Elham Ghafarzadeh > Recent Status Updates

گفتم انشاالله تمام می‌شود و از این «امید» وحشت کردم. چه آرزوی هولناکی در حق دوستی معصوم. آخر این ناخوشی فقط با مرگ تمام می‌شد. آدم به دنبال دروغ تا به کجاها کشیده می‌شود. خیال می‌کنم خودش هم می‌دانست که رفتنی است. چطور می‌شد نداند.
در چنین حال‌هایی آدم نمی‌خواهد قبول کند و قدرت نخواستن به حدی است که امر دانستنی، دیده نمی‌شود،‌ فراموش و بدل به نادانسته می‌شود. انگار که نیست.

این صفحه را دوباره بخوانم

دیروز سهراب مرد. آفتاب که غروب کرد او را هم با خود برد. در مرگ دوست چه می‌توان گفت؟ مرگی که مثل آفتاب بالای سرمان ایستاده و با چشم‌هایی گرسنه و همیشه بیدار نگاهمان می‌کند، یکی را هدف می‌گیرد و بر او می‌تابد و ذوب می‌کند و کنارمان خالی می‌شود، مرگی که مثل زمین زیر پایمان دراز کشیده و یک وقت دهن باز می‌کند.



بعضی وقت‌های زندگی کردن ناممکن است.

آنان با این بی‌اعتنایی بی‌اندازه به تحارب ایرنا در غربت، می‌کوشند ۲۰ سال از زندگی او را حذف کنند. می‌خواهند با این استنطاق و پرسش و پاسخ‌ها گذشته‌اش را به زندگی کنونی‌اش پیند دهند. گویی می‌خواهند بازوهایش را قطع کرده و مستقیما دست‌ها را به شانه‌هایش وصل کنند؛ گویی می‌خواهند ساق پاهایش را ببرند و پاهایش را به زانوهایش بدوزند.

چگونه است زنانی که به حرف‌های یکدیگر گوش نمی‌دهند می‌توانند به آنچه به هم می‌گویند بخندند؟

تا همین آخری‌ها نیز همه با هم مرافعه می‌کردند تا ثابت کنند از دیگری سینه‌سوخته‌ترند و هر یک اصرار داشتند در مقام قربانی جلوه کنند. اما امروز دیگر رقابت بر سر رنج و درد پایان یافته است و مردم به موفقیت‌هایی که کسب می‌کنند، می‌بالند، نه به اندوه و رنجی که متحمل می‌شوند. اگر ما برایت احترام قائلیم، نه بابت زندگی دشواری است که پشت سر گذاشتی، بلکه به این دلیل است که امروز تو مردی ثروتمند را در کنار خود داری!

بازگشت آسان نیست
ما خالی از هرگونه امید به بازگشت، وطن را ترک گفتیم و خود را مجبور کردیم که در دیار جدید ریشه بدوانیم.

اسکاسلِ می‌گوید که می‌خواهد از اندوهش خانه‌ای بسازد و خود را ۳۰۰ سال در آن زندانی کند! اگر خاطرت باشد در آن زمان همگی‌مان در رابر خود تونلی به درازای ۳۰۰ سال دیدیدم.

اگر تاریخ بر نادرستی احساسات آدمی صحه بگذارد و او دریابد که به خطا رفته است، حتما آن احساسات را اصلاح می‌کند و به فراموشی می‌سپرد.

هیچ کس مقابل آینه با خود حرف نمی‌زند؛ بنابراین او تنها چهره‌ی بی‌حرکت و صامت خود را با پوستی تقریبا صاف و بی‌چروک می‌شناسد و تمامی آینه‌های جهان او را به این تصور می‌اندازند که هنوز زیباست.

کسانی مانند ایرنا و اولیس که با هم‌وطنان خود مراوده ندارند، ناگزیر در ظلمت نسیان فرو می‌روند. هر چه دوری و بی‌خبری‌شان بیشتر قوت گیرد، بیشتر از خاطرات تهی می‌شوند. اولیس در غربت هر چه بیشتر انتظار می‌کشید، بیشتر فراموش می‌کرد زیرا دوری و بی‌خبری فعالیت حافظه را شدت نمی‌بخشد، خاطرات را زنده نمی‌کند بلکه به خودش، به احساس خودش و به اندوهی که در خود دارد، ‌بسنده می‌کند و فقط رنج می‌برد.

