مجید اسطیری > Recent Status Updates

موقع نوشتن فیلمنامه باید دقت کنید که شخصیت اصلی داستان «فعال» باشد؛ او باید عاملی باشد که حوادث اتفاق بیفتند نه اینکه بگذارد حوادث بر او واقع شوند. اشکالی ندارد اگر شخصیت داستانی گاهی در برابر حوادث یا وقایع عکس‌العمل نشان دهد؛ اما اگر این واکنش نشان دادن همیشه رخ دهد، شخصیت داستانی منفعل و ضعیف می‌شود و این جا است که از صفحه محو می شود: شخصیتهای فرعی جذاب تر از شخصیت اصلی جلوه گر می‌شوند و جلوه بیشتری خواهند داشت.

.
بابا لنگ دراز شما چی فکر میکنید؟ استاد انگلیسی ام به من گفت که "آخرین نوشته ات نشان میدهد تو از ابتکار و نبوغ فوق العاده ای برخورداری." او دقیقا همین را گفت. اینهایی که گفتم دقیقاً جملات خود او بود. البته با توجه به آن هجده سالی که در یتیم خانه گذارنده ام میدانم که نسبت دادن چنین جملاتی به دختری مثل من دور از ذهن به نظر میرسد. مگه نه؟

با خواندن عمیق فیلمنامه‌های فراوان، چهار مورد یا چهار خصوصیت اساسی یافتم که به نظر می رسد برای ایجاد شخصیت داستانی خوب باید آنها را در نظر داشت: ۱. شخصیتهای داستانی نیاز نمایشی شدید و مشخصی دارند؛ ۲. دیدگاه فردی و خاصی دارند؛ ۳. تجسم یک شیوۀ تفکر (نگرش) هستند؛ ٤. متحمل نوعی تغییر یا دگرگونی می شوند. این چهار عامل یا چهار خصوصیت باعث میشوند شخصیت داستانی خوبی خلق شود.

این‌جا هیچ کس نمیداند که من در یتیمخانه بزرگ شده‌ام. به سالی مک براید هم گفته ام که پدر و مادرم فوت کرده‌اند و یک آقای محترم مسن مرا برای تحصیل به دانشکده فرستاده است که البته دروغ هم نیست. نمیخواهم فکر کنید که من دختر ترسو و بزدلی هستم. من می خواهم مثل دختران دیگر باشم اما میدانم که به هر حال جایی که من در آن بزرگ شده ام و خاطرات رنج آور و دردناکش خواه ناخواه فاصله عمیقی را بین من و دختران دیگر اینجا ایجاد کرده‌است.

جودی به اتومبیلهایی که از در پرورشگاه خارج میشدند با کنجکاوی مینگریست و در عالم رؤیا آنها را تا خانه های با عظمتی که پای تپه دیده بود مشایعت میکرد و سپس به خود جرأتی داد و در عالم خیال خود را در کلاه مخملی که با پرها تزیین شده بود در یکی از اتومبیلها نشسته تصور کرد که با صدایی آرام به شوفر میگفت «برو به خانه» ولی همین که به آستانه ی در منزل رسید دیگر قوه ی تخیلش پیشتر نمیرفت چه جروشا هرگز داخل منزلی را ندیده بود.

شاید برای مدت طولانی خشم خود را فروبنشانید ولی بعد این خشم را به صورت انفجاری و ناشایست در یک جا بروز می‌دهید؛ مثلاً شاید رئیستان کار زیادی به شما بسپارد و اعتراض نکنید و خشم خود را فرو بخورید، اما ناگهان در یک جلسه کاری این خشم فوران می‌کند یا در هنگام سروکله زدن با مشتری یا زیردستان خود بسیار پرخاشگر می‌شوید. چنین رفتاری حرفه ای نیست و وجهه شما را خراب می‌کند.
از بخش «تله اطاعت»

معمولاً افرادی که درگیر «تله اطاعت» هستند، به‌خصوص کسانی که از خودگذشتگی دارند، در مشاغل خدماتی کار می‌کنند. ممکن است دکتر، پرستار، خانه‌دار ،معلم و یا به نوعی التیام دهنده باشند. طبیعی است که به مشاغل خدماتی که به مردم کمک می‌کنند گرایش داشته باشید. انقیاد چیزهای زیادی را از شما می‌گیرد اما یکی از موهبت هایش این است که شامه و حساسیت بالایی نسبت به نیاز و رنج دیگران دارید.

