Έφη Γαζή

“Ένας νέος αγώνας για «την πατρίδα, τη θρησκεία και την οικογένεια», που θα περιελάμβανε επίσης τις έννοιες της ιδιοκτησία και της ηθικής, ξεκίνησε. Αυτός ο νέος αγώνας κηρύχθηκε εν μέσω της πολυδιάσπασης του βενιζελογενούς χώρου -που έχασε την επισφαλή ενότητα αλλά και την ηγεμονία του-, της σταδιακής ανάδειξης του αντίπαλου δέους του κομμουνισμού, και των κοινωνικών και ιδεολογικών εντάσεων που γέννησε η περίοδος μετά τη Μικρασιατική Εκστρατεία και Καταστροφή.

Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις έπαιξε η αποκρυστάλλωση του αντικομμουνισμού, ιδιαίτερα μετά το 1924. Η μετεξέλιξη του ΣΕΚΕ σε ΚΚΕ, η υιοθέτηση της πολιτικής για την ανεξάρτητη Μακεδονία, οι απεργίες της εποχής, πλαισιώθηκαν από μια συγκροτημένη επιχείρηση αναχαίτησης του (μεγαλοποιημένου) «κομμουνιστικού κινδύνου».
Αντικομμουνιστικά σχήματα και οργανώσεις, όπως οι «Εθνικές Εργατικές Ενώσεις» και οι «Κυνηγοί», δημιουργήθηκαν το 1924 και το 1925 για να αντιμετωπίσουν τον κομμουνισμό.

Στον Πειραιά […] οι απεργίες των σιδηροδρομικών και των εργαζομένων στα εργοστάσια ηλεκτρισμού και αεριόφωτος είχαν προκαλέσει την αντίδραση των εμπορικών, βιομηχανικών και εμπορικών σωματείων. Συστάθηκαν επιτροπές για να υποστηρίξουν όσους εργάτες δεν συμμετείχαν στις απεργίες, ενώ τον Σεπτέμβριο του 1924 τα προαναφερθέντα σωματεία ίδρυσαν την «Ένωσιν των αστικών τάξεων» για να οργανώσουν «κοινή άμυνα κατά των απεργών».
Ένα μήνα αργότερα, τραπεζίτες, έμποροι και βιομήχανοι, μεταξύ των οποίων ο Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας Ανατολής Μ. Καμάρας [..] ίδρυσαν τον «Πανελλήνιον Σύνδεσμον η Κοινωνική και Εθνική Αγωγή» με στόχο την αντιμετώπιση του «κομμουνιστικού κινδύνου» και την υπεράσπιση των «πατροπαράδοτων ηθών». Στην εφημερίδα Ελεύθερον Βήμα ο Σύνδεσμος εμφανιζόταν να έχει κεντρικό στόχο την «καταπολέμησιν της εσωτερικής αναρχίας και την προστασία της θρησκείας, πατρίδος, οικογενείας και κοινωνίας». […]

Την ίδια περίοδο ο Κ. Βάρναλης, ο οποίος δίδασκε νεοελληνική λογοτεχνία στην Παιδαγωγική Ακαδημία, είχε τιμωρηθεί από το Ανώτατο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο με εξάμηνη απόλυση, επειδή συνέγραψε έργο στο οποίο αναπτυσσόταν «κάποιο πνεύμα κομμουνιστικής ιδεολογίας». […]

Μέσα σε μια δεκαετία οι «άθεοι μαλλιαροί, που αποπέμφθηκαν από τον Βόλο, εν μέσω τεράστιου ηθικού πανικού, είχαν μεταμορφωθεί σε «μαλλιαρκομμουνιστές» και επρόκειτο να πρωταγωνιστήσουν σε ένα νέο επεισόδιο μεταξύ των «προστατών» και των «υπονομευτών της πατρίδας, της θρησκείας και της οικογένειας» - και μερικών ακόμη εννοιών, με κεντρική τώρα εκείνη της ιδιοκτησίας. […]

Η εφημερίδα Εμπρός φιλοξένησε υπόμνημα τριών δασκάλων του Μαρασλείου. […] Στο δημοσίευμα, που έφερε τον τίτλο «Ο κομμουνισμός εις το Διδασκαλείον», οι τρεις δάσκαλοι ισχυρίζονται ότι «εις το Μαράσλειον υπηρετεί και κομμουνιστικόν προσωπικόν», ενώ επεσήμαιναν ότι η «κομμουνίστρια ή κομμουνίζουσα καθηγήτρια κυρία Ιμβριώτου» δίδασκε την ιστορία της Επανάστασης του 1821 με τρόπο μη εθνικό. […]

Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού Αλέξανδρος Μαζαράκης δήλωσε στο Εμπρός ότι «η κυβέρνησις πρέπει να επέμβη και να προλάβη το κακόν, το προξενούμενον εκ της διαδόσεως του κομμουνισμού εις τα σχολεία».”
― Έφη Γαζή, Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια: Ιστορία ενός συνθήματος, 1880-1930