Status Updates From از کوچه رندان

سوءظنی هم که حافظ نسبت به شیخ و صوفی نشان می‌دهد، تا حدی ناشی از ورطهٔ عمیقی است که بین حرف و عمل آن‌ها هست؛ از آنکه غالب این مدعیانِ کشف و کرامات، جز خورندگان اوقاف و جز فریبندگان اعتماد عوام چیزی نیستند!

- از فصل در دیرِ مغان

چنگ و نی، ساقی و مطرب، تمام چیزهایی که می‌توانند انسان را از عمر، از دردِ عمر، منصرف دارند و تمام چیزهایی که دائم، لذت و فرصت را به یاد می‌آورند، دائم به بانگ بلند می‌گویند که این سعی بی‌حاصلی که انسان در جمع کردن مال و وانهادن آن برای میراث‌خوارگان دارد، یک خزینه‌داری احمقانه است و کفر واقعی.

خزینه‌داری میراث‌خوارگان، کفرست
به قول مطرب و ساقی، به فتوی دف و نی

آنچه تمام غزل حافظ، ستایش آن است، بیش از هرچیز شراب است: شراب که سه‌گانهٔ آن نزد رندان رازآشنا، چنان اعجازی دارد که کور را می‌تواند بینا کند و آن را که سی سال گنگ بوده‌است، می‌تواند به زبان آورد.
ابونواس مثل یک تجربه‌کردهٔ کارافتاده به ما اطمینان می‌دهد که صبحگاهان، سه جام آن بلای خمار را از تمام مفاصل انسان بیرون می‌کند.

در روزگاری که ارباب بی‌مروت دنیا دین و قدرت را سنگر می‌سازند برای اغفال و تجاوز، کدام وجدان انسانی هست که به آنچه منشا این ناروایی‌هاست بی‌چون و چرا تسلیم باشد؟
حتی یک حافظ خلوت‌نشین هم نمی‌تواند در چنین احوالی سکوت کند.

حرف کلی فصل سرود زهره اینه که حافظ هم با دیوان‌های شعر عربی آشنایی داشته، هم با شاعران هم عصرش و هم شاعرانی که قبل از خودش بودن و فصل به نسبت پروپیمونی بود با تعلیقات زیاد و بررسی این تشابهات بین شعر حافظ و این گروهی که گفتم.
عراقی:
از پرده برون آمد، یارم قدحی در دست
هم پردهٔ ما بدرید، هم توبهٔ ما بشکست
حافظ:
در دیر مغان آمد، یارم قدحی در دست
مست از می و می‌خواران، از نرگس مستش، مست

خُم و سبویی را که محتسب می‌شکند، رندان باز می‌سازند و این بار، در آن شرابی می‌ریزند که دیگر ریختنی نیست: شعر و غزل.

- از فصل رند و محتسب

بسیارند کسانی که حافظ برای آن‌ها لسان‌الغیب است و شاعر آسمانی. اما یک رند هم می‌تواند همهٔ این‌ها باشد و گه‌گاه چیزی بالاتر.
رند کیست؟
آن‌که به هیچ‌چیز سر فرود نمی‌آورد، از هیچ‌چیز نمی‌ترسد و زیر این چرخ کبود، ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است. نه خود را می‌بیند و نه به رد و قبول غیر نظر دارد. اندر دو جهان که را بُوَد زهرهٔ این؟!

- از فصل میان مسجد و میخانه

ترکیب حافظ، دکتر زرین‌کوب و آرمان‌جان سلطان‌زاده... به نظرم از این ترکیب برنده‌تر نداریم و به قول خود دکتر زرین‌کوب، از این کوچهٔ رندان چه می‌جویم؟ راه تازه‌ای به شناخت حافظ.