Status Updates From من العلم العلماني إلى العلم...

آنچه فهمیدم:
هیچ علمی خالی از پیش‌فرض‌های فلسفی نیست. داده‌های خام علم در تمام جهان یکسان است؛ نزد دین‌دار یا بی‌دین. امّا نتیجه‌ای که از این داده‌ها می‌گیرند، مستقیماً وابسته به عقاید قبلی دانشمندان است. مثلاً ممکن است که دانشمندی قانون‌های دقیق فیزیک را به وجود خدا ربط بدهد و همزمان، دانشمندی دیگر این قانون‌ها را مستقل از وجود خدا فرض کند. این دو ادّعا مربوط به حوزه‌ی فلسفه‌اند و علم از قضاوت درباره‌شان عاجز است.

آنچه فهمیدم:
نویسنده معتفد است که حوزه و دانشگاه باید همسو باشند و هردو برای نزدیکی به معنویت تلاش کنند. اکنون حوزه و دانشگاه دچار مشکلاتی هستند: در دانشگاه‌ها تفکر ضدّ دینی حاکم است و در حوزه‌ها درس‌های موردنیاز جامعه تدریس نمی‌شود. پس، این دو نهاد باید با همدیگر همکاری کنند و ضعف‌های خود را بپوشانند. مثلاً:
گنجاندن درس‌های محض مثل ریاضی و فیزیک و زیست شناسی در حوزه؛
فرستادن طلبه‌های صبور و کاردان به دانشگاه.

آنچه فهمیدم:
از عوامل مؤثر بر شکوفایی علم در تمدّن درخشان اسلامی:
۱. حمایت مالی و غیرمالی از دانشمندان
۲. اختصاص‌دادن بخشی از موقوفات به ترویج علم
۳. تسامح بین ادیان گوناگون
۴. سخت‌کوشی و خستگی‌ناپذیری دانشمندان مسلمان
در نیمه‌ی دوّمِ قرن دوم هجری، مسلمانان کتاب‌های علمی و ادبی را از زبان‌های دیگر به عربی ترجمه کردند و بدین ترتیب، نهضت علمی مسلمانان آغاز شد. آنان تا شش قر‌ن طلایه‌دار دانش در جهان بودند.

آنچه فهمیدم:
تلاش فیزیکدانان برای آنکه جهان را یکپارچه نشان دهند، برگرفته از آموزه‌های توحیدی‌ست.
علم دینی لزوماً به‌معنای علوم حوزوی نیست، زیرا پیامبراکرم(ص) فرموده‌اند: «علم را بجویید؛ حتّی در چین!»
پاره‌ای از دانشمندان معاصر به این نتیجه رسیده‌اند که علم نمی‌تواند به همه‌ی پرسش‌ها ‌پاسخ بدهد؛ از جمله:
قوانین فیزیکی از کجا آمده‌اند؟ چرا ما می‌توانیم این قوانین را ‌درک کنیم؟ چرا زندگی می‌کنیم؟

آنچه فهمیدم:
پیدایش دو عامل در جهان اسلام، باعث جدایی دین از علم شد: مکتب‌های ضدّعقلی و پادشاهی‌های متعصّب. این دو طایفه با تدریس علوم عقلی مخالف بودند، کتاب‌های علمی را می‌سوزاندند و دانشمندان و فیلسوفان را کافر می‌خواندند.
راه دین و علم، در جهان غرب نیز به دو علّت از هم جدا شد: پیشرفت‌های چشمگیر علوم تجربی و ظهور مکتب‌های تجربه گرا که تجربه و آزمایش را تنها روش معتبر برای شناخت جهان می‌دانستند.

علم دینی، نه آن است که تکنولوژی روز را به فنا بدهیم و از ابزارهای هزارسال پیش استفاده کنیم و نه آن‌که عقل و تجربه را تعطیل کنیم و مبانی علم را از لابه‌لای قرآن و احادیث کشف کنیم. تفاوت اصلی علم دینی با علم غیردینی، جهان‌بینی حاکم بر آن است. دانشمند دین‌دار علم و دین را با هم سازگار می‌داند و علم را هم برای آبادکردن دنیا می‌خواهد، هم برای سعادت آخرت. نیوتون و گالیله، اساساً هدفی از علم‌ورزی خویش نداشتند؛ جز عبادت.

182

جميل