محمدعلی کرمی’s Reviews > ریشه‌ی چهارگان اصل دلیل کافی > Status Update

حتی دو دین دیگری که در کنار آیین بودایی در چین وجود دارند، یعنی دین لائوتسه و کنفوسیوس نیز به همان اندازه الحادی‌اند.

نقد عقل محض كانت جدی ترین حمله‌ای است که تاکنون به خداپرستی صورت گرفته، و به همین سبب است که اساتید فلسفه دست پاچه شده‌اند و فوراً کتاب را سر جایش گذاشته‌اند . اگر این کتاب در ممالک بودایی منتشر شده بود، به گواهی نقل قول‌های بالا در آن چیزی نمی‌دیدند جز رسال‌های عالی در رد جامع‌تر کافران، و تأیید نتیجه بخش تر آموزه‌ی سنتی ایدئالیسم، یعنی تأیید هستی صرفاً ظاهری این جهانی که به حواس ما عرضه می‌شود.

"اگر آن دینی را که بیشترین شمار پیروان را در جهان دارد و اکثریت نوع بشر هواخواه آن‌اند ، و از این حیث می‌توان آن را بزرگ‌ترین دین قلمداد کرد، یعنی آیین بودایی را بررسی کنیم، دیگر نمی‌توانیم این واقعیت را پنهان کنیم که قطعاً این دین همانقدر که آرمان گرایانه و زاهدانه است، الحادی نیز هست. درواقع به حدی الحادی است که، وقتی آموزه‌ی خداشناسی لاهوتی به گوش روحانیونش رسید، به صراحت و به کلی آن را رد کردند."

هیچ‌کس به اندازه کسی که خودش نخواهد بشنود کر نیست؛ یعنی اگر قوه‌ی تعقل برای متافیزیک طراحی شده بود، و اگر قوه‌ای بود که ماده و محتوا فراهم میآورد و بنابراین اطلاعاتی ورای امکان تجربه به دست میداد، آنگاه در مورد موضوعات متافیزیکی و دینی ـچون اینها یک چیزندـ نیز مانند مسائل ریاضی لزوماً بین انسانها توافق وجود میداشت. و هرکس که از حیث نظراتش درباره چنین موضوعاتی با دیگران فرق میکرد، لاجرم فاقد سلامت عقلی کامل تلقی میشد.

در کل نباید مفهوم را با تصویر ذهنی اشتباه گرفت، زیرا تصویر ذهنی یک تصور شهودی کامل و لذا تصوری منحصر به فرد است؛ ولی مستقیما از طریق ارتسام بر حواس فراهم نمی‌آید و لذا به مجموعه‌ی تجربه تعلق می‌گیرد‌. اما حتی وقتی هم که این تصویر ذهنی به مثابه نماینده‌ی یک مفهوم به کار می‌رود باید از آن متمایز باشد. این زمانی رخ می‌داد که ما بخواهیم خود تصور شهودی‌ای را که مفهوم از آن سر برآورده است داشته باشیم، و این غیر ممکن است.

هرچه ما در انتزاع بالاتر رویم، چیزهای بیشتری را دور می‌ریزیم، و لذا چیزهای کمتری برای اندیشیدن‌مان باقی می‌ماند. بالاترین، یعنی عام‌ترین، مفهوم‌ها پوچ‌ترین و فقر‌ ترین مفاهیم و در نهایت پوسته‌هایی هستند مثل وجود و ذات و چیز و صیرورت و امثالهم. به راستی، دستگاه‌های فلسفی که صرفا کلافی از مفاهیم اینچنینی‌اند، و مصالحشان این پوسته‌های سست اندیشه است، چه‌کاری می‌توانند انجام دهند؟ این دستگاه‌ها بی‌نهایت تو‌خالی و فقیراند

"انسان تصور می‌کند که حیوانات چیزهایی اساسا متفاوت‌اند و، برای تقویت این فکر اشتباه، آن‌هارا چهارپایان و درندگان می‌نامد، و به همه‌ی کارکردهای حیاتی که بین آن‌ها و او مشترک‌اند عناوین تحقیرکننده می دهد، و می‌گوید حیوانات هیچ حقوقی ندارند، چون خودش را مجبور می‌کنو که آن این‌همانی میان ماهیت حقیقی خودش و ماهیت آن‌ها را که خود را به وی تحمیل می‌کند مشاهده نکند."

می‌توان بدیهی گرفت که، اگر برای ما ممکن بود که نسبت به نحوه‌ی تفکر آدمی، به آن نحوی که به واسطه‌ی اعمال درونی و نیز بیرونی وی نمایان می شود بینشی چنان ژرف داشته باشیم که هر انگیزه‌ای و حتی کوچک ترین انگیزه، و نیز همه‌ی علل بیرونی اثرگذار بر این نحوه‌ی تفکر بر ما معلوم شوند، برایمان ممکن می‌بود که رفتار آینده‌ی یک شخص را پیش‌بینی کنیم، آن هم با همان قطعیتی که گرفتگی ماه یا خورشید را پیش بینی می‌کنیم. کانت

همه‌ی اعمال انسان در پدیدار از طریق شخصیت تجربی او و دیگر علل مرتبط و براساس نظم طبیعت معین می‌شوند؛ و اگر ما می‌توانستیم همه‌ی پدیدارهای اراده‌ی او را تا انتها مورد تحقیق قرار دهیم، حتی یک عمل بشری هم وجود نمی‌داشت که نتوانیم آن را با قطعیت پیش بینی کنیم و از طریق شرایط مقدم بر آن، امری ضروری تشخیص اش ندهیم. این جا هیچ آزادی‌ای در مورد این شخصیت تجربی وجود ندارد- کانت
پ.ن: البته ادامه داشت ولی جا نمیشد اینجا-