این آمریکا حاصل چین و هند و ایران و یونانه. این اوج تکامل دانش و فلسفه و علم و پویانه. این پایان خط ماجراجویانه. این نقطه ی جمله ی آخر توراته. این شیره ی ماهیهای شیلاته. این عصاره ی عظمت علم و خزعبلاته. این نقطه ی اوج خونه نشینی‌ست. همه جا خونه: کارخونه مسافر خونه قمارخونه مریضخونه میخونه کتابخونه قورخونه نمازخونه آرایشخونه رقاصخونه دیوونه خونه، همه ش خونه. همه‌ش دیوار. همه ش سیم خاردار. همه ش تابلوهای ورود ممنوع.

از خطبه همام:
(مومن) با بردباری دانا و در بی‌نیازی اهل میانه‌روی و در عبادت خاکسار و با تنگ‌دستی ارغاسته و در سختی شکیبا و در مسیر روزیِ حلال جویا و کوشا و برای هدایت رهجو و از طمع دوری گزین است.
کارهای نیک را در حالی به جای می‌آورد که ترسان است. شباهنگام، تمام کوشش وی شکر خدا و پگاهان تمام همتش یادِ خداست. شب را با بیم به خواب می‌رود و صبح شادمان از خواب برمی‌خیزد.

.
از شیش هفت میلیون ایرانیِ انقلاب اسلامی‌زده‌ی پناهنده به آمریکای مقیم کالیفرنیا، فقط ۲۳ نفر آمده‌بودند! که ۲ تاشون، همون ۲ تا دخترا بودند، که تا فریدون تنکابنی قصه شو که مربوط به یه مرد ایرانی بود که در آلمان یه زن آلمانی گرفته‌بود و مکان قصه اتاق خواب بود و زمانش آخر شب بود رو شنیدند، برخاستند و رفتند.

وای خدا، هزار هزار هزار روسی، تاجیکی، ازبکی، قرقیزی، آذری، ارمنی، اوکراینی، لیتوانی، وای، همه شون دکتر و مهندس، آخ، همه شون تحصیل کرده، همه شون باسواد، همه شون مث بلبل انگلیسی حرف میزنند، یکیشون هم حتی نیست که غیر از انگلیسی حرف بزنه. وای، صفای ۴ ستونه از ساعت ۹ صبح تا ساعت ۱۱، که در مسجدا، جایی که پلو نذری و خیراتی در راه خدا دادن باز میشه و همه مقیم، همه گرین کارت، همه دکتر و مهندس و متخصص و همه پی اج دی دارند.

نویسنده ‌هه گفت: «من، یعنی نویسنده‌ی آمریکایی! که هرچی می‌نویسه، تا مینویسه، هرچی باشه، مث باد با بوی باروت، مث ذره های خاک و خل، باید ببره تو گوش دخترا و پسرای جوون جهان با یه صدا بگند USA USA USA. هرچی میگی و هر کاری میکنی گفته و کارت حرف نداره. هرکی هر کاری بکنه غلطه و زشته، هر کاری و هر حرفی و هرچی تو میگی چون چون آمریکایی هستی خوبه. حالا خمینی اومده درد درونی من آمریکایی رو با گفتن ۲ تا کلمه، «شیطان بزرگ» گفته.»

.
زن مدیرکل فرهنگ و هنر شیراز زمان شاه منشی زن مدیرکل آثار باستانی تخت جمشید بود. حالا شوهر رئیسش این جا تو کالیفرنیا، یه دکون بقالی باز کرده بود، که خودش شبا و زنش صُبا پشت دخل و می‌ایستادند و یکی رو لازم داشتند که پنیرای یونانی رو بسته بسته کنه و به جای پنیرای تبریزی به مشتری‌های ایرانی قالب کنه!

عصر تو مظهر برخوردهای خطیر دو پیشنهاد متضاد خواهد بود: «دموکراتیک کردن همه چیز در مقابل کالایی کردن همه چیز». پیشنهاد مطلوب افراد و نهادهای قدرتمند و بانفوذ، کالایی کردن همه چیز است. آنها میخغواهند تو را متقاعد کنند که راه حل مشکلات جهان ما سرعت دادن و عمق بخشیدن به کالایی شدن کار، انسان، زمین، ماشین‌ها و محیط زیست است. «دموکراتیک کردن همه چیز» توصیه ای است که من در سرتاسر این کتاب به سوی آن گام برداشته‌ام.