من نمی‌خواهم تو پلی باشی میان من و هر چیز دیگر، من با تو خوشبختم، بریده از دنیا و از همه‌ی مردم.
.
.
.
چگونه باید به او توضیح می‌داد که مجاورت دائمی با مادرش او را همواره به پشت صحنه می‌راند تا در ضعف و ناپختگی‌اش کز کند؟

شاید مهاجرت برخلاف میل باطنی‌اش بر او تحمیل شده باشد، اما بی‌آنکه خود بداند بهترین سرانجام را برای وی رقم زده بود. به نظر می‌رسید جبر تاریخی‌ای که در ظاهر آزادی ایرنا را سلب کرده بود، در حقیقت برایش رهایی به ارمغان آورده بود.

همان کارگردان ضمیر ناخودآگاه که روزها قسمت‌هایی از چشم‌اندازهای سرزمین مادری را همچون تصاویری از نیک‌روزی نشانش می‌داد، شب‌ها رجعت رعب‌آور به همان سرزمین را بر او عیان می‌ساخت. روزها از زیبایی وطن ترک گفته پرده برمی‌داشت و شب‌ها از وحشت بازگشت به آن. روزها بهشتی را که گم کرده بود نشانش می‌داد و شب‌ها جهنمی را که از آن گریخته بود.

چگونه رویایی که تا این حد شخصی بود،‌ به طور دسته جمعی تجربه می‌شد؟ پس تکلیف جان‌های یگانه چه می‌شد؟ تنها چیز قطعی این بود که میلیون‌ها مهاجر، در شبی یکسان، روایت‌های بی‌شماری از رویایی واحد را می‌دیدند، رویای مهاجرت؛ یکی از غریب‌ترین پدیده‌های نیمه‌ی دوم سده‌ی بیستم.

این خواب‌های کابوس‌وار اسرارآمیز بودند؛ چرا که ایرنا را همزمان دستخوش حسی می‌کردند که کاملا در تصاد با حس وحشت بود، حس نوستالژی عنان‌گسیخته

از ۱۹۱۸ تا ۱۹۳۸ مردم چک گمان می‌کردند جمهوری‌شان ابدی خواهد بود، حال آنکه آنان سخت در اشتباه بودند و تنها به لطف همین اشتباه، تمام این ۲۰ سال را غرق در شعفی زیسته بودند که موجب شد هنر چک به گونه‌ای شکوفا شود که تا آن روز نظیرش اتفاق نیفتاده بود.

پس از هجوم روس‌ها، چون مردم چک پایانی بر کمونیسم متصور نبودند، دیگر بار گمان بردند که در یک بی‌پایانی می‌زییند، از این روز نه از ندگی واقعی‌شان که از پوچی فردا رنج می‌کشیدند

دیکتاتوری فاشیستی هرقدر هم دهشت‌بار باشد، با رفتن دیکتاتور خود از بین خواهد رفت، پس مردم همواره می‌توانند به رهایی از آن امیدوار باشند. برخلاف فاشیسم، کمونیسم بر تمدن عظیم روسیه تکیه دارد و برای لهستان و مجارستان (از استونی که بگذریم!) همچون تونلی بی‌انتهاست. دیکتاتورها نابودشدنی‌اند، اما روسیه فناناپذیر است. شوربختی کشورهایی که ما از آن‌ها می‌آییم، محصول فقدان همه‌گیر امید است.

تاریخ کوتاه اروپا در این صفحه و مخصوصا تاریخ چند جمله‌ای چک..

اولیس مقدس‌سازی ناشناخته‌ها را (بازگشت) به کشف شورانگیز ناشناخته‌ها (مارجراجویی) ترجیح داد. پایان (زیرا بازگشت، مصالحه به پایان‌وذیری زندگی است) را به بی‌پایان (زیرا ماجراجویی را پایانی نیست) ترجیح داد.

چکی‌ها برای این مفهوم، افزون بر واژه یونانی نوستالژی، اسم stesk و حتی فعل خود را نیز دارند:
skyskase mi po tobe
من نوستالژی تو را دارم؛ نمی‌توانم در رنج و فراق تو تاب آورم.
در پرتوی این شفاف‌سازی ریشه‌شناسانه، نوستالژی به معنای رنج بی‌خبری است. از من دوری و نمی‌دانم چه بر تو می‌گذرد. از وطنم دورم و نمی‌دانم آنجا چه می‌گذرد.

