Status Updates From از شار تا شهر

به کار گرفتن مفاهیم نظریه ای دولت بوییان در خطه مرکزی، غربی و جنوب غربی شهر سبب شده است تا از قرن ٤ هجری به عنوان مرجع شهرسازی و تفکر شهری یادشود. کالبد شهر کماکان بر میدانی میانی (میدان کهنه اصفهان به عنوان مثال) پی افكنده شده است که در اطراف آن دیوانها، بازارها و جامع قرار دارند. نکته مهم در این دوران اینست که مجموعه محلات شهری بدون هیچ برتری قومی، مذهبی، نژادی و... بر اطراف مجموعه مرکزی و بازار گسترده میشوند.

تشکیل دولت های اسلامی در این دوره و جدایی وظايف و آرمانهای مذهبی از اهداف سیاسی، شکل گیری محلات در خود، بیگانه از یکدیگر و همراه با روستاهای هم کیش، هم فرقه، هم نژاد، و... سبب میگردد تا ملاک تعیین شهر، بر اساس داشتن (مسجد) جامع از بین رود. در این دوره هر شهری می باید جامع داشته باشد ولی هرجا که جامع داشت مقام و موقع شهری پیدا نمیکرد.

این دوره عمدتا به ظهور حکومت های قدرتمند محلی در دل امپراطوری عباسی باز ميگردد. قرن ٦ ه.ق. دیگر مساجد، بیش از آنکه محلی برای عبادت باشند، مکانی جهت خودنمایی حکومت ها میگردند. (معماریهای یادمانی) به تبع این دگرگونی شهر نیز تغییر میکند؛ محلات بر مبنای جدایی قومی، نژادی، فرهنگی، مذهبی و... برپا میگردند. هر محله ای مسجد خوبش را دارد. ایجاد محلات جدید خارج از فضای موجود شهر، به نوعی خودنمایی حکومتی تبدیل ميگردد.

شار پارتی (دوران ساسانی) مکان استقرار اشرافیت وابسته به دولت قاهر مرکزی است. درون دیوارهای شارستان فقط و فقط به چهار طبقه ممتازه اجتماعی تعلق دارد. شارستان تبلور کالبدی تمامی تمایزات و تفاوت هایی است که سازمان اجتماعی مبتنی بر "کاست" به آنها شکل بخشیده است. حال آنکه شهر دوران اسلامی مفاهيم دیگری را در خود دارد.

شهرهای ایرانی عهد ساسانی به ویژه شهرهایی که در دوران قباد ساخته شد با شهرهای ایرانی دوره اسلامی بسيار شبیه اند، در این شهرها کهن دژی، با باروهای کنگره دار، بخش نظامی شهر را تشکیل میداد، قسمت اساسی شهر در شارستان بود بر گرداگرد کهن دژ، بازارها در درون دیوارهای شهرستان، و گاهی در بیرون آن بودند که در دوره اسلامی، ربض خوانده میشد و گاه دیوار دومیش گرداگرد آن میکشیدند.

بعد از مدتها بازگشت به كتاب خوانى