Status Updates From رساله یک کلمه

يقين دارد اکثري به روح پيرغلام لعنت خواهند فرستاد که دشمن اسالم و اسلاميان بوده ام، اين غلام به هيچ وجه از آنها شکايت ندارد، ايران و ايرانيان را به آنها گذاشتم و گذشتم، چون عرايضم را نمي فهمند و خيالاتم را درک نمي کنند آنچه مي خواهند بگويند.
..
نزديک است روح خود را تقديم درگاه احديت نموده به فرمان(يا ايتها النفس المطمئنه ارجعي الي ربک) سرافراز آمده از اين عالم فاني بدون تأسف و ندامت اعمال ناشايسته درگذرد. (1306)

وزراء و خيرخواهان دولت نظر به تکاليف واجبه خود دو دست ديگر نيز از صاحبان علم و افکار عاريه نموده شروع به تأسيس قوانين و تنظيمات نمايند. چون قانون را مضر به حال خود مي دانند تا جان در تن دارند اقدام به اين امر نخواهند کرد در اين صورت بايد با همسايگان در يک درجه کم سلوک و رفتار نمود

چون دستورالعمل آنها قانون است که گاهي به اقتضاء وقت مواد آن را تغيير مي دهند و در هر سال طبع و در ميان آحاد و افراد ملت حتي دهقانان و برزگران و عملجات به توسط اوراق اخبار منتشر مي شود به اين جهت تکاليف و حدود عموم اهالي محدود است و اتصالا جلو مي روند. دستورالعمل ايرانيان ضمير منير درباريان است که هر چه به مقتضاي اراده و ميل ايشان باشد صحيح است و الا اجوف.
اين است که همه روزه عقب مي نشينند و

رفع خطرات و چارة اشکالات ايران را به همين دو کلمه مي توان اصلاح کرد که بايد از اعمال گذشته چشم پوشيد و شروع به تأسيس قوانين تازه نمود. از اين راه مي توان احترام و اعتبار سابقه دولت و ملت قديم ايران را در انظار اقوام خارجه و ملل متمدنه و همسايگان مجدداً جلب کرد

غافل بودند از اينکه اختلاف عادات و زبان در ميان اهالي مملکت باعث خصومت فطري بين اهالي و موجب دور افتادن آنها از عالم ترقي و مدنيت، بل موجب ضعف و نابود شدن آن ملت خواهد بود. اگر به نظر دقت، تاريخ گذشتگان را بخوانيم صدق اين قول ظاهر خواهد شد. گذشته از آثار و اخبار قديمه در اين عهد حاضر ضرر اختلاف عادات وابسته را در ميان اهالي مملکت مانند حيدري ونعمتي يا شيخي و متشرع يا ترک و فارس به سهولت مي توان درک کرد

در مشرق زمين اگر کسي زبان خارجه تکلم کند هزار ايراد به او وارد مي آورند. در کتابخانه هاي پاريس و لندن بيش از پنجاه لسان کتب ديده ام.
في يوم جمعه بيستم شهر ذيعقده الحرام در پاريس تحرير شد

(اول فوريه 1871 برابر با 20 ذيقعده 1287 هجري قمری)

در فرنگستان بد گفتن و دشنام دادن و سب کردن آناني را که از دين و آيين فرنگيها خارج هستند ناپسنديده و ممنوع است و با دين و آيين احدي کار ندارند و کسي از کسي نمي پرسد در چه دين و آيين هستي و اين قسم سؤال بسيار عيب است

از سهوهاي اهل مشرق زمين که به آن جهت از عالم ترقي دورتر مانده اند يکي هم اين است که مي گويند دنيا به جهت ديگران است و آخرت براي ما

آن قسم تحصيل در جنب تحصيل علوم صنايع و معاش اهل فرنگستان مثل چراغ است در مقابل آفتاب و مانند قطره است در جنب دريا.
از اشعه علوم فرنگيها ذره اي به ايران تابيده، صنعت طباعت و آبله کوبي و تلغراف و عکس تصوير ايجاد شده که منافع و محسناتش مستغني از بيان اسن