سلطه پذیری هم نوعی از "تله اطاعت" است. شما به فرآیند انقیاد به طور غیرارادی گردن مینهید. فارغ از اینکه انتخاب دیگری دارید یا خیر، حس میکنید که چاره دیگری ندارید. در زمان کودکی به خاطر ترس از تنبیه یا جدایی از والدین، خود را تحت اطاعت قرار میدادید. احتمالاً والدینتان شما را تهدید به کتک یا بازپس گرفتن عشق میکردند. در این فرآیند اطاعت اجباری دخیل بوده است. بنابراین شما در بیشتر مواقع خشمگین هستید حتی اگر متوجهش نباشید.

نویسندگان شخصیت‌های داستانی را به روشهای مختلف خلق می‌کنند. یکبار از «والدو سالت» پرسیدم چطور شخصیت‌های داستانی را خلق می‌کند؛ و او جواب داد اول یک نیاز نمایشی ساده انتخاب می‌کند، بعد چیزهایی به آن می‌افزاید و به آن رنگ و لعاب می‌دهد تا شکلی عام بگیرد و برای هر کسی عادی باشد. از نظر والدو سالت، این اساس شخصیت داستانی اش بود و او استاد فیلمنامه‌نویسی و هنرمندی بزرگ بود. (فیلمنامه «سرپیکو» یکی از کارهای درخشان اوست.)

نویسندگی تو ایران ینی باکله رفتن تو چاهک مستراح حالا اینجا که همون هم حتی شما نیستین. راستی شما چطور بلن شدین اومدین تو این خراب شده؟ تو جهنم میرفتین بهتر از اینجا بود. خاک بر سر ما که خودمونو تو این جهنم سرد سوئد گیر دادیم. هرچند از جاهای دیگه از همه جهات سوئد سرتر و بهتره. ولی خوب صنار نمیارزه. مزخرفه. چرته. ولی خب خوبه بعضی چیزاشون. ینی همه چیشون با مقایسه با کشورای دیگه خوبه. کلاً سوئد خوبه ولی واسه ما خوب نیست.

امام صادق (ع) در نامه ای به یکی از یاران خود نوشته است: تو را به ترس از خدا سفارش می‌کنم. خدا برای کسی که از او بترسد ضامن شده است آنچه را خوش ندارد از او بگرداند، و آنچه را دوست دارد بدو رساند، و او را از جایی که گمان نمی برد روزی دهد. مبادا از کسانی باشی که بر مردم از گناهی که کرده اند می‌ترسد و از گناه خود ایمن به سر می‌برد. با فریب به بهشت خدای در نتوان شد و آنچه را نزد اوست جز به طاعت به دست نتوان آورد

تله اطاعت: خودتان را فردی می دانید که مایل به توافق و سازگاری است. حتی ممکن است اینکه انسان منعطفی هستید و میتوانید با هر نوع آدم دیگری کنار بیایید را یکی از ویژگی های خوب خود بدانید. اما برایتان سخت است تا برای تقاضاهایی که دیگران از شما دارند محدودیت ایجاد کنید و بدون محدودیت به خواسته‌های دیگران تن می دهید و وقتی دیگران خواسته‌های غیر منطقی از شما دارند بازهم پاسخ منفی به آنها نمی دهید.

با انجام دادن تحقیق - چه از منابع مکتوب باشد مثل کتاب، مجله یا روزنامه و چه با مصاحبه های شخصی - شما اطلاعات کسب میکنید. اطلاعاتی که گرد می آورید، به شما امکان میدهد از موضع انتخاب، اعتماد و مسئولیت عمل کنید. شما میتوانید از بعضی یا همه مطالبی که جمع آوری کرده اید استفاده کنید یا هیچ کدام از آنها را به کار نبرید. این، انتخاب شماست که البته شرایط داستان تعیین کننده آن است.

طعم امپراتوری به ذائقه ی سیاست مداران و تجار سراسر ایالات متحده شیرین آمده بود و همگی اتفاق نظر داشتند «ایالات متحده باید نظارت خود را بر سرزمینهای جدید حفظ کند.» سخن از پول، با سخن از سرنوشت و تمدن در آمیخت. سناتور بوریج در «سنا» گفت:
جزایر فیلیپین تا ابد از آن ما هستند و درست آن سوی جزایر فیلیپین، بازار بی انتها و نامحدود «چین» قرار دارد. بازاری بدون حد و مرز. ما از هیچ یک از آن دو دست نمی کشیم!

