Syd Amir’s Reviews > فقه عمران شهری > Status Update

در مجموع بر خلاف انتظارم که آنچه از روایات بیرون خواهد آمد همان نتایج عقل عرفی خواهد بود اما اسلام نکات بسیار اثرگذاری بر کالبد شهرها دارد از جمله:
اندازه شهر و حومه شهر
ساختار محله محور و مراکز شهر و محله همچنین اندازه محله
نفی تلقی رکبان و تاثیر فضایی ای که روی سبزه میدان ها و دستفروشی دارد
نفی مالکیت از اراضی موات و تاثیری که بر اقتصاد سیاسی زمین دارد
تقبیح گسترش عمودی شهر
مطلوب بودن وسعت منزل
عدم تشبه به کفار

یکی از نقاط درخشان در روش این کتاب را باید در تفاوت احکام شرعی در فقه فردی و اجتماعی دید. مثلا در بحث از بلند مرتبه سازی گفته شده اگر فعلی باعث تعطیلی کلی سنت مستحبی از جامعه شود حکم آن فعل حرام است. یا مثلا در جایی با فرض کراهت فردی فعلی گفته شده در فقه کلان حالت الزام پیدا میکند یا تفریط در مصالح عامه برای اولیای جامعه مجاز نیست.

نکته مهم اشتراک لفظی میان معماری اسلامی از نگاه مستشرقان و معماران و محققان داخلی با معماری اسلامی از نگاه فقها و جریان های جدید دهه نود شمسی به بعد است. در نگاه اول بیشتر به آثار و بناهای تاریخی توجه شده و در نگاه دوم از دل آیات و روایات دنبال معماری مطلوب هستند. گاهی حتی برترین آثار از نگاه اول در نگاه دوم نفی و نقد شده است.

اهمیت این کتاب را باید در جریان سازی آن فهمید این کتاب در جریان درس های خارج فقه ایت الله اراکی در دهه نود تالیف شده است. درس های خارجی که متخصصین معماری و شهرسازی در آن ها حضور داشته اند در حواشی آن بحث های فنی زیادی شکل گرفته و بعد ها برخی با پیوستن به فرهنگستان علوم اسلامی و برخی در کسوت هیئت علمی دانشگاه ها این خط را دنبال کرده اند.

اگر مواد و مصالح و بنایی که نویسنده در نهایت از آن ها ساخته را احصا کنیم باید بگوییم کتاب از جهت منابع (آیات و روایات مستند) از جهت روش استدلالی و تعمیم و تخصیص موضوعات (روش های اصولی حوزوی در بررسی روایات) بی نقص بود. اما نتوانستم با همه استنباط ها در معماری و شهرسازی همراه شوم بخصوص زمانی که به دو سه بخش انتهایی کتاب رسیدم.

اغلب پژوهش های معماری و شهرسازی اسلامی، مملو از استحسان ها و ذوق ورزی ها، تعمیم های نا بجا از خرده روایت هاست. بی توجهی به سند احادیث و ... همگی از کاستی های پژوهش های این حوزه است. اغلب این مطالعات توسط معماران یا نظریه پردازان هنر و معماری که گرایش به عرفان یا فلسفه اسلامی دارند مملو از این ایرادات منطقی، روشی هستند. ازین جهت کتاب فقه عمران شهری به جهت روش، منابع مورد استناد و منطق در استنتاج استثنا به حساب می آید.