Status Updates From Murder in the Cathedral

Tak i tej zimy świat musi być oczyszczony
albo będziemy mieli
Kwaśną jedynie wiosnę, uschłe lato
i puste żniwa.

Czy dnie stają się dłuższe?
Dłuższy, ciemniejszy dzień, krótsza,
chłodniejsza noc.
Głuche, parne powietrze: lecz wiatr
się gromadzi na Wschodzie.
Kruk, wygłodniały, siedzi w polu baczny;
a w lesie
Sowa powtarza, próbuje pustą nutę śmierci.

Część II

prawdziwym męczennikiem jest ten, kto
stał się instrumentem Boga, kto wolę swoją zatracił w woli
Boga i nie pożąda dla siebie niczego, nawet chwały męczeństwa.

Męczeństwo chrześcijańskie nigdy nie jest przypadkiem,
gdyż święci nie stają się świętymi przez przypadek. Tym
mniej chrześcijańskie męczeństwo jest wynikiem ludzkiej
woli zostania świętym, tak jak przez machinacje i wolę zostaje się władcą ludzi.

Ci ludzie, Jego uczniowie, podobnych rzeczy nie znali: puścili się w podróż daleką, by cierpieć na lądzie i na morzu, aby znosić tortury, więzienia, rozczarowanie i śmierć męczeńską. Cóż tedy przez pokój rozumiał? Jeśli o to pytacie, winniście pamiętać, że mówił także i to:
„Daję wam nie jak świat daje". Tak więc dał uczniom swoim
pokój, lepz nie ten, który świat daje.

Rozważcie teraz, co sam nasz Pan powiedział o pokoju.
Powiedział uczniom swoim: „Pokój zostawiam wam, pokój
wam daję". Czy pokój tak rozumiał, jak my go rozumiemy:
królestwo Anglii w pokoju z sąsiadami, baronowie w pokoju
z Królem, gospodarz liczący zysk w pokoju zdobyty, palenisko sprzątnięte, najlepsze wino na stole dla przyjaciela, żona
dzieciom nucąca?

A teraz pomyślcie przez chwilę, co znaczy słowo „pokój". Czy zdaje się to wam dziwne, że głoszą go Aniołowie, gdy świat jest nieustannie
nękany przez wojnę łub strach przed wojną? Czy zdaje się
wam, iż głosy anielskie są w błędzie, iż obietnica ich była
oszustwem i rozczarowaniem?

Interludium
Arcybiskup
wygłasza kazanie w Katedrze,
w Dzień Narodzenia Pańskiego
1170 roku

TOMASZ
Wiem, że historia wyciąga przedziwne wnioski
Z bardzo odległych przesłanek, i to
w sposób beztroski,
Zresztą w każdej epoce. Ale za każde zło,
Za każdą zbrodnię, wyzysk, krzywdę, świętokradztwo,
Za każde uciemiężenie i każdy błysk
topora
Ty zapłacisz; i ty, i ty — kiedy nadejdzie
pora. Także i ty.
Ja dłużej już ani działać, ani cierpieć
nie mogę;
Wkrótce aż po rękojeść miecza w ostatnią
wyruszam drogę.

TOMASZ
Bo sługa wielkiej sprawy może nią tak
pokierować, by sprawa jemu służyła;
A przy tym słuszność zachować; ten, kto gra
politycznie,
Upolitycznia sprawę, nawet nie przez to,
co robi,
Lecz przez to, kim jest naprawdę. Wiem,
Że to, co winienem jeszcze pokazać wam
z mojej historii,
Większości wyda się błahe lub gorzej:
Bezmyślnym samobójstwem szaleńca,
Zuchwałą pasją fanatyka.

Kiedy jadałem z królewskiego talerza,
Anim Bogu sługiwał, anim służyć zamierzał.
Ten, który służy Bogu, większe ryzyko
bólu dźwiga
I grzechu — niż ten, który jest sługą
królów.

TOMASZ
Kiedy narzuciłem Anglii królewskie prawo,
A potem u boku Króla toczyłem wojny
w Tuluzie,
Pokonałem baronów ich własną bronią. Ja
Mogłem gardzić wówczas ludźmi, którzy
mniemali,
Że godzien jestem wzgardy.
Prostacka szlachta, której sposób bycia
równał się stanowi ich paznokci.

Ambicja pojawia się wówczas, gdy pierwsze
siły witalne
Gasną i już nie wszystko wydaje się nam
osiągalne.

Ja przed trzydziestu laty byłem bodaj
zuchwały:
Zmierzyłem ścieżki rozkoszy, wyniesienia
i chwały.
Rozmiłowany w zmysłach, w nauce,
w medytacji,
W muzyce, filozofii.
Ciekawość sprzecznych racji,
Gil purpurowy w krzewie bzu.
Zręczność w szrankach, a przy tym
strategia szachów;
Miłość w ogrodzie, pieśni do wtóru
lutni śpiewane,
Jedno równe drugiemu i równie pożądane.

