Status Updates From Hamlet

[Hamlet figurą pokolenia artystów i symbolem Polaka — człowieka myślącego, tragicznie świadomego, ale sparaliżowanego.

„Hamlet myśli. Nie działa”.]

[teatr: miejsce duchowego przełomu, scena walki wewnętrznej i narodowej, rytuał oczyszczenia, przestrzeń symbolu i wizji, narzędzie przemiany zbiorowej świadomości]

[słowo ma być żywe, nie ilustracyjne. sztuczność i maniera złe]

[u wyspiańskiego dramat wieloplanowy, otwarty, dynamiczny – nie zamknięta fabuła, lecz proces wewnętrzny bohatera i zbiorowości. wizja teatru totalnego, w którym słowo, obraz, światło, ruch, muzyka – wszystko tworzy spójną kompozycję. jego inscenizacja Warszawianki w Teatrze Miejskim w Krakowie (1901) uznana za przełomową.]

[Wyspiański tworzy teatr, który stawia diagnozę moralną, konfrontuje z przeszłością (duchy, symbole, mit), wzywa do przemiany – duchowej i politycznej.]

[teatr ma być monumentalny, narodowy, wielki – nie przez rozmach inscenizacji, ale przez ciężar ideowy i duchowy.

dramat i teatr narzędziami diagnozy stanu ducha Polaków.

W Weselu pokazuje społeczeństwo sparaliżowane biernością, podzielone, pełne kompleksów. W Wyzwoleniu [Konrad] chce naród „obudzić” z letargu.]

[Wyspiański uważał, że nawet najwspanialsze pomysły dramaturgiczne, reżyserskie czy scenograficzne nie stworzą właściwej formy prawdziwego teatru. Wszystko, co zdarza się na scenie, dzieje się przede wszystkim poprzez aktora i wobec niego.]

[Żeby zaistniał teatr potrzeba dwóch elementów: aktora i widza – reszta to dodatki. Wyspiański paradoksalnie, gdyż sam był malarzem, opowiedział się za teatrem prostym, wręcz ubogim, odartym z blichtru niepotrzebnych ozdobników, pozbawionym pozy i wykonawczego udawania – przemawiającym do widza szczerością artystycznego przeżycia.]

Nie można żadnym strojem »Hamleta« zdobyć ani żadną dekoracją stylową, bo nie strojem i malowaniem, i dekoracją jest »Hamlet« do zdobycia – a l e u c z u c i e m

Hamlet jest niebezpieczny.
Bo gdyby tylko kiedy chciał do tej opinii się odwołać lub jej potrzebował – byłby to już
zamach stanu – rewolucja na korzyść praw prawego pretendenta wbrew – uzurpatorowi. Lud łatwo może zawołać: Wybierajmy króla! Hamlet królem!

To, że ktoś pojechał do Francji, to jeszcze go nie pasuje na króla pod względem żadnym.

Nie fabuła i intryga tragedii historyczno-satyryczno-sielankowo-tragicznej, ale SCENA DRAMATU, który współczesnym Szekspira otwierać miał oczy!

Scena ta miała przedstawić zgodę z tymi grobami i z tym drugim światem, ukojenie duszy – ukojenie, którego Hamlet szukał, wyrzeczenie się korony i królomanii – miała przedstawić CZŁOWIEKA, który w rękę ujął czerep czaszki ukochanego błazna Joryka; człowieka, co w puste oczodoły czaszki tej patrzy: Hamleta Szekspirowskiego.

Sceną obszernie traktowaną, która miała pokazać inteligencję Hamleta wśród grobów, wśród czaszek, piszczeli, zgnilizny dołów cmentarnych, wśród ponurego, posępnego pejzażu, wśród ludzi, którzy tam się kręcą jak widma brutalne, wśród grabarzy; wśród grabarzy ludzkiego szczęścia i ludzkiej niedoli, dumy i nienawiści, pychy i nędzy.

I tak dalej. Niewątpliwie więc Horacy słyszy to wszystko, co Hamlet miał mu tak pilno do powiedzenia i o co, choćby Hamlet przy spotkaniu o czym innym zaczynał mówić, niewątpliwie byłby się Horacy domagał, żeby mu natychmiast opowiedział.
Horacy słyszy to po raz pierwszy.
Czymże wobec tego jest scena cmentarna?
Sceną – wykraczającą zupełnie za linię tragedii, w tym tejże tragedii ukształtowaniu.

