Amin’s Reviews > ویژگیهای قرون جدید > Status Update

در کتاب نامه ای از محمدحسین کاشف الغطا مرجع تقلید شیعه در عراق مورخ 1954 گنجانده شده که با الفبای سیاست این دوران، تندروانه به نظر میرسد اما درنظرگرفتن شرایط سیاسی و اجتماعی آن روزهای عراق، مساله را قابل تامل میکند که ذهنیت ضداستعماری روشنفکران و روحانیان از کجا نشات میگیرد و دلایل اقبال مردم به ایشان و حرفهای مرتبط افرادی مانند شریعتی چیست، گرچه قلم ایشان بیشتر از تحلیلی بودن، موعظه وار است

شریعتی میگوید تجدد یک فرهنگ یا استراتژی یکسان سازی بود که اروپا در قرون هجده و نوزده برای از میان برداشتن تنوع عقاید و فرهنگها مورد استفاده قرار داد تا نتیجه ماشینیزاسیون یا انبوه تولید را بتواند با تغییر سبکهای زندگی به دنیای خارج از اروپا صادر کند. اشتیاق به تجدد ساده ترین راهی بود که غیراروپایی به کالای ناشناخته اما از اروپا آمده روی خوش نشان میداد

نظریه اسکولاستیک جدید شریعتی مهمترین ویژگی اش در تعریفش است؛ یعنی در تقابل قرار دادنش با اسکولاستیک قدیم یا قرون وسطی. به این معنا که "در هر دو هدف و مسائل اساسی علم را خود علم تعیین نمیکند" بلکه اگر در گذشته علم در خدمت اهداف کلیسا در آمده بود، با همین منطق دانش مدرن در خدمت قدرتمندی بشر برای سلطه بر طبیعت، و بعدها قدرت اقتصادی و خلق نیاز و تولید بیشتر درامده است. رویکردی آشکارا چپ گرایانه

شریعتی ادعا میکند که در هر دوره تاریخی اگر بتوانیم فراتر از توده مردم و طبقه روشنفکر، ردپای نوابغ منفردی را تشخیص دهیم که خلاف جریان شنا می کنند ولی پتانسیل جریان سازی دارند، آنوقت می توانیم حرف از تاریخ فردا بزنیم و به نوعی پیشگویی کنیم. خودش هم پیشقدم میشود و چند تن را نام میبرد و گرچه دوران فعلی چندان موید آلکسیس کارل و گنون نیست اما به نظرم پیش بینی ایشان در مورد پلانک و ورود فیزیک نوین به قلمرو الهیات درست بوده

گاهی وقتها فکر میکنم اگر بسیاری از حرفهای شریعتی را در بستر زمانی و مکانی خاص خودش قرار دهیم، تبدیل به یک جهان بینی کاملا ضد روح استعماری و برتری غربی میشود. یعنی برای فهم کلی از مثالها و مقایسه ها، نه میتوان بیطرفانه ایشان را قضاوت کرد، نه دنبال صرفا گرایشهای سوسیالیستی و ضدسرمایه داری، یا حتی انقلابی، حکومت اسلامی یا ضدروحانیت بود؛ بلکه مقابله با ذهنیت ضداستعماری بعنوان یک هدف مطرح است

شریعتی تلقی رایج از رنسانس به منزله بازگشت به تفکر دوران یونان باستان را نفی میکند و به سبکی بسیار جامعه شناختی تحلیلی از زیربنا و روبنای تغییر ارائه می کند. قرار دادن بورژوازی بعنوان عامل زیربنایی برای تغییر اقتصاد جالب بود که در کنار پروتست و ظهور پروتستانتيزم بعنوان عامل تغییر روبنا قرار میگیرد. نکته جالب اینجاست که میتوان با جزییات مختلفی موافق نبود اما همچنان از شریعتی بسیار آموخت

در "تاریخ تکامل فلسفه" با نگرشی روبرو هستیم که تلاش میکند فلسفه را به قالب اندیشه هایی بریزد که مبنای جنبش های اجتماعی هستند. جدا از امکان یا درستی چنین مبحثی، طرح چنین موضوعی از زاویه ای متفاوت جالب توجه است که جا را برای پرداختن به مصادیق سیاسی این رویکرد در تاریخ باز میکند. بویژه فلسفه اسکولاستیک که علم را در خدمت منافع کلیسا درمی اورد و تبعات سیاسی دارد