پرهام نکوطلبان > Recent Status Updates

در این بخش کتاب می‌رسیم به روایت اسماعیل نواب‌ صفا از ساخته شدن سرود «ای ایران» که به نوعی مشهورترین روایت هم هست اما قطعاً دقیق‌ترین و درست‌ترین نیست!
پیش‌از اون اما از دومین اثر مشترک روح‌الله خالقی و نواب صفا یعنی «سرود کارگران» که سال ۱۳۲۷ یا ۱۳۲۸ ساخته شده آگاه می‌شیم که سال‌ها با صدای بنان در آغاز برنامه‌ی کارگران پخش می‌شده (از ساعت ۱۲:۳۰ تا ۱۳:۰۰) ولی...
/۱

یادداش بعدی نقلیه از محمدمهدی موحدی، نویسنده‌ی کتاب «زندگی‌نامه‌ی مشاهیر رجال پزشکی ایران» که ویژگی‌های کار و تدریس گل‌گلاب در دانشکده‌ی پزشکی رو توصیف می‌کنه (امتحان سخت نمی‌گرفت و برخلاف دانش زیادش، بیانش شیوا نبود واسه همین کلاساش کم‌جمعیت بود) و به فعالیتش در فرهنگستان و واژه‌های مصوبش هم اشاره می‌کنه. در ادامه، مقاله‌ای از خود گل‌گلاب در سالنامه‌ی دنیا رو می‌آره...
/۱

اینجا یه یادداشت از فردی به‌نام «رضی چلاجور» اومده که متوجه شدم نماینده‌ی مردم نوشهر تو مجلس شورای ملی بوده و پسر حسین گل‌گلاب یعنی فرخ شاگرد بابای این آقای رضی چلاجور بوده. یه شعر طنز هم از حسین گل‌گلاب که برای رضی سروده بود تو کتاب اومده که خیلی چیز گفتنی‌ای نداره وگرنه می‌نوشتم اینجا.

رسیدیم به یادداشتی از محمدعرفان رفیعی درباره‌ی سرود «ای ایران»
در دیباچه‌ی این یادداشت شعری از کیوان شجاعی‌منش نقل شده که مصرع نخست این شعر یه رکن «فاعلاتن» کم داره! (به‌جای رمل مثمن محذوف رمل مسدس محذوفه 🙂)

گل‌گلاب از دل چو ای ایران سرود
خالقی آهنگ خود بر شاهکار او فزود
این اثر شد جاودان و ماندگار از آن جهت
چون بنان مخملین خواننده‌ی این نغمه بود

شعرش واضحاً ضعف تألیف داره. بگذریم...

/۱

یادداشت بعدی با عنوان «چو گل بودی و گلاب» از محمدرضا ممتاز واحده که سراغ تصانیفی می‌ره که شعرشون رو گل‌گلاب گفته. گمان می‌ره که نخستین تصنیف گل‌گلاب «عاشق ساز» باشه در مایه‌ی بیات اصفهان که خواننده‌ی نخستین اجراش مشخص نیست ولی مرضیه در گلهای رنگارنگ ۲۵۷ اجراش می‌کنه.
/۱

یه ایراد اساسی که به این کتاب وارده اینه که انگار یه جشن‌نامه‌ی به‌هم‌ریخته‌س و یادداشت‌ها هیچ ارتباط منطقی‌ای بینشون نیست. یادداشت بعدی کتاب از جواد مهدویانه و یه تاریخچه‌ی مختصریه درباره‌ی فعالیت‌های وزیری از مدرسه‌ی موسیقی تا دوران بازنشستگیش (خیلی ربطی به گل‌گلاب نداره راستشو بخواین)

مدرسه‌ی عالی موسیقی با حمایت‌های مالی مصطفی قلی‌خان بیات، پشتیبانی رسانه‌ای علی دشتی در روزنامه‌ی «شفق سرخ» و...
/۱

خب پیش‌از نوشتن خلاصه‌ی این قسمت ذکر دو نکته ضروریه:

اول این‌که تاریخ ولادت حسین گل‌گلاب اون‌طور که خودش می‌گه ۱۷ ربیع‌الاول ۱۳۱۴ هجری قمری بوده (۲۷ مرداد ۱۲۷۶ هجری شمسی) و در سجل احوالش که چند سال بعد گرفته شده تاریخ تولد ۱۲۷۴ هجری «شمسی» قید شده که دو سال اضافه‌تر نوشته‌اند. محاسبات دقیق تاریخ تولد استاد رو شخصی به‌نام احسان خازنی انجام داده و برای این کار به تقویم‌های تطبیقی بسنده نکرده و...
/۱

خب دیگه مطمئن شدم کتاب ویراستاری نشده. شیوه‌ی ذکر مآخذ و ارجاعات افتضاحه و کاملاً غیراصولی.