واحدي از حکام و امرا و سران لشکر جرأت و قدرت ندارند که نسبت به زير دستان خود بدون حکم قانون به هواي نفس، به جهت اقرار گرفتن يا سببهای ديگر که محض ظن باشد، چوبي بزنند يا شکنجه بکنند يا فحشي بگويند. حتي در قانون ايشان چوب و تازيانه زدن ممنوع است و در لسان ايشان فحش و دشنام نيست. و اين قسم تنبيهات را که خلاف شأن انسانيت است در حق اسب و استر و ساير حيوانات بارکشي هم روا نمي دانند

فضل و ادبي که مقتضي حالت اين عصر است هر عاقل با بصيرت مي داند که علوم و صنايع حاضره حاليه است که به واسطة آن ملل بي تربيت فرنگستان در صد سال به آن چنان درجه اوج و ترقي عروج نموده و کل مشرق زمين را محتاج به خود کرده اند

همچنين يک نفر حاکم بايد از بدو درس اداره و علم حقوق را تحصيل بکند و از کدخدايي به تدريج ترقي کرده به فرمانفرمايي برسد و طرز سلوک و رفتار خود را با زيردستان خود بداند و با آنها از روي نصفت و عدالت رفتار کند.

يک کلمه اي که جميع انتظامات فرنگستان در آن مندرج است کتاب قانون است که جميع شرايط و انتظامات معمول بها که به امور دنيويه تعلق دارد در آن محرر و مسطور است و دولت و امت معا کفيل بقاي آنست چنانکه هيچ فردي از سکنه فرانسه يا انگليس يا نمسه يا پروس مطلق التصرف نيست يعني در هيچ کاري که متعلق به امور محاکمه و مرافعه و سياست و امثال آن باشد به هواي نفس خود عمل نمي تواند کرد.

همسايه شما وحشيان کوهستانات را داخل دايرة مدنيت کرده و هنوز شما منکر ترقيات فرنگستان هستيد. در کوچکترين بلدهاي مجاور شما مريضخانه ها و معلم خانه هاي منتظم براي ذکور و اناث بنا کرده اند و هنوز در معظم ترين شهر شما يک مريضخانه و يک معلم خانه نيست
..

بنده کمترين يوسف ، خلف مرحمت پناه حاجي ميرزا کاظم تبريزي، در سال هزار و دويست و هفتاد به موجب فرمان مبارک اعليحضرت ولينعمت همايون شاهنشاه ايران ناصرالدين شاه خلّد الله ملکه و سلطانه به کارپردازي حاجي ترخان، که به اصطالح فرانسه کونسلي باشد، مأمور شدم

به خيال شما چنان مي رسد که گويا به امداد احکام شريعت کنستتسيون فرانسه را در مشرق زمين مجري مي توان داشت. حاشا و کلا بلکه محال و ممتنع است. بني اميه و بني عباس به شريعت قريب العهد بودند، بناي ظلم را و بناي ديسپوتي را در اسلام اول اينان گذاشتند. پس احکام شرعيه چرا اينان را از ظلم و ديسپوتي بازنداشت و از آن تاريخ تا امروز ظلم فيمابين ملت اسلام با وجود احکام شرعيه برقرار است.
اجراي عدالت و رفع ظلم در صورتي امکان پذير است

اگر شريعت چشمه عدالت است بايد اصل هفدهم (؟ هفتم) را از اصول کونستتسيون مجري بدارد. من روزه نمي گيرم و نماز نمي گذارم، جزاي من با خداست. شريعت چرا به من حد مي زند و در حق من تعذيب و تعزير را، حتي قتل را، روا مي داند؟
به هر صورت عالج کار در نصيحت کردن و وعظ گفتن و مصلحت نمودن نيست، بايد اين اساس ظاهر بالکليه از بيخ و بن بر کنده شود
..