امام صادق علیه‌السلام به شیوۀ پدران بزرگوارش در راه خدا بسیار انفاق می کرد. در انفاق او نوشته‌اند جعفر بن محمد(ص) مستمندان را طعام می‌خورانید چندان که چیزی برای خانواده‌اش نمی‌ماند و می‌گفت: معروف جز به سه چیز تمام نشود؛ شتابیدن در انجام آن، کوچک شمردن آن و پوشیده داشتن آن
چنان که زهد او پنهانی بود، انفاق او در راه خدا نیز پنهانی بود و کسانی که از او بهره مند می‌شدند نمی‌دانستند امام صادق ع است که به آنان می‌بخشد.

الگو (پارادایم) قالب است، نه فرمول. عاملی است که اجزای داستان را کنار هم نگه میدارد؛ ستون فقرات است، اسکلت داستان است. ساختار، تعیین کنندۀ داستان نیست؛ بلکه، برعکس، داستان است که ساختار را تعیین میکند. ساختار نمایشی فیلمنامه را میتوان ترتیبی خطی از حوادث، اپیزودها (ماجراهای فرعی)، یا وقایع مرتبط دانست که به گره گشایی نمایشی منجر میشود. اینکه چگونه این اجزای ساختاری را به کار می برید قالب فیلمنامه شما را تعیین میکند.

"تلۀ شکست" به تله های دیگر مرتبط است. برای اینکه به راستی با تله شکست مبارزه کنید، احتمالاً باید بر مشکلات دیگر نیز غلبه کنید. برخی بیماران باید روی "تلۀ نقص داشتن" کار کنند و برخی دیگر برتله "فقدان عاطفه". اما غلبه برتله شکست بیشترین پاداش را در پی دارد. زیستنی که تماماً غرق در شرمساری بوده، می تواند به منبعی از عزت نفس تبدیل شود اما شما باید مایل به جنگیدن باشید. بایستی مایل به کنار گذاشتن فرار باشید.

.

همه نمایش کشمکش است. بدون کشمکش ماجرایی رخ نمی‌دهد و بدون ماجرا، شخصیتی وجود نخواهد داشت؛ بدون شخصیت داستانی شکل نمی‌گیرد و بدون داستان فیلمنامه‌ای در کار نیست.

منصور عباسی با اینکه میدغانست امام صادق علیه‌السلام در صدد قـيـام عـليه حکومت او نیست از آزردن او دریغ نمی‌کرد. چنان که به حسن بن زید والی خود در مکه و مدینه نوشت خانه جعفــر بن محمد را آتش بزن و او چنین کرد. چون آتش در و دالان خانه را فراگرفت، امام صــادق بــرون آمد و از آتش‌ها گذشت و می‌گفت: من پسر ابراهیــم خلیلم.

اصول کافی، ج ۱، ص ۴۷۳

بانکداران و افراد پولدار، تمایل دارند مخالف دولت باشند. آنها دولت را به عنوان ترمزی در راه توسعه «انگلی که از بخش خصوصی از طریق مالیات تغذیه می‌کند» و دشمن آزادی و کارآفرینی می‌خوانند و نقد می‌کنند. زیرک‌ترین‌شان با این ادعاها که «چیزی به نام جامعه وجود ندارد و فقط افراد و خانواده‌ها وجود دارند» یا «جامعه به قدر کافی خوب تعریف نشده تا دولت بخواهد به آن خدمات بدهد»، نتیجه می‌گیرند دولت نباید خدمات اجتماعی ارایه بدهد.

شاید تنها کسانی که برده‌داری را تجربه کرده‌اند قادر به توصیفش باشند. یکی از بردگان سابق می‌نویسد:
آن‌ها می‌گویند برده‌ها خوشبختند چون می‌خندند. من و چند نفر دیگر روزی 200 شلاق می‌خوردیم و پاهایمان در زنجیر بود؛ اما شب آواز می‌خواندیم و دیگران را با تلق تلق زنجیرهای خود میخنداندیم. باید هم مردمان خوشبختی بوده باشیم! این کار را می‌کردیم تا از رنج خود بکاهیم و نگذاریم تمام قلبمان بشکند. این به اندازه انجیل حقیقت دارد.

«با کودک درون خود که احساس شکست داشته و دارد ارتباط برقرار کنید.»
سعی کنید خاطرات مورد انتقاد واقع شدن، تحقیر شدن، مقایسه شدن یا دلسرد شدن توسط خانواده و همکارانتان را به خاطر آورید. سرچشمه تله شکست خود را درک کنید.
زمانی که در زندگی شما اتفاقی رخ میدهد تا تله شکست شما را تحریک کند، وقت بگذارید تا از طریق تصویرسازی به بررسی آن رخداد بپردازید.