Status Updates From Le Neveu de Rameau

On
Na muzyka! na muzyka! Patrząc nań, czasem zgrzytam zębami i mówię: Gdybyś miał znać kiedyś jedną nutę, to sądzę, że kark bym ci skręcił.

Ja
I dlaczegóż to, proszę?

On
To do niczego nie wiedzie.

Nie wątpisz pan, co sądzę o twoim charakterze?

On
Zgoła nie; jestem w pańskich oczach bardzo podły, bardzo
nikczemny; jestem nim także i w swoich, lecz rzadko; raczej winszuję sobie czasem swych występków, niż je ganię. Pan jest stalszy w pogardzie.

Ja
To prawda; lecz czemuż okazuje mi pan całą swą szpetność?

On
Ponieważ zna pan już jej lwią część i ponieważ sądziłem, że więcej zyskam, niż stracę, wyznając resztę.

Mam rozpędzać ich nudę, to warunek, lecz muszę się też
czasem zabawić. Wśród tego zamieszania przyszła mi nieszczęsna myśl do głowy, myśl, która przejęła mnie pychą, która natchnęła mnie dumą i zuchwałością — że nie obejdą się beze mnie, że jestem główną osobą.

Nie ma lepszej roli u boku wielkich nad rolę błazna. […] Ja jestem błaznem Bertina i wielu innych, może pańskim w tej chwili lub może pan moim jesteś; kto mądry, nie ma błazna; kto więc ma błazna, nie jest mądry; jeśli nie jest mądry, jest błaznem i może król był błaznem błazna.

Niech mnie diabli porwą, jeśli wiem, czym w gruncie jestem! Na ogół mam umysł obracający się jak kula, a charakter giętki jak łoza. Nie jestem nigdy fałszywy, jeśli korzystnym mi jest być szczerym; nigdy szczery, gdy z pożytkiem mi jest być fałszywym. Mówię, co mi na język przychodzi: mądrze — tym lepiej; niedorzecznie — nie zważa się na to.

Ja
To rzeczywiście niebywałe.

On
Czy sądzi pan, że istnieje mózg kobiecy, który by oparł się temu?

Ja
Nie. Trzeba przyznać, że doprowadził pan talent błaznowania i upadlania się jak można najdalej.

On
Nie ma w tym nic szczególnego; chcę być podły, lecz bez przymusu. Chcę poniżyć się w swej godności... Śmieje się pan?

Ja
Tak, pańska godność śmiech we mnie budzi.

Ja
O, błaźnie, arcybłaźnie! — zawołałem — jakże to się dzieje, że w lichej twej głowie znajdują się myśli słuszne pomieszane z tyloma głupstwami!

On
Diabli wiedzą! Przypadek je tam wrzuca i zostają.

On
Cóżeś pan wówczas robił w Alei Westchnień?

Ja
Przedstawiałem dość smutną postać.

Wielką biegłość! O, nie! Co do mego rzemiosła, to znam je mniej więcej, a to jest więcej, niż trzeba; bo czyż jest się w tym kraju obowiązanym umieć to, czego się naucza?

Rzuciłbym się do nóg bogini i nie powstając rzekłbym jej głosem cichym i łkającym: „Przebaczenia, pani! przebaczenia! jestem niegodny, nikczemny! To była chwila nieszczęsna, gdyż wiesz, że nie zdarza mi się mieć zdrowego rozumu, i przyrzekam nie mieć go nigdy w życiu."

On
Co mnie spotkało, jest daleko smutniejsze.

Ja
Cóż to takiego?

On
Zajmował się pan zawsze mną trochę, bom biedak, którym pan w gruncie gardzi, lecz który pana bawi.

Ja
To prawda.

Wszystko, co wiem, to to, że chętnie chciałbym być kim innym, może byłbym wtedy człowiekiem genialnym, człowiekiem wielkim; tak, muszę to wyznać, jest we mnie coś, co mi to mówi. Jeśli kiedy chwalono przy mnie którego z nich, pochwała ta doprowadzała mnie do tajemnej wściekłości. Jestem zawistny.

Rozumiem niewiele z tego, co mi tu pan prawi. Jest to widocznie filozofia. Uprzedzam pana, że się nią nie zajmuję.

Gdybym znał historię, wykazałbym panu, że zło na ziemię sprowadzali zawsze ludzie genialni, lecz nie znam historii, bo niczego nie znam.