فرانسوی‌ها برای بیان نوستالژی داشتن می‌توانند بگویند: من ملال تو را دارم

در زبان یونانی، رجعت را nostos می‌گویند. واژه algos نیز به معنای رنج است.
از این رو نوستالژی یعنی رنجی که به دنبال آرزوی ناکام‌مانده‌ی رجعت است.

شادی امری است که باید در رابطه‌ی متقابل باشد و به ندرت می‌توان به آن دست یافت بدون بخشیدن چیزی

پافشاری به «باهم بودن»، تعلق داشتن به جمع و اجتماع و حفظ پیوندهای انسانی یکی از شجاعانه‌ترین کنش‌ها و مقاوت‌ها در رویارویی با رژیم‌های توتالیتر بوده است. جان داناهیو، شاعر و فیلسوف ایرلندی می‌گوید: «باستانی‌ترین و ابدی‌ترین ارزش‌های زندگی انسانی -حقیقت، نیکی، عدالت، زیبایی و عشق- همگی تبیین‌هایی از یک تعلق حقیقی هستند.»

انزوا شاید سرآغاز وحشت است و حاصل‌خیزترین زمین برای هر هدفی.

در انزوا فرد همچنان بنا به سرشت انسانی‌اش باز با دنیای اطراف در ارتباط می‌ماند ولی زمانی که ابتدایی‌ترین شکل خلاقیت انسان، که آن افزودن چیزی از خود به دنیای مشترک با دیگران است از بین می‌رود، انزوا دیگر قابل تحمل نیست و جایش را به تنهایی می‌دهد. در حالی که انزوا حیات سیاسی را در زندگی در برمی‌گیرد، تنهایی کل زندگی انسان را فرا می‌گیرد.

تنهایی در ضمن اینکه حالتی است شخصی، حالتی سیاسی نیز می‌باشد.

رهایی ما نیز درست در همان است که ۷۰ سال پیش قهرمان داستان کامو نتیجه گرفت که «چیزهایی بیشتری برای ستایش در انسان‌ها وجود دارد تا تنفر و تحقیر آنها.»

جهان هرگز چیزی جز رنج نبوده و نخواهد بود.

مساله‌ی اساسی این است که انسان‌ها باید استوار باشند و یک بار برای همیشه هزینه‌ای را می‌باید، ادا کنند.

آنچه اکنون دلخواه من است، این است که در میان این دنیای پر از آدم‌کشی، ما بتوانیم تصمیم بگیریم که به آدم‌کشی بیاندیشیم و انتخاب کنیم.

آیا کلام قوی‌تر است از گلوله؟

امروز آنچه که باید با آن مبارزه کرد، ترس است و سکوت که به سبب آنها جدایی روح و روان رخ می‌دهد. آنچه که باید از آن دفاع کنیم گفتگو است و ارتباطات جهانی بین انسان‌ها.

نجات دادن کسانی که هنوز امیدی به نجاتشان هست، این است آن انگیزه سترگ، آن شور و ایثار لازم.

آنچه که امروز ما را خرد می‌کند منطقی تاریخی است که تمام پاره‌ّایش را ما خلق کرده‌ایم و گره‌‌های آن با خفه کردن ما به پایان می‌رسند. با این حال این احساسات نیست که می‌تواند گره‌های این منطث مهمل را بگشاید، تنها برهانی می‌تواند گره‌ها را بگشاید که بتواند با آگاهی به محدودیت‌ها استدلال کند.

نباید کسی را به کاری واداشت بلکه باید هر کسی با آگاهی به ضرورت کاری که انجام می‌دهد، اقدام کند

نوشته بود خودت را رنج مده؛ خوشی زندگی در این چیزها نیست. فردا همه چیز درست می‌شود. بگذار امروز هر چه می‌خواهد بکند. نوشته بود هر چه را می‌خواهی بفروش، چه احتیاجی به این چیزها داریم. فردا به هیچ چیز احتیاج نخواهیم داشت. احتیاج ما خود فرداست. باید آن را به دست بیاوریم. هر چه که در راه این بدست آوردن، از دست برود، چیزی نیست. اما اون نتوانسته بود از از سر شمعدان‌ها بگذرد.

گذشته گذشته بود. و، جز یاد، چیزی از آن نمانده بود و یاد گذشته بود که زندگی خالی و تنهای امروز را نوازش می‌کرد. گذشته در کتابفروشی تجلی گرفته بود.

می‌خواست ناچاری را نبیند. این راه که به بن بست ناچاری پایان می‌یافت،‌ از دلبستگی به دیدار شمعدان‌ها آغاز می‌گرفت.