Status Updates From پنج گفتار در باب حکومت

مارکس معتقد است آنچه نوع حکومت را در هر جامعه‌ای پدید می‌آورد، تمایل، آرزو، موافقت یا مخالفت اعضای آن نیست؛ بلکه حکومت افکار و اندیشه‌های سیاسی رایج در هر جامعه‌ای، مولود ساختار اقتصادی آن جامعه است که از بالای سر آن جامعه -بدون اینکه خود متوجه یا نقشی در آن داشته باشند- بر آنها حاکم خواهد بود

هر قدر سرمایه‌داری به پیش می‌رود، «آنچه تولید می‌شود» ارزش و معنا پیدا می‌کند و نه «بشر» که سازنده آن است.

مارکس اقتصاد را زیربنای جامعه توصیف می‌کند و سایر اجزا را، از مقولات فکری، فرهنگی، هنر و ادبیات تا روابط اجتماعی میان انسان‌ها، اعتقادات دینی و باورهای اخلاقی و حتی نوع حکومت، نظام سیاسی و افکار و اندیشه‌های سیاسی را روبنا می‌داند.

(ادامه از قبلی)
...آنچه تاریخ را می‌سازد، اراده و خواست انسان‌ها نیست، بلکه روند دیالکتیک است. تاریخ نتیجه قوانین حاکم بر آن است و نه خواست انسان‌ها.

به اعتقاد هگل، نیرویی که تاریخ را دگرگون می‌کند و آن را به جلو می‌برد، به مراتب قوی‌تر و بنیادی‌تر از عزم و اراده انسان‌هاست. انسان‌ها در روند صفحه شطرنج، پیاده‌ای بیش نیستند؛ ولی بشر به دلیل فهم ناقص خود از تاریخ فکر می‌کند که می‌تواند بر مسیر آن تأثیر گذارد و آن را تغییر دهد.

هگل تکامل حاصل از دیالکتیک را ارتقای «روح تمدن‌ها» می‌نامد. نهایت ارتقای روح یک ملت رسیدن به آن چیزی است که هگل آن را «ایده مطلق» می‌نامد. مراد او از «ایده مطلق» بیشتر وضعیت کمال مطلوب یا یک وضعیت آرمانی است.

از نظر میل، یگانه راه رسیدن به باور و اعتقاد عقلانی آن است که آن عقیده و نظر در معرض آرا و اندیشه‌های مخالف خود قرار گیرد. خلاصه سخن آنکه از نظر میل، مهم‌تر از نفس یک عقیده، راه رسیدن به آن است و حتی یک باور صحیح هم اگر از راه غلط به دست آمده باشد ارزش و اعتباری ندارد.

اعتقاد تعصب‌آمیز و سرسپردگی مطلق به یک عقیده فارغ از درستی یا نادرستی آن خطا و نامطلوب است. به اعتقاد میل، روش عقلایی در دفاع از یک نظر آن است که هر قدر هم که به صحت آن اعتقاد داشته باشیم، مع‌ذلک اعتقادمان را مطلق و کامل ندانسته و اجازه دهیم دیگران با آن مخالفت نمایند.

به اعتقاد میل، جامعه، عقلا، حکما، مصلحان اکثریت، و حکومت منتخب اکثریت هیچ یک مجاز نیستند به هیچ بهانه‌ای فرد را وادار به عقیده یا فعلی کنند که خلاف تمایلات اوست... در تجزیه و تحلیل نهایی، بهترین کسی که می‌تواند درباره مصالح و منافع فرد تصمیم‌گیری کند، خود فرد است.

«استبداد و دیکتاتوری اکثریت» را باید عمده‌ترین اشکال نظریه سیاسی لاک دانست. او حکومت منتخب اکثریت و محدود به قانون را ایده‌آل می‌دید ...

دغدغه اصلی لاک نجات مردم از استبداد و خودکامگی حکومت‌ها و فرمانروایان تمامیت‌خواه است. بنابراین همین قدر که حکومت، منتخب مردم و مجبور به رعایت یک سری حقوق باشد، برای او کفایت می‌کند.

به زعم این دسته از صاحب‌نظران (هابز و روسو)٬ مالکیت قبل از تشکیل جامعه وجود نداشته بلکه اساساً همراه با پیدایش جامعه و اجتماع معنا یافته است. از دید منتقدان، مالکیت در اصل و برخلاف آنچه لاک معتقد است، زائیده جامعه و زندگی اجتماعی بشر است...مالکیت براساس توافق و قرارداد میان انسان‌ها به وجود آمد و فاقد یک ارزش ماهوی است.

چهار شرط لاک:
... نه حکومت می‌تواند احدی را از حق برخورداری از مالکیت شخصی محروم کند و نه قوه مقننه می‌تواند قانونی را تصویب کند که آن حق مالکیت انسان‌ها سلب شود. شرط چهارم آن است که قوه مقننه نمی‌تواند تحت هیچ شرایطی حق قانون‌گذاری را به مرجع و نهاد دیگری واگذار کند.

چهار شرط لاک:
ثانیاً، حکومت خود مجاز به وضع قوانین نیست، بلکه صرفاً مجری قوانین است. ثالثاً، چه در وضع قوانین جدید و چه در مقام اجرای سیاست‌ها و تصمیم‌گیری‌ها توسط حکومت حقوق طبیعی نباید خدشه‌دار شوند. به عنوان مثال...

چهار شرط لاک:
نخست آنکه، حکومت همواره باید طبق اصول و قوانین مصوب حکومت کند. حکومت مجاز نیست به عنوان «مصلحت»، «شرایط ویژه» یا به هیچ شکل و صورت دیگری، به دلخواه و سلیقه خود حکم براند.