzy jak biedny Kaligula.

KALIGULA
[Siada na piedestale. Patrycjusze kolejno padają przed nim na twarz, płacą swe obole i grupują się po prawej stronie, aby odejść. Ostatni z nich, zdenerwowany, zapomina złożyć obola i odchodzi. Lecz Kaligula jednym skokiem dopędza go i przytrzymuje].

„Twe ręce pełne kwiatów i mordów...”
„I twe radości bez jutra...”

„Ty, tak pusta i wrząca, nieludzka, lecz tak ziemska, upij nas winem twej równowartości i nasyć nas na zawsze twym sercem czarnym i słonym...”
„Upij nas winem twej równowartości i nasyć nas na zawsze twym sercem czarnym i słonym”
[gdy ostatnie zdanie zostało wygłoszone przez Patrycjuszów, Kaligula, dotychczas nieruchomy, parska i głosem donośnym:]
„Zgadzam się, dzieci. Wasze życzenia będą wypełnione".

„Wypełń nas twymi darami, rozwiń na naszych twarzach twe okrucieństwo bezstronne, twą bardzo obiektywną nienawiść; otwórz ponad naszymi oczyma twe ręce pełne kwiatów i mordów...”
„Przyjmij twe dzieci zbłąkane. Wezwij je do przybytku twej obojętnej i bolesnej miłości. Daj nam twe namiętności bezprzedmiotowe, twe smutki pozbawione powodu, twe radości bez jutra...”

„Bogini bólów i tańca...”
„Zrodzona z fal, cała lepka jeszcze i gorzka od soli i piany...”
„Uraza i uniesienie...”
„Naucz nas obojętności, która odradza miłostki”...
„Powiadom nas o prawdzie tego świata, która na tym polega, że prawdy nie ma...”
„I przekaż nam siłę, byśmy mogli żyć na poziomie tej niezrównanej prawdy...”

Adoracja zaczyna się. Padnijcie na twarze. [wszyscy padają prócz Scypiona] Powtarzajcie za mną świętą modlitwę do Kaliguli-Wenery: „Bogini bólów i tańca...”
„Zrodzona z fal, cała lepka jeszcze i gorzka od soli i piany...”
„Uraza i uniesienie...”
„Naucz nas obojętności, która odradza miłostki”...
„Powiadom nas o prawdzie tego świata, która na tym polega, że prawdy nie ma...”

Przejmująca rekonstrukcja prawdy, realizacja bez precedensu. Dekoracje majestatyczne boskiej mocy sprowadzonej na ziemię, atrakcja sensacyjna i olbrzymia, piorun, [niewolnicy zapalają ognie sztuczne] grzmot. [przesuwają beczki z kamieniami] Sam los w swym triumfalnym pochodzie. Zbliżcie się i kontemplujcie.
[Rozsuwa kotary. Ukazuje się Kaligula przebrany za groteskową Wenus]. KALIGULA [uprzejmie]
Dziś jestem Wenerą.

MŁODY SCYPION
Czy w twoim życiu nie ma nic, co by odgrywało rolę podobną? Czegoś zbliżonego do łez, ucieczki milczących?
KALIGULA
Jednak jest coś takiego.
MŁODY SCYPION
Co?
MŁODY SCYPION
KALIGULA [powoli] Pogarda
[Kurtyna].

[ma spojrzenie człowieka wyczerpanego].
[Długie milczenie]
MŁODY SCYPION [przechodzi za Kaligulę i zbliża się z wahaniem. Wyciąga rękę ku Kaliguli i kładzie na jego ramieniu. Kaligula nie obracając się, przykrywa ją swoją ręką.]
Każdy człowiek ma w życiu jakąś słodycz. To mu pozwala żyć dalej. Ku niej zwraca się, gdy się czuje zbyt zużyty.
KALIGULA
To prawda, Scypionie.

Samotność. Nie, Scypionie. Ona jest zaludniona zgrzytaniem zębów i cała rozbrzmiewa hałasami i zgubionymi krzykami. U boku kobiet, które pieszczę, gdy noc się zamyka nad nami i gdy myślę, odległy od mego nagle zaspokojonego ciała, że wreszcie zdobędę trochę samego siebie pomiędzy życiem i śmiercią, moja samotność zapełnia się nagle zapachem rozkoszy, spod pach kobiety, która drzemie jeszcze obok mnie.

Lecz te, które się kochało, których się nie kochało, a które kochały nas. Żale, pragnienia, gorycz i słodycz, prostytutki i kilku bogów. [puszcza go i cofa się na swoje miejsce] Sam. Gdybym przynajmniej zamiast tej samotności zatrutej obecnościami cudzymi, którą mam, mógł doznać smaku prawdziwej samotności, milczenia i drżenia drzew.