HAMLET Siadłem i napisałem inny list.
Chceszli usłyszeć, co w sobie mój list zawierał?
HORACY Pragnę, mości książę.

HAMLET A teraz chceszli wiedzieć, com ja zrobił?
HORACY Błagam cię, panie, powiedz.

Przecież już wprzódy była scena cmentarna z królem i całym dworem – z Hamletem i Ho- racym, a Horacy nic jeszcze nie wiedział o tych rzeczach tak ważnych i pilnych, a teraz jest już znów zgoda z królem – bo naiwność udający list Hamleta, adresowany do króla, zrobił swoje i umożliwił dalsze udawanie.

HAMLET
„Ani na chwilę nie zmrużyłem oka,
i nagle – niech się święci owa nagłość, i nagle przywdziałem kapotę,
i wyskoczywszy z kajuty, po omacku szukałem miejsca, gdzie spali. Znalazłem wreszcie itd.”

Więc teraz dopiero Hamlet opowiada Horacemu to, co mu tak pilno miał powiedzieć i w tajemnicy przed królem, koniecznie zanim który z nich, czy Horacy, czy Hamlet, z królem się spotka?

I o tym, co było najważniejsze, nie mówią w tej scenie wcale. W tej scenie są ci dwaj ludzie, jakby byli osobami z jakiegoś zgoła innego dramatu.
Z jakimże zdziwieniem po scenie cmentarnej w następnej 19-tej scenie, zaraz na początku odsłony, słuchamy rozmowy Hamleta z Horacym:

HAMLET
„Dosyć już o tym (o czym?), słuchaj teraz dalej, Pamiętasz dobrze całą okoliczność? (jaką?).

HORACY
„Pamiętam, mości książę.

Horacy zachowuje się tak, jak gdyby od czasu wyjazdu Hamleta w zamku nie był, nie był żadnych zdarzeń, i to ważnych zdarzeń, świadkiem; – lub co najwyżej uważał Hamleta za szaleńca, któremu niebezpiecznie jest mówić rzeczy, które by mogły umysł ten podrażnić i niepokoić. Postępuje po przyjacielsku wprawdzie i serdecznie, ale jako pedagog, który na dziecko chore, na duszę chorą uważa.

Zaś znów ze swej strony Horacy, który tak współczuł z Ofelią, doniesie mu o obłąkaniu Ofelii i powrocie Laertesa.
Nie; tego wszystkiego również Horacy Hamletowi nie mówi, nie donosi.

Wszystkiemu temu Horacy wtóruje, o ile potrafi.
Ale zapewne już Hamlet powiedział mu był, nimeśmy ich razem zobaczyli, wszystko to, co miał mu do powiedzenia, to jest o podstępie króla i o owym szelmowskim królewskim liście, i o tym, jakim to sposobem potrafił sam Hamlet nagle i bystro („a niech się święci owa nagłość”) wyrwać się i ocalić z tych hultajskich sideł.

O czym też Hamlet i Horacy rozmawiają na cmentarzu?
„Mam ci coś do powiedzenia, co cię w oniemienie wprawi” –
Więc pewnie teraz mu to powie?
Nie; teraz mu tego nie powiada, teraz są: filozofie na temat budowy czaszek ludzkich,
rozmowa żartobliwie melancholijna z grabarzami, znowu o Aleksandrze Wielkim, o Cezarze, prochach i nicości.

po czym natychmiast spieszy ku Hamletowi, gdyż Hamlet to w liście, nalegając na to, wypisał: „i spiesz do mnie tak chyżo, jak gdybyś uciekał przed śmiercią. Mam ci coś do powiedzenia na ucho, co cię w oniemienie wprawi. Ci dobrzy ludziska dopro- wadzą cię do miejsca, gdzie się znajduję”.

Więc najpierwej o scenie cmentarnej.
Horacy, w scenie 16-tej, otrzymał był list od Hamleta, przyniesiony przez majtków okrętowych, i jest z pewnością tym listem bardzo zaciekawiony, i natychmiast spełnia wszystko to, czego w tym liście Hamlet żąda: to jest dopilnowuje, aby list inny, przeznaczony dla króla, był królowi doręczony –