Rzeczy stają się coraz mniej realne,
Człowiek przechodzi od spraw nierzeczywistych
Do nierzeczywistych.
Ten człowiek jest uparty, pragnie
Własnej zagłady,
Przechodzi z oszustwa w oszustwo,
Z wielkości w wielkość po ostatnie złudzenie,
Zagubiony w podziwie własnej swojej wielkości,-
Wróg społeczeństwa, wróg samego siebie.

CZTEREJ KUSICIELE
Życie człowieka jest oszustwem i rozczarowaniem;
Rzeczy są nierealne
I rozczarowują:
Koło męczeństwa świętej Katarzyny i kot z pantomimy,
Nagrody na przyjęciu dla dzieci,
Nagroda za essay z języka angielskiego,
Tytuły naukowe, ordery mężów stanu.

Cóż to za lepka
rosa zwilża grzbiet mej dłoni?

CHÓR
Nie ma spoczynku w domu. Wytchnienia na
ulicy.
Słyszę nieustający tupot stóp. Powietrze
jest ciężkie i gęste.
Gęste i ciężkie niebo. A ziemia prze nieustannie
na nasze stopy.

Tak, aby mogło stać się dla wszystkich
pożądanym,
I które muszą cierpieć wszyscy, by go pożądać,
Aby utrzymał się wzór, aby koło mogło
się kręcić, a jednak
Trwać w bezruchu na wieki.

Ty wiesz i nie wiesz, co znaczy działać
czy cierpieć,
Ty wiesz i nie wiesz, że działać znaczy
cierpieć,
A cierpieć znaczy działać. Ani działacz nie
cierpi, ani cierpiący nie działa,
Lecz obaj są pomieszczeni w działaniu
wiekuistym
I w wiekuistym cierpieniu, na które muszą
się zgodzić wszyscy,

Czy grzeszna duma może być wygnana
Przez bardziej grzeszną jedynie?
Czy ani działać, ani cierpieć nie mogę
Bez widma zagłady?

TOMASZ
Inni mi ofiarowali rzeczy realne, prawdziwe
Bez wartości, ale prawdziwe.
Ty mi ofiarowujesz sny o potępieniu.
KUSICIEL
Często je śniłeś.
TOMASZ
Czyż nie ma innej drogi, w chorobie mojej
duszy,
Która nie wiodłaby w otchłań pychy,
Na potępienie?
Wiem, czym jest ta pokusa:
Na teraz zwana próżność, a na przyszłość
cierpienie.

TOMASZ
Nie!
Kim jesteś ty, który mi podsuwasz moje
własne pragnienia?
Byli tu inni docześni kusiciele;
Podsuwali rozkosze i władzę, lecz za cenę
godziwą.
A czego ty żądasz? Co mi ofiarujesz?
KUSICIEL
Tylko to, czego pragniesz. Żądam
Tego, co dajesz. Czy to zbyt wysoka
cena
Za wizję wiecznej chwały?

Cóż może się porównać z chwałą świętych,
Którzy po wieczne czasy trwają w obliczu Boga?
Jakaż chwała doczesna, królewska albo
cesarska,
Jaka doczesna duma wyda się dość
uboga,
Gdy ją zestawić z bogactwem chwały
w obliczu Boga?
Szukaj drogi męczeństwa, poniż się na ziemi,
Abyś mógł zasiąść w niebie wysoko
między świętymi.

TOMASZ
Cóż mi więc pozostało? Do czego mnie nakłaniasz?
Czy nie ma jakiejś trwałej korony do wygrania?
KUSICIEL
Ależ jest, Tomaszu; pomyślałeś
i o tym.

I na koniec najgorsze — gdy już wygaśnie
nienawiść
I nikt imienia twojego nie będzie chciał
splugawić,
Będą jedynie roztrząsać twoje wady
rozliczne,
Starając się ustalić fakty historyczne.
I kiedyś wreszcie orzekną, że w niezasłużonej
glorii
Żył człowiek, który odegrał pewną rolę
w historii.

Lecz pomyśl tylko o pośmiertnej chwale,
pomyśl, Tomaszu.
Kiedy król umiera, jest inny król;
A jeszcze jeden król to nowe panowanie.
Kiedy nowy się zjawi, o starym zapomną:
Święci i męczennicy władają zza grobu,
Pomyśl, Tomaszu, o skwaszonych wrogach,
Pełzających w pokucie, bojących się cienia.

KUSICIEL
Nie do mnie należy wyjaśnianie;
Ja jestem tutaj, aby ci powiedzieć to,
o czym sam wiesz.
TOMASZ
Jak długo to potrwa?
KUSICIEL
Nie pytaj mnie o nic, z wyjątkiem
tego, co wiesz.