Status Updates From کالیگولا

Jesteś krępujący dla wszystkich. Jest rzeczą naturalną, abyś zniknął.

KALIGULA
Mów dalej.
CHEREA
Nie mam nic do dodania. Nie chcę zajmować się twoją logiką. Inaczej pojmuję zadania człowieka. Wiem, że większość twoich poddanych myśli jak ja. Jesteś krępujący dla wszystkich. Jest rzeczą naturalną, abyś zniknął.

KALIGULA
A więc dlaczego chcesz mnie zabić?
CHEREA
Mówię ci: uważam ciebie za szkodliwego. Mam zmysł i potrzebę bezpieczeństwa. Większość ludzi jest do mnie podobna. Nie są zdolni żyć w świecie, w którym najdziwaczniejsza myśl może w ciągu sekundy stać się rzeczywistością i wrzynać się w bliźnich jak nóż w serce. Ja też nie chcę żyć w takim świecie. Wolę trzymać swe życie w swych własnych rękach.

KALIGULA
Dlaczego mnie nienawidzisz?
CHEREA
Tutaj się mylisz, Kajusie. To nieprawda, że ciebie nienawidzę. Uważam ciebie za szkodliwego i okrutnego, egoistę i pyszałka. Ale nie mogę cię nienawidzić, skoro cię nie uważam za szczęśliwego. I nie mogę tobą gardzić, gdyż wiem, że nie jesteś tchórzem.

KALIGULA
Chereo, dlaczego mnie nie kochasz?
CHEREA
Gdyż nie ma w tobie nic miłego, Kajusie. Ponieważ uczucia nie mogą być przedmiotem zamówienia. I dlatego także, że zbyt dobrze cię rozumiem i że nie można kochać tego swojego oblicza, które się próbuje zamaskować.

KALIGULA
Masz rację. Chciałem tylko wiedzieć, czy myślisz jak ja. Wdziejmy więc maski. Wykorzystajmy nasze kłamstwa. Mówmy tak, jakbyśmy się bili okryci aż do czubka nosa. Chereo, dlaczego mnie nie kochasz?

[Cherea siada. Kaligula, naturalnie] Chereo, czy wierzysz, że dwaj ludzie o równej mądrości i dumie mogą, przynajmniej raz w życiu, mówić ze sobą całkiem szczerze, jak gdyby byli nadzy, wyzbyci przesądów, interesów osobistych i kłamstw, którymi żyli?
CHEREA
Myślę, że to jest możliwe, Kajusie. Lecz sądzę, że ty nie jesteś do tego zdolny.

CHEREA [nieco rozdrażniony]
Jesteś pewny, że moja obecność jest niezbędna?
KALIGULA
Absolutnie pewny, Chereo. [jeszcze chwila milczenia. Z nagłym pośpiechem] Ale, daruj mi. Jestem roztargniony i przyjmuję cię bardzo źle. Weź to krzesło i rozmawiajmy po przyjacielsku. Odczuwam potrzebę porozmawiania, i to z kimś inteligentnym. [Cherea siada. Kaligula, naturalnie]

Kaligula rozsiadł się na krześle, otulony w płaszcz. Wygląda na człowieka wyczerpanego.
CHEREA
Żądałeś, bym przyszedł, Kajusie.
KALIGULA
Tak, Chereo.
CHEREA
Masz mi coś szczególnego do powiedzenia?
KALIGULA
Nie, Chereo.

Władza aż do kresu, opuszczenie aż do kresu. Och, ja jeden wiem, że nie ma potęgi bez dzikiego poddania się swemu głębokiemu przeznaczeniu. Nie, nie zawrócę wstecz – trzeba iść naprzód aż do wypełnienia ostatecznego.

[patrzy dokoła siebie] Jest coraz mniej ludzi koło mnie, to ciekawe. [do lustra, głuchym głosem] Za wielu zmarłych, za wielu zmarłych – to ogałaca. Nawet gdyby mi przyniesiono księżyc, nie mógłbym się już cofnąć. Nawet gdyby zmarli znów zadrżeli pod pieszczotą słońca, mordy przez to jeszcze nie schowałyby się pod ziemię. [z wściekłym akcentem] Logika, Kaligulo. Trzeba być wiernym logice.

Dlaczego zresztą Helikon nie miałby ci tego przynieść? Może da go się wyłowić z głębi studni i przynieść w sieci migocący, zbrudzony mułem, ociekający wodą jak ryba blada i wzdęta, która wypłynęła z głębin. Dlaczego nie, Kaligulo? Któż mógłby to wiedzieć?

[Kaligula chodzi wzdłuż i wszerz. Potem kieruje się do lustra] Postanowiłeś być logiczny, głupcze. Chodzi tylko o to, by wiedzieć, dokąd to doprowadzi. [ironicznie] Gdyby ci przyniesiono księżyc, wszystko by się zmieniło, prawda? To, co niemożliwe, stałoby się możliwe i nagle, pewnego razu wszystko byłoby przekształcone.

KALIGULA
Sprowadź Chereę. [Strażnik wychodzi] Chwileczkę. [Strażnik się zatrzymuje] Z honorami. [Strażnik wychodzi.]

Kaligula ogląda z namysłem przez chwilę tabliczkę ze swego miejsca. Podnosi się, zarzuca płaszcz na swe nagie ramiona i kręci się dokoła tabliczki. Bierze ją i czyta. Oddycha mocno i wzywa Strażnika.

HELIKON
A więc wypełnię mój obowiązek i powiem, co mam powiedzieć. Sformował się przeciw tobie spisek. Cherea jest jego szefem. Dostałem w ręce tę tabliczkę, która może cię objaśnić o najważniejszym. Kładę ją tutaj.
[Helikon składa tabliczkę na jednym z krzeseł i wychodzi].
KALIGULA
Dokąd idziesz, Helikonie?
HELIKON [w drzwiach]
Poszukać ci księżyca.

HELIKON
Czy chcesz mnie wysłuchać i dowiedzieć się, co ci grozi?
KALIGULA [zatrzymuje się i patrzy na niego uparcie]
Chcę tylko księżyca, Helikonie: wiem z góry, co mnie zabije. Jeszcze nie wyczerpałem wszystkiego, co może pozwolić mi żyć. Dlatego – chcę księżyca. A ty nie wrócisz tutaj, zanim go nie dostarczysz.

Przekroczył próg izby i pewnie, powoli doszedł aż do mego łóżka, zanurzył się w nim i zatopił swymi uśmiechami i swoim blaskiem. Ten lakier na pewno nie jest nic wart. Ale widzisz, Helikonie, mogę mówić bez samochwalstwa, że miałem księżyc.

Położyłem się już. Najpierw był całkiem skrwawiony, ponad horyzontem. Później zaczął wschodzić coraz lżejszy, z rosnącą szybkością. Im bardziej się wznosił, tym się stawał jaśniejszy. Był wreszcie jak jezioro z wodą mleczną wśród tej nocy pełnej trących się o siebie gwiazd. Wtedy nadszedł wśród gorąca, cichy, lekki i nagi.

KALIGULA [ciągle zajęty paznokciami u swoich nóg]
Ten lakier nic nie jest wart. Ale, wracając do księżyca, było to pewnej pięknej nocy sierpniowej. [Helikon odwraca się ze złością i milczy, nieruchomy] Robił nieco ceregieli.

HELIKON
Przerwijmy tę zabawę, Kajusie. Jeśli nie chcesz mnie słuchać, moją rolą jest mówić wszystko. Tym gorzej, jeśli nie słyszysz.

KALIGULA
Uważasz, że go już miałem?
HELIKON
Kogo?
HELIKON
Księżyc.
HELIKON
Tak, naturalnie. Ale czy wiesz, że spiskują przeciw twojemu życiu? KALIGULA
Całkowicie go nawet miałem. Co prawda tylko dwa albo trzy razy. A jednak – miałem.
HELIKON
Już od dawna próbuję z tobą mówić.
KALIGULA
To było ostatniego lata. Od czasu, gdy na niego patrzyłem i pieściłem go –pod kolumnami ogrodu – zrozumiał.

KALIGULA
Helikonie.
HELIKON
Co?
KALIGULA
Twa praca postępuje?
HELIKON
Jaka praca?
KALIGULA
No, z księżycem!
HELIKON
To tylko kwestia cierpliwości. Ale chciałem z tobą pomówić.
KALIGULA
Może będę miał cierpliwość, lecz nie mam dużo czasu. Trzeba szybko działać, Helikonie.

KALIGULA
Nawet nie wiesz, jak dobrze powiedziałeś, Scypionie: zrobiłem to, co konieczne. Z trudnością sobie wyobrażam dzień, o którym mówisz. Ale czasem o nim marzę. I rzeczywiście, rozpoznaję na wszystkich twarzach, które wtedy wysuną się z głębi gorzkiej nocy, w ich rysach wykrzywionych nienawiścią i troską, jedynego boga, którego czciłem na tym świecie, nieszczęsnego i tchórzliwego, jak serce człowieka.