KALIGULA [wybuchając, rzuca się na niego, chwyta za kark i wstrząsa] Samotność. Czy ty ją znasz, samotność? Samotność poetów i ludzi bezsilnych? Samotność? Ale jaka? Ach, ty nie wiesz, że w samotności nie jest się samotnym, nigdy. I że wszędzie towarzyszy nam ten sam ciężar przyszłości i przeszłości. Istoty, któreśmy zabili, są wraz z nami. A z nimi jeszcze sprawa byłaby łatwa.

Jak cię żałuję i jak cię nienawidzę.
KALIGULA [z gniewem]
Milcz.
MŁODY SCYPION
Jakąż musisz odczuwać brudną samotność!

[Ciągle się cofając, mówi głosem głuchym, przyglądając się Kaliguli
intensywnie].
Ach, potworze, nędzny potworze. Jeszcze raz grałeś komedię. Cóż, grałeś komedię? Jesteś z siebie zadowolony?
KALIGULA [z odrobiną smutku]
Jest nieco prawdy w tym, co mówisz. Grałem.
MŁODY SCYPION [jak wyżej]
Jakże musisz mieć serce cuchnące i krwawe. Ach, jak musi cię torturować tyle nienawiści i zła.
KALIGULA [cicho]
Milcz teraz.

MŁODY SCYPION
To mogę zrozumieć.
KALIGULA
Nie. Jest we mnie coś, jakieś jezioro milczące, jakieś zgniłe wikliny. [nagle zmieniając ton] Twój poemat musi być piękny. Lecz jeśli chcesz mego zdania...
MŁODY SCYPION [jak wyżej]
Tak.
KALIGULA
Temu wszystkiemu brak krwi.
[Scypion jak ukłuty przez żmiję odskakuje nagłe w tył i patrzy na Kaligulę z odrazą.]

To cnota wielkich serc, Scypionie. Gdybym przynajmniej mógł mieć twoją przezroczystość. Ale zbyt dobrze znam siłę mego przywiązania do życia; nie zaspokoi się przyrodą. Nie możesz tego zrozumieć. Jesteś z innego świata. Jesteś czysty w dobrym, jak ja jestem czysty w złym.

MŁODY SCYPION
Tak, tak, To wszystko, właśnie. Ale skąd tak dobrze wiesz o tym?
KALIGULA [przyciskając Młodego Scypiona do siebie]
Nie wiem. Może dlatego, że kochamy te same prawdy. I może także dlatego, że można zawsze się porozumieć co do uczuć nieokreślonych.
MŁODY SCYPION [drżąc kryje głowę na piersi Kaliguli]
Ach, mniejsza o to, gdy wszystko przybiera we mnie postać miłości.

MŁODY SCYPION [całkowicie podbity]
...o cykaniu koników polnych i potwornym spadku upałów, o psach, stukocie ostatnich wozów, o krzyku chłopów.
KALIGULA
...i o drogach zanurzonych w cieniu drzew mastyksowych, czy też oliwnych.

MŁODY SCYPION [nieco bardziej poddając się nastrojowi]
Tak, jeszcze i o tym. I o tej minucie subtelnej, gdy niebo, pełne jeszcze złota, nagle się chwieje i ukazuje w jednej chwili inne swe oblicze, obsypane lśniącymi gwiazdami...
KALIGULA
...o zapachu dymu, drzew i wód, który wznosi się wtedy z ziemi ku niebu.

Mówiłem tam o pewnym przymierzu.
KALIGULA [przerywając, marząco]
...pomiędzy ziemią a stopą ludzką
MŁODY SCYPION [zdziwiony, waha się i mówi dalej]
Tak, to mniej więcej to. Mówiłem także o linii wzgórz rzymskich i o tym uspokojeniu, ulotnym a wstrząsającym, które sprowadza wieczór.
KALIGULA
...o krzyku jaskółek na niebie zielonym.

KALIGULA [siada, patrzy na Scypiona, potem ujmuje go nagle za ręce i przemocą przyciąga do swoich nóg. Bierze mu twarz w ręce]
Wygłoś mi twój poemat.
MŁODY SCYPION
Proszę cię, Cezarze, nie żądaj tego.
KALIGULA
Czemu?
MŁODY SCYPION
Nie mam go ze sobą.
KALIGULA
Czy go sobie nie przypominasz?
KALIGULA
Nie.
KALIGULA
Powiedz mi przynajmniej, co on zawiera?