در دنيا هيچ نعمت عوض حيات نيست و آن را بهر جزويات بمقتضاي عدالت از احرار نمي توان گرفت
..
اگر شرک مشرک بطبع خداوند عالم ناگوار است بگذار عزرائيل خود را بفرستد و روح او را قبض بکند، ديگر چرا شغل شنيع جلادي را به عهده من حواله ميسازد و خون بي گناهي را با دست من ميريزد.
خلاصه قتل نفس و قطع اعضا و چوب زدن صفت طوایف بربریان و وحشیانست و شایسته شان الوهیت نیست.
براي سياست مجرمان و آسايش مردم در يوروپا تدابير ديگر معمول است

شريعت خودش در مال عامه مردم، بواسطه وجوب خمس و حج، تصرف را جايز مي داند با وجوديکه نفعش هرگز بخود ملت عايد نيست چنانکه نفع ذکوات و فطره و صدقه بخود ملت عايد است
..
معلوم است که سارق از عجر خود به کسب معاش مرتکب سرقت مي شود، وقتي که دستش بريده شود آشکار است که به کسب معاش عاجزتر خواهد شد. در آنوقت يا بايد دوباره مرتکب سرقت شود يا از گرسنگي بميرد. پس در حقيقت قطع يد نوعي از تهليک يک نفس است.
..

يک مرد آزاد و يک زن آزاد که در قيد زوجيت نباشند برضاي طرفين با يکديگر مقاربت کرده اند، شريعت چه حق دارد که بهر يک از ايشان صد تازيانه مي زند؟ اين عمل مگر منافي امنيت تامه بر نفوس مردم نيست و مخالف عدالت نيست؟ اگر مراد شريعت از اين آيه حفظ عرض و ناموس است اين آيه در زناي محصنه مناسبت دارد. اين قانون را در مرد آزاد و زن آزاد مجري داشتن ظلم است. اگر ناموس آن مرد و زن از عمل ايشان بباد مي رود فکر آن را خود آنان بکنند.

اگر شريعت چشمه عدالت است بايد اصل سيم(؟) را از اصول کونستتسيون که حريت شخصيه است مجري بدارد. درينصورت شريعت بيع و شراي غلام و کنيز را از بت پرستان و مشرکان حتي بعد از قبول اسلام نيز چرا جايز مي داند؟ مگر این عمل ظلم فاحش نيست و منافي حريت نيست؟
..
از آنطرف انگليس برخاست گفت که موسي نفهميده است، بت پرستان و مشرکان نيز در بشريت برادران ما هستند و بواسطه مغايرت اعتقاد، نوع بشر از حقوق حريت محروم نمي تواند شد. پس بيع و

بواسطه حکم حجاب در حرمخانه ها خدمت طايفه ذکور با آلت رجوليت جايز نشده هرکس از ارباب استطاعت براي خدمتگزاري در حرمخانه ها لابد و ناچار طالب خريد خواجه ها مي باشد و بدين سبب شقي ترين مردمان براي منافع دنيويه اطفال معصومه را از جنس بشر خواجه کرده در ممالک اسلاميه مي فروشند
..
قاضي شهادت آن چهار نفر ذمي معتبر را قبول نمي کند و از ذمي شاهد مسلم مي خواهد

ديگر، شما در باب اجراي عدالت به احکام شريعت تمسک کرده ايد. خيلي خوب!
نگاه بکنيم که آيا شريعت خودش چشمه عدالت است يا نه. اگر شريعت چشمه عدالت است بايد اصل اول را از اصول کونستنسيون که مساوات در حقوق نيز درين اصل مقدر است مع مساوات در محاکمات مجري بدارد. مساوات در حقوق مگر مختص طايفه ذکور است؟ شريعت چه حق دارد که طايفه اناث را بواسطه آيه حجاب به حبس ابدي انداخته مادام العمر بدبخت مي کند و از نعمت حيات محروم مي سازد. و

آخوندزاده:
و ليکن براي ملت مرده نوشته شده است. در ايران مگر کسي به نصيحت گوش مي دهد؟ در يوروپا نيز سابقاً چنان خيال مي کردند که به ظالم نصيحت بايد گفت که تارک ظلم شود، بعد ديدند که نصيحت در مزاج ظالم اصالا مؤثر نيست. پس خودش به واسطه عدم ممانعت دين در علوم ترقي کرده فوايد اتفاق را فهميد و با يکديگر يکدل و يک جهت شده به ظالم رجوع نموده گفت از بساط سلطنت و حکومت گم شو.

يک قانون اساسي براي اينکه بتواند به اين هدفها برسد بايد قبل از همه در منشأ قدرت حاکم موجود ترديد کند و قيام به ضد آن را مجاز بشناسد

برایم جالبی! آقای مستشار الدوله! می خواهم بفهممت! درست مثل یک مسئله ی هندسه! مثل یک معمای دوست داشتنی...