Mansoor’s Reviews > تاریخ ادبیات فارسی: ادبیات ایران پیش از اسلام، جلد هفدهم، پیوست 1 > Status Update

وزن گاهان هجایی است. اصلی‌ترین رکنی که در هر پنج وزن آن هست، مصراع‌های هفت هجایی است. بنابراین خصوصیت وزنی گاهان در شکل بندبندی یا استروفیک آن است . هر فقره دربردارندۀ تعداد معینی بیت است و هر بیت تعداد معینی هجا دارد. وزن است که شمار هجاهای هر مصراع، جای وقف یا مکث و شمار ابیات یک فقره را تعیین می‌کند

در شعر آیینی هندوایرانی مسابقات گردونه‌رانی با گردونه‌های اسبی که متضمن جایزه و شرط‌بندی هم بوده صور خیالی را پدید آورده که مجازا یا به استعاره در حوزۀ آیین هم به کار رفته است. به عبارت دیگر، از اصطلاحات مسابقۀ گردونه‌رانی مجازا در بیان مراسم قربانی هم استفاده می‌شود. مجموعۀ کلمات به ارث رسیده در موضوع مسابقات اسب‌سواری در اجزای نام ویشتاسپه، حامی زردشت، هم هست. ویشتاسپه به معنای آن کسی است که اسبهایش (برای مسابقه) رها شده‌اند

در دو فقرۀ پایانی یسن هفت‌ها اهوره‌مزدا را در زیباترین جلوه‌اش، که روشنایی یانور است، می‌ستایند

تالیف گاهان بر دست زردشت، و در نتیجه شخصیت تاریخی وی در معرض تردید و سوال قرار گرفته است

اگرچه اوستایی قدیم منشا مستقیم اوستایی جدید نیست، ولی چنین تخمین زده‌اند که باید چهار قرنی میان تالیف متون اوستای قدیم و جدید فاصله باشد

می‌توان گمان برد که گاهان در یک جایی در جنوب آسیای میانه تالیف شده است

در اوستای قدیم حتی یک اشاره به یک منطقۀ جغرافیاییِ قابل شناسایی نیست. اما در اوستای جدید بعضی نامهای جغرافیایی هست که همه محدود به شرق ایرانند. گرنه بدخشان افغانستان را زادگاه زردشت و اوستای جدید می‌داند

متون اوستای جدید حدود پنج ششم اوستای موجود را در بر می‌گیرند. برخلاف خاصیت متجانس گاهان و یسن هفت‌ها، متون اوستای جدید متجانس نیستند و مسلما بر دست نویسندگان مختلف و در زمانهای مختلف تالیف شده‌اند. بهترین ملاک برای تشخیص متون اوستای قدیم از اوستای جدید زبان است، هرچند که نظام دینی‌شان نیز با هم متفاوت است. در درون اوستای جدید بعضی قسمتها قدیم‌تر از بعضی قسمتهای دیگرند. قسمتهای قدیم‌تر عموما به اوستاییِ خوبی تالیف شده‌اند، اما در قسمتهای جدیدتر دستور زبان به هم ریخته و بعضی اغلاط دستوری راه یافته است

از جمله‌ی اعمالی که مرتکبانش مجرمند و باید تاوان دهند، به نقل از وندیداد

که کسی سگ توله‌دار را بزند یا دنبال کند یا بر او فریاد زند یا او را بترساند

که کسی تخمه در زن دشتان حائض که از او خون می‌رود ریزد

کسی که به سراغ دختری رود
چه آن دختر ردی (یعنی ولی‌ای) داشته باشد، چه نداشته باشد
چه نامزدی داشته باشد، چه نداشته باشد
و او را باردار کند
و گیاهی که با آن بچه می‌افکنند بیاورند و بگویند
با این بچه‌ات را بکش
و آن دختر با آن بچه‌اش را بکشد
آنها که این کار را کنند، مرد و دختر و پیرزن، همه یکسانند

کسی که به سراغ دختری رود
چه آن دختر ردی داشته باشد، چه نداشته باشد
چه نامزدی داشته باشد، چه نداشته باشد
و او را باردار کند
تا این کودک ببالد، مرد باید از او مراقبت کند

بخش عمدۀ وندیداد تقریبا به کلی به احکام طهارت می‌پردازد

موجوداتی چون مار و عقرب و سنگ‌پشت و وزغ و مور و پشه و کرم از نظر دین زردشتی پلیدند. زردشتیان را توصیه کرده‌اند که این جانوران را هزار هزار بکشند

در فرهنگ شفاهی‌ای که اوستا از آن نشات می‌گیرد، الگوی تکراری هم ساختارمندی سرود را باعث می‌شود و هم ممد حافظه است

تنها در دین یشت است که به رابطۀ زردشت و هووی اشاره‌ای هست. این فقره پیشینۀ اوستایی روایات کتابهای پهلوی است که بنابر آنها هووی زن سوم پیامبر است

در دین زرتشتی 24 ساعت روز به پنج وقت تقسیم شده است که آن را در فارسی میانه و نو «گاه» می‌گویند

سوال و جوابی دینی از متن پهلوی پرسشنیها

پرسش: از کسانی که به دین هرمزد و زردشتند کسی دوزخی هست یا نه؟
پاسخ: نه. زیرا هرکه به دین هرمزد باشد و هر آن‌که زردشت را بپرستد، گرزمانی (بهشتی) است. این معنا از اوستا پیداست: با همۀ آنان از پل چینود خواهم گذشت