Status Updates From Orhan Pamuk'u Okumak

Romanda ardından koşulan yeni hayat, teknolojik yaşam biçiminin kaçınılmaz sonucu olan yabancılaşma vebasının üs­tesinden gelindiği yeni bir yaşamı simgeler; insanların yeniden çevreleriyle ve kendileriyle bütünleştikleri yeni -özde ise eski­- bir yaşamdır bu.

Pamuk'un romanında sistem, her türlü devrim girişimini içinde öğüterek yok etmektedir; sistemin içinde, sis­teme karşı düşen ideallerle varolmaya çalışmak ve başarılı ol­mak olası değildir. Pamuk, Dr. Narin'li bölümleri gerek kurgu, gerekse imge düzleminde masal öğeleriyle donatır.

devrim, "Yeni Hayat"ta bir ütopyadır. Pamuk, devrimci kahra­manı Rıfkı Hat'a çocuk romanları yazdırır metninde.

Televizyon, romanda kapitalist yaşamın ana imgesi­dir. Pamuk, romanı boyuna televizyon-yaşam eşitliğini vurgu­lamak için çeşitli teknikler kullanır. Kapitalist sistemin bu ka­muoyu yaratma, ideoloji üretme aygıtı, giderek yaşamın ken­disi olur metinde. Televizyon yaşam demektir; "Yeni Hayat"ta televizyonda varolunur.

Anadolu'nun "Batı'dan gelen bir rüzgarın gücüyle savrulup gitti[ğini]" (YH.254) anlat­mıştır. "Bugün biz artık kaybetmişiz (...) Batı bizi yuttu, ezdi geçti. Çorbamıza, şekerimize, donumuza kadar her yerimize gi­rip işimizi bitirdiler , " (YH.270) diye konuşturur Pamuk bir ro­man kişisini.

Dış görünüşüyle ve gele­nek/görenekleriyle köktenci bir değişim geçiren toplumda, "asansör, döviz büfesi, bekleme odası" gibi yeni me­kanlar oluşmakta, insanlar bu yabancı mekanlarda "kendilerini güvenlikte hissedebilmek için" birbirlerine düşmanca bakmaktadırlar.

Pamuk plastik torbayı tüketime yönelik maddesel bir yaşamın leitmotifi olarak kullanır.

Kimi yerde şiddetin kokusu metne somut bağlamda bir 'OPA kokusu olarak yayılır. Dr. Narin'in ajanları, duyanı tedir­gin eden "o dehşet kokuyu" salarlar bir leitmotif gibi; baskı rejimi ve devlet terörü kokar OPA.

"Yeni Hayat"taki toplumsal mozaiğin bir parçası da, kasaba alanlarındaki heykellerle metafor düzle­minde dile getirilen içi boşalmış bir Atatürkçülüktür. Tüketim toplumunun maddeler cangılında oklarını bir bir yitirmekte olan Kemalizmin bu durumu, "kendini içkiye ver­miş meyhane kalabalığına Cumhuriyet'i emanet etmiş olmanın güveniyle gülüms[eyen]" Atatürk fotoğrafında taşla­maya dönüşür.

Romanın ikinci önemli isim simgesi ise, Muhammed'in Türkçe söylenişi olan Mehmet'tir. Mehmet'in, romanda Canan'la yakın ilişkide oluşu ve ulaştığı bilgelik aşaması, onun mistik içerikli ismiyle uyum içindedir.

Romanın göksel içerikli simgesel isimlerinden ikisi de, aşk simgesi Venüs -ya da Zühre- anlamına gelen Nahit ile Boğa burcundaki '7' yıldızdan oluşan takım yıldızın adı olan Sürey­ya'dır.

Pa­muk mor rengi büyük ölçüde Canan'ın ve mistik yaşantının olduğu bölümlerde kullanır. Tasavvufta iç dünya yaşantısının rengidir mor.

Kırmızı, "Yeni Hayat"ın bir diğer kurgu katmanının, somut yaşamın, ya da tasavvuf diliyle konuşursak fani dünyanın rengidir.

Çift katmanlı roman yapısı, renk simgesi düzleminde de vurgulanır. "Geçmişimin ve geleceğimin mor ve kurşuni renkleri"

Metinde en çok kullanılan kutsal sayılar ise '3', '7', '19' ve katlarıdır.

Tasavvufun Bekâbillah makamı da '3' aşamada tamamlanır ve enel Hak sö­züyle noktalanır; 'Allah'ın hakkı üçtür' deyişi buradan yola çıkı­larak söylenmiştir.