اما حسین گل‌گلاب کیه؟ متولد ۲۷ مرداد ۱۲۷۶ در تهران. باباش مهدی مصورالملک از نقاشان و تصویرگران معروف دوره‌ی ناصری بوده. حسین تحصیلات متوسطه رو تو دارالفنون در سال ۱۲۹۵ تموم می‌کنه و از سه سال بعدشم شروع به تدریس علوم طبیعی تو همون مدرسه می‌کنه.
/۱

از همون ابتدای کار می‌شه متوجه شد که کتاب ویراستار درست‌حسابی بالاسرش نبوده و حدس می‌زنم بیشتر حالت مکمل مستند «مرز پرگهر» باشه تا یه اثر مستقل.

این گل‌گلاب‌ها مثل این‌که همه تحصیل‌کرده و خفن بوده‌ن. پسر حسین گل‌گلاب، داریوش، که رادیولوژیسته و چند کتاب درباره‌ی عکاسی و تاریخش و بحث‌های فنیش ترجمه کرده. بدیع‌الزمان فروزانفر هم دوماد خانواده‌ی گل‌گلابه و با خواهر حسین‌ گل‌گلاب ازدواج کرده‌.
/۱

هدف اصلی مجله‌ی «دنیا» علاوه‌بر روشن‌گری، انتشار مطالب علمی روز و «بالا بردن درجه و سطح تمدن ایرانی» و «انتقال مزایای تمدن اروپایی به ایران»، درواقع کمک به ایجاد یک سازمان مارکسیستی و تهیه‌ی خوراک فکری برای «منورالفکران رهبر» در راه مبارزه برای ایرانی پیشرفته و آزاد از قید نظامات اجتماعی و مدنی کهن بود.
/۱

خصلت برجسته‌ی دیگه‌ی ارانی این بود که به استقلال عمل احزاب کمونیست کشورهای دیگه در قبال شوروی اعتقاد داشت و بین‌الملل رو مافوق حکومت شوروی می‌دونست. ارانی در تقابل ناسیونالیسم و انترناسیونالیسم در جایگاه یک ایرانی میهن‌دوست حامی استقلال ایران بود و در سال ۱۳۱۵ که پیش‌آمد جنگ جهانی قطعی به‌نظر می‌رسید گفته بود: «ما علیه هر متجاوزی حتی شوروی خواهیم جنگید و از استقلال ایران دفاع خواهیم کرد.»
/۱

از آثار سوء این انتشار بیانیه‌ها و اعلامیه‌هایی از این دست می‌شه به اخراج اسداُف از آلمان اشاره کرد که حتی اقدامات حزب سوسیال دموکرات آلمان برای جلوگیری از این اتفاق هم بی‌نتیجه‌س.
ارانی تا سال ۱۳۰۲ به همراه پروفسور روزِن، شرق‌شناس آلمانی و وزیر امور خارجه‌ی سابق آلمان، دست به تصحیح و انتشار متون کهن فارسی می‌زنه؛ از قبیل، وجه دین و زاد المسافرین ناصرخسرو، رباعیات خیام با تعیین بحور و بدایع سعدی.
/۱

بریم سراغ سرگذشت ارانی. تقی ارانی، فرزند ابوالفتح (عضو وزارت دارایی)، اهل تبریز و ۳۴ساله.
ارانی متولد شهریور ۱۲۸۱ هجری شمسیه. تحصیلات ابتدایی رو در مدرسه‌ی فیوضات (خودش می‌گه مدرسه‌ی شرف در طهران) و سپس مدرسه‌ی متوسطه‌ی دارالفنون تموم کرده. بعدش رفته مدرسه‌ی PCN طب طهران و در ادامه، برای تحصیلات عالیه رفته برلین. اونجا دکترای فلسفه گرفته ولی بعضی منابع می‌گن تزش درباره‌ی «آثار فیزیولوژی جوهر هیپوفسفر» بوده =)
/۱

پاسبان‌ها و سرپاسبان‌ها از طرف حسین نیرومند، رئیس زندان، دستور اکید داشتن که به ارانی دارو ندن و پزشکای زندان هم حق نداشتن عیادتش کنن.
سرانجام هم اداره‌ی زندان در گزارشی به تاریخ ۱۵ بهمن ۱۳۱۸ اعلام می‌کنه که تقی ارانی، فرزند ابوالفتح، زندانی شماره‌ی ۷۴۰، در ساعت ۱۳:۳۰ روز ۱۴ ماه جاری به مرض عفونی مرده‌است.
/۱

می‌ریم سراغ مرگ ارانی، مرگی مشکوک و پرسروصدا و البته با جزئیات قابل‌توجه فراوون. جعفر پیشه‌وری، انور خامه‌ای و بزرگ علوی درباره‌ی سوگواری زندانیان بعداز مرگ ارانی نوشته‌ن و این‌که به گفته‌ی علوی، «کلیه‌ی زندانیان سیاسی متفق‌الرأی تصمیم گرفتند که روز چهارده بهمن، روز یادبود کلیه‌ی کسانی که در زندان استبداد جان داده‌اند باشد.» که دو سال بعد، اکثر زندانی‌ها در بهمن ۱۳۲۰ به این وعده وفا کردن و سر مزار ارانی جمع شدن.
/۱

اما وقتی نوبت به مسائل ایران می‌رسه، بحث‌های مجله به مباحث «فرهنگی» محدود می‌شه و اشاره‌ی مستقیم جز در یکی دو مورد دیده نمی‌شه. ارانی و دوستان در مقاله‌های مختلف به نقد سنت‌زدگی و اصرار برخی از متفکرین به توجیه مسائل با دانش‌های قدیمی (اشاره به نسبیت یا تکامل در اشعار مولانا 😶😂) می‌پردازن و معتقدن که هنر و ادبیات قدیم رو باید یک‌سره کنار گذاشت و...
/۱

تا پایان این بخش، تلاش‌های زایدالوصف نویسندگان مقالات «دنیا» رو در تلاش برای کره گرفتن از هر مطلبی در جهان (بدون اغراق) به‌نفع عقاید سوسیالیستی شاهد هستیم، اونم تو فضای خفقان سیاسی رضاشاهی که مجبورن مطالب سیاسی رو لای هزار تا زرورق علمی و فرهنگی و اقتصادی بپیچن تا از چنگ سانسور نجات پیدا کنن.
/۱

در ادامه‌ی مطالعه‌ پیرامون جریان چپ رفتم سراغ این کتاب در حالی که خیلی ایده‌ای نداشتم که نویسنده‌ی کتاب کیه یا موضوع کتاب مشخصاً چیه. کتاب به مرتضی زربخت، از اعضای سابق سازمان افسران حزب توده، تقدیم شده که اسمش رو از کتاب خسروپناه درباره‌ی همین موضوع به یاد داشتم.
دنیا مجله‌ایه که از سال ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۴ به‌صورت نسبتاً منظم منتشر می‌شد و...

/۱

باستیا در این بخش به بحث درباره‌ی ماشین‌آلات صنعتی و رد این استدلال که این ابزار باعث نان‌بری و بی‌کاری کارگران می‌شن می‌پردازه:
درک این نکته برای ما بسیار مهم است که امکان پس‌انداز هرگز به زیان کار و دستمزد فراهم نمی‌شود.
بعد می‌ره سروقت اعتبار، وام و مؤسسات اعتباری و این قسمتش توسط انسانی که تو ایران تحت لوای ج.ا زندگی کرده باشه به‌خوبی درک می‌شه؛
/۱

باستیا در وصف خدمات عمومی، دلالان و بازرگانان و حمایت‌گرایی صحبت می‌کنه و اولی رو در بهترین حالت نوعی بیمه و تدبیر موقت در شرایط اضطراری می‌دونه که اگر ادامه پیدا کنه، تعداد زیادی از نیروی کار معطل‌مانده و محروم‌شده رو پنهان می‌کنه. باستیا در ادامه، تجارت آزاد رو ستایش می‌کنه و هرگونه مداخله رو ضرر شهروند و مصرف‌کننده از مابه‌التفاوت دو قیمت پیش و پس‌از حمایت از تولید داخل ارزیابی می‌کنه.

اینجا باستیا می‌ره سراغ حمایت دولتی از هنر و فرهنگ و بازم استدلالش همون استدلال قبلیه و با وجود این‌که دوست دارم باهاش مخالفت کنم به‌ نظرم استدلال درستیه.
سؤال کلیدی اول اینه که اگر بخوایم از هر چیز خوب و مفیدی حمایت دولتی کنیم، حد یقف کجاست؟
/۱

باستیا با مثال‌های ساده می‌کوشد توضیح دهد که هنگامی که هزینه‌ای به‌نام حکومت یا برای حمایت از موضوعی خاص خرج می‌شود درواقع می‌توانست جای دیگری خرج شود و عایدی بیشتری داشته باشد و این آن چیزی است که دیده نمی‌شود. مالیات و هزینه‌ی ارتش (اگر صرفاً برای محافظت از کشور نباشد) هزینه‌هایی هستند که می‌توانستند در جای دیگری خرج شوند و بهره‌وری بالاتری هم داشته باشند.

رفتیم سراغ سومین و آخرین جستار کتاب:
آنچه که دیده می‌شود و آنچه که دیده نمی‌شود
در پیشگفتار، برایان سامرز، به نوعی جان‌مایه‌ی رساله‌ را بیان می‌کند که در سطور نخست رساله نیز خود باستیا به آن اشاره می‌کند: هر چیزی بهایی دارد و هر تصمیم اقتصادی علاوه‌بر نتایج آنی، نتایجی دیگر نیز در پی دارد که رفته‌رفته و در آینده خود را نشان می‌دهند. چیزی که اقتصاددان بد را از خوب تمیز می‌دهد قدرت پیش‌بینی این نتایج دیده‌نشدنی است.

در ادامه، باستیا از این‌که مبارزه در راه آزادی توسط متفکران و نویسنده‌های سوسیالیست به قهقرا برده شده، خصوصاً بعداز انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه احساس نارضایتی می‌کنه و ادعاهای افرادی مثل سن ژوست و روبسپیر رو مورد نقد قرار می‌ده. این‌که این متفکران خواهان دیکتاتوری و اعمال نظرات خود هستند و مثلاً روبسپیر می‌خواد از وحشت برای تحمیل اصول اخلاقی بر کشورش استفاده کنه.
/۱

باستیا در ادامه، شلنگ رو می‌گیره رو اندیشمندان و نویسندگان سوسیالیست؛ ابتدا بوسوئه رو نقد می‌کنه که باور داره هیچ‌چیز از خود افراد نشئت نمی‌گیره و هر پیشرفتی در کشاورزی، علم، اختراعات و رفاه محصول اعمال قانون توسط حاکمان به مردمه. بعد می‌ره سراغ فنلون و شروع به نقد نوشته‌های اون در تلماک می‌کنه...
/۱

خب گفتیم که سوسیالیست‌ها دو لازمه برای قانون رو ذکر می‌کنن: عادلانه‌بودنش و بشردوستانه‌بودنش. بحث عدالت رو که ازش گذشتیم و الان می‌ریم سراغ این بشردوستی.
دام فریبنده‌ی سوسیالیسم اینه که می‌گه قانون باید بیاد مستقیماً در دین‌دار کردن مردم، آموزش عمومی‌شون و رفاهشون دخالت کنه و اینا رو براشون ایجاد کنه.
بعد برمی‌گرده به تعریف دقیق کلمه‌ی چپاول که همون نقض مالکیته حالا چه با زور قانون چه غیرقانونی...
/۱

باستیا در ادامه‌ی رساله، به اصل حق رأی عمومی که پیروان روسو از آن دفاع می‌کنن می‌تازه و می‌گه: اصلاً این «عمومی» بودن رو کی تعیین می‌کنه؟ کی تعیین می‌کنه که چه کسی اهلیت رأی دادن داره و یا نداره؟ فقط مجانین و زنان و صغار و این تیپ آدما اهلیت ندارن؟
بعد در ادامه می‌گه انگیزه‌ی پشت این محدودیت اینه که رأی رأی‌دهنده فقط بر خودش اثر نمی‌ذاره و بر کل جامعه تأثیر داره...
/۱

باستیا در دومین رساله، قانون، به تقدم فردیت، آزادی و مالکیت بر هر نوع قانونی در جامعه می‌پردازد. او بیان می‌کند که اساساً قانونْ سازمان‌دهی حقوق جمعی و طبیعی افراد برای دفاع مشروع از جان، مال و آزادی‌شان و جایگزین کردن قدرت‌های فردی با قدرتی مشترک است و طبیعتاً حکومتی عادل و پاینده است که بر این بنیان تأسیس شود و دخالت در امور خصوصی شهروندان نکند.

رساله‌ی اول با نام حکومت که یک سال پس‌از انقلاب فوریه‌ی فرانسه نوشته شده با این عبارت درخشان از تعریف حکومت که «حکومت جعل بزرگی است که به واسطه‌ی آن همه تلاش می‌کنند با هزینه‌ی دیگران زندگی کنند.» و تلاش باستیا برای نشان دادن این موضوع که حکومت اگر چیزی به شما می‌دهد در ازای آن قطعاً بیشتر از شما گرفته، می‌گیرد و خواهد گرفت و نشان‌ دادن تناقضات موجود در خواسته‌های ملت انقلابی که به‌دنبال حکومتی سوسیالیستی هستند...
/۱

به‌نظر می‌آد نوشته‌های باستیا این امکان رو دارن که یکی از دو مانعی که آدام اسمیت دربرابر توفیق آزادی اقتصادی ذکر کرده رو از میان بردارن (منم دارم با همین هدف می‌خونمشون) و اونم غامض بودن استدلال‌های انتزاعی در دفاع از برتری عملکرد بازار آزاد در مقابل سیاست‌های مداخله‌گرایانه و محافظت‌کننده‌ی دولتیه.
/۱