مجید اسطیری’s Reviews > معمای مدرنیته > Status Update

دمکراسی، امروز به انتخابات آزاد ختم شده و در خیلی از موارد آزادی بیان و گردهم آیی، تشکیل احزاب و حکومت قانون معناندارد. انتخابات فراوان است و حقوق فردی اند. در برخی از کشورهای آفریقایی، یوگسلاوی سابق و اتحاد شوروی سابق انتخابات آزاد منجر به افزایش اختلاف های قومی و حتی بروز جنگ شده است. مردم در کشورهای فاقد همگونی و همنوایی گروهی، با رأی خود مسائل تفرقه برانگیز نژادی، قومی و مذهبی را دامن زده اند.

نقادی از مدرنیته و دمکراسی لزوما به نتایج ارتجاعی ختم نمی شود، و برعکس می تواند سازنده باشد. نقادی پسامدرن در مهمترین جنبه های خود پیشروست نه سنت گرا. فقط جهان تیره و تار و بحران زده را تصویر نمی کند، بل نیاز به اندیشیدن به گونه ای دیگر را بیدار می کند، و راه های تازه ای را در زندگی هر روزه پیشنهاد می کند که استوار است بر قبول اصل چندگانگی فرهنگ ها، بینش ها و خواستها.

تکنولوژی در بنیاد خود در حكم باخبری از چگونگی کارکرد نیست، این که ماشین ها و ابزارها چطور ساخته می شوند، چگونه کار می کنند، و کدام فنون ساده یا پیچیده در این موارد به کار گرفته می شوند، و نیز ساختن و تولید شگردهای نو، و روش های تازه، هیچ کدام در حکم باخبری از گوهر تکنولوژی نیست. می توان این همه را دستاوردهای افقی خواند که رویکردی تکنولوژیک دارد، اما این حکم به معنای فهم بنیاد این افق نیست

از نظر هایدگر راه هایی که ما برمی گزینیم، نه فقط محدود و مشروط اند، بل تصادفی نیز هستند. یکی خویشتن متمرکز و اصیل در میان نیست تا آنها را همواره بنا به برنامه و هدفی برگزیند. راه های زندگی ما از هیچ سرشت بنیادینی برنمی خیزند و از هیچ گوهر انسانی ای خبر نمی دهند. تنها یک فرجام، یک نهایت وجود دارد که به راستی برای ما مطرح است، و امری است متمایز، ویژه، و نهایی، و آن مرگ است. هدف ما نه سعادت بل مرگ است.

نیت خوب به خاطر شایستگی اش در راه هدف و غایتی مطلوب خوب نیست، و با آن توجیه نمی شود. خواست خوب، به خودی خود خوب است. از این حکم کلی و بایسته ی بنیادین نکته ای در مورد وظیفه ی ما به دست می آید.
کانت میگوید: فقط یک بایسته وجود دارد و آن این است: تنها بر پایه آن آیینی رفتار کن که در عین حال بخواهی که آن آیین قانونی عام باشد. چنان عمل کن که گویی بناست که آیین رفتار تو، به اراده تو یکی از قوانین عام طبیعت شود

مفهوم دفاع از خود که توجیه گر کشتن انسانی دیگر هم می تواند باشد، فقط بر اساس تأویل هایی خاص می تواند در مورد جنگ به کار رود. سرباز اسرائیلی باور دارد که کشتن جوان معترض فلسطینی در حکم دفاع از اسراییل و از شهروندان اسرائیل است. آیا ما ناچاریم برای داوری در مورد عمل عینی او، یعنی قتل جوانی بیگناه، به تأويل او از «اصل» دفاع از خود بسنده کنیم؟!

فوكو نوشته: «آنچه به راستی مرا تکان می دهد این واقعیت است که در جامعه ی ما، هنر تبدیل به امری شده است که صرفا با آثار هنری رابطه دارد و نه با افراد یا زندگی. این نکته به این معناست که هنر امری تخصصی شده است، و دیگر کار متخصصان است. اما مگر نمی شود زندگی هر کس تبدیل به اثری هنری بشود؟»

هیچ تصویری بهتر از تصویر پلیسی که در حال کنترل اوراق هویت فردی مشکوک
مهاجری در ایستگاه، مسافری در فرودگاه، ناشناسی در خیابان است، معنای هویت مدرن را نشان نمی دهد، پیش - فرض بالقوه مهاجم بودن، همواره با تلاش برای شناختن هویت دیگری همراه است. اوراق شناسایی امن برایم یک هویت ابداع می کنند.

مدرنیته همچون رویکردی در حد نمی تواند خود را داور نهایی نشان دهد، و از زاویه ی ارزش ها و باورهایی که خود آفریده است، به سنجش و داوری ارزش ها و باورهای
دیگر» بپردازد. مدرنیته (هر چه هم که مدافعان آن بکوشند تا چنان وانمود کنند) جایگاهی بیرون از جهان ندارد که خود را معیار ارزش های این جهان معرفی کند. راست این است که خود در همین مهلکه ی جهانی و زمینی فراهم آمده، و اسیر سنجش ها و ارزیابی ها، پذیرشها و انکارهاست.