Agir(آگِر)’s Reviews > تاریخ مختصر زبان فارسی > Status Update

در ایرانی میانه‌ی غربی واژه‌هایی از واژه‌های بیگانه ترجمه‌ی تحت‌اللفظ شده‌اند. در یونانی «لوگوس» به معنی لغت و در مجاز به معنی «روح». در پهلوی اشکانی ترفانی و فارسی میانه ترفانی "واخش" به معنی کلمه و به مجاز «روح» است. زیر نفوذ لوگوس یونانی «کلمه» در عربی و «سخن» در فارسی دری به مجاز «روح» بکار رفته‌اند. در قرآن هم عیسی روح‌الله «کلمه‌ی خدا» نامیده شده است.

انما المسیح عیسی ابن مریم رسول الله و کلمته

در واژگان اوستایی واژه‌ی بیگانه وجود ندارد. در واژگان اوستایی، به سبب ثنویت دینی، واژه‌هایی که خاص جهان نیکی هستند اهورایی نامیده می‌شوند و واژه‌هایی که خاص جهان پلیدی هستند اهریمنی نامیده می‌شوند

مثلا برای واژه "دست" دو کلمه متفاوت وجود دارد که واژه اهورایی آن
"Zasta"
و واژه اهریمنی آن
"gav"
گفته می‌شد

در دوره‌ی جدید که از 254، سال تاسیس دولت صفاری، آغاز می‌شود، از زبان‌های متعددی اطلاع داریم که مهم‌ترین آن‌ها پشتو، کُردی، آسی، بلوچی و فارسی دری است

زبان پشتو از زبان‌های رسمی افغانستان است

زبان‌های کُردی در کردستان ایران و عراق و ترکیه و سوریه و در ارمنستان رواج دارند

زبان آسی بازمانده‌ی زبان سکاهای غرب است

زبان بلوچی در بلوچستان ایران و پاکستان و در افغانستان رایج است

زبان فارسی دری دنباله‌ی

در دوره‌ی صفویان، که از سال 907 هجری تا سال 1148 هجری دوام یافت، به زبان فارسی دری در ایران توجهی نمی‌شد، در عوض در عثمانی و هند، خصوصا در هند، بدان توجه می‌شد

رابطه زبانی و فرهنگی میان ایران و فارسی زبانان آسیای میانه از زمان صفویان کم شد

نمونه ای از فارسی میانه‌ی مسیحی

andarz amoz, bandagit hem, agahim kun.
اندرز آموز، بنده‌ات هستم، آگاهم کن

بغ: این کلمه به فارسی دری نرسیده است. جز نحست «بغداد» به معنی «خداداد» و «فغفور» که صورتی از «بغپور» است و به معنی «پسرِ خدا» است

در زمان دانشجویی، یکی از دانشجویان ادعا می‌کرد که شباهت‌های زیاد کُردی و فارسی به این علت است که کردی زیر شاخه فارسی است. مثلا در کردی به «این» میگویند «اَ‌م». ادعای او این بود که کردها "ن" را به "م" تبدیل کرده اند. اما واقعیت این است با آنکه هردو زبان ریشه مشترک دارند در طول تاریخ هم مستقل از هم بوده‌اند.
مثلا در مورد همین ضمیر اشاره «این»، در فارسی دری «ان» بوده اما در پهلوی اشکانی* «ام» بوده.

*پهلوی اشکانی

مهرداد اول اشکانی خود را دوستدار یونان می‌نامید و پادشاهان پس از او هم روش او را در یونان‌دوستی دنبال می‌کردند. سرِ بریده‌ی کراسوس، سردار رومی، را هنگامی به حضور فرود دوم آوردند که نمایشنامه‌ای یونانی را در برابر او بازی می‌کردند. بلاش اول ایران‌دوستی را جانشین یونان‌دوستی کرد.وی الفبا و زبان پهلوی اشکانی را به جای الفبا و زبان یونانی به کار گرفت

اَزِم: ضمیر منفصل شخصی شخص مفرد در حالت فاعلی. این ضمیر در پهلوی اشکانی ترفانی «اَز» شده است. اَزِم به فارسی دری نرسیده است.

* این واژه فقط در یکی از لهجه‌های زبان کوردی بجا مانده که بخاطر زیباییِ آوایی‌اش دوباره در آوازهای کوردی مورد استفاده قرار می‌گیرد.