Besmele Arapçada '19' harften oluşur. Allah sözcüğü Kuran'da '2698' (19x142) kez yinelenmektedir.

En küçük tek sayı 1 ile en büyük tek sayı '9'un birlikteliği Tanrı tekliğini simgeler.

"Yeni Hayat" '17' bölümden oluşur. "Kara Kitap"ın da ilk bölümü, '17' alt bölüme ayrılmıştır. '17' ise, Hurûfilikte önemli bir sayıdır; her şeyin çift yaratıldığı görüşünden yola çıkılarak, kutsal '7' sayısının iki ile çarpımına -Kuran'daki gayri müker­rer harflerin toplamıdır bu- 'fe', 'dal', 'va' harflerinin eklenme­siyle oluşur; buna muhkemat denir.
'7' x 2 = 14 + (fe + dal + vav) = 17

Birinci yolculukta ana kişi çevresinden uzak­laşıp Canan'ın ardına düşer (Halktan Hakk'a).
Sonra yolculuğu sırasında Canan'a rastlar, onunla birlikte sür­dürür yolculuğunu (Hak ile Hak'ta). Canan'ı Dr. Narin'in konağında bırakıp tek başına 'Mehmetler'in ardında düşer, onlarla birlikte olur (Hak'tan halka-Hak'ta fani). Süreyya Bey'le buluşur; gerçeği kavrar ve içinde yaşadığı toplumla bütünleşir (Hakla Halkta)

Simge, birçok kav­ram çağrıştırır, çeşitli anlam katmanlarını devreye sokarken, alegorinin yalnızca tek bir anlam içeriği vardır.

Onun ardından koşturduğu sır, özde sır diye bir şeyin olmadığı gerçeğidir. Tüm sır yaşamın içindedir.

"Sabırsızlanmayın, hayata küsmeyin, kimseyi kıskanmadan bekleyin! Hayatı severek yaşamasını öğrenirseniz, mutlu olmak için ne yapacağınızı da anlarsınız."

"Yetmiş iki millete birlik ile bakmayan/Halka müderris olsa hakikate asidir."

"bilinçle bi­linçdışının, özne ile nesnenin ayrışması demektir bu; evrensel bü­tünlüğün bozulmasıdır. Oysa doğada -hayvanda ve bebekte- özneler 'Ben' olduklarını bilmezler. Özne, kendi dışındaki nesneler­le birdir; kendini onlardan ayrı biri olarak duyumsamaz."

"Yeni Hayat" romanı, özünden uzaklaşıp yapaylaşan insanın yeniden özbenini, Tasavvuf bağlamında ise özbendeki Tanrı'yı arayışını anlatır.

Somut dünyanın temellerinin ne denli çürük olduğunu an­latan trafik kazası betimlemeleri, kaderin gerçekleşme anları­dır. Bu aynı zamanda, parasız kalıp yoksullaşmak ya da top­lumsal saygınlığın yitirilişi demek olabileceği gibi, sevilen biri­nin ölümüyle yalnızlaşmak anlamına da gelebilir.

Yaşam da Tanrı'nın kelamıyla -söz­cükleriyle- oluşan bir kurmacadır, tıpkı roman gibi.

Kuran'ın İsra Suresi'nin 13. ve 14. ayetleri, bu koşutluğu mistik düzlemde de pekiştirir: "Herkesin boynuna amelini doladık. Diril­me günü herkes için bir kitap çıkaracağız, herkesin kitabı kendisine açık olarak erecektir. Kitabını oku da, bugün kendi hesabını kendin gör" denecektir.

Yaşamda eksik olan anlamın ardın­dadır "Yeni Hayat"ın yolcuları. "Bu kitabın kahramanını da ya­şama tutkuyla bağlayan, peşinden koşturduğu şey , yaşamın anla­mını bize açıkça söyleyen bir 'mutlak' düşüncesidir ( ... ) 'Yeni Hayat'ta, hayatı eksik kılan şey , hayatın anlamının yanı başımızda olmaması. Hayatın bir anlamdan eksik, yoksun olması. "

Yukarıda verilen 18 argo sözcük/deyiş örneğinden 9'u, bu­nalıma giren ana kişinin Nahit/Mehmet'i öldürmeye karar verdiği ve polisiye motifin ön planda olduğu 12. ve 13. bölümler­